Drêng kong hiăng xê măng trê pơtrêu a kơpong tíu tơkăng kong cheăm Quảng Trực, kong pơlê Lâm Đồng, on ki dế koh kân ƀlô blông bâ eăng pá ngiâ hngêi tơkŭm hôp kuăn pơlê a pơlê Bu Prăng 1 xuân cho roh ki pơxiâm tâng idrâp chuât dêi chêng, chhâk xơtó, tơ-ong tơâng. Idrâp chuât prông, prŏng chhâk hơngế, ai drêng rĕng, ai drêng hrá, chuât rơdêi tung dế kong kế, ngo ngối, idrâp chuât dêi chêng mot tung pơla idrâp tơpui tơno, tó hâk dêi vâi krâ kuăn pơlê.

Tung kơpong ki mê, mâu ngế ki hiăng hên hơnăm chân tuăn hnê mơhno tối, vâi droh rơtăm kơhnâ khât tung mơhriâm pơtâp, mâu vâi o vâi muăn tâng ối tâ tá pá kong hni ngăn ôh tá lôi híu iâ. Idrâp tơdrá chêng pơtối dêi pó, túa kơ’ngrâu xuăng tơdrêng ƀă rơ-rêk dêi rơkong rơngê ting ting, tíu ki hơniâp ro, sôk suâ a tíu tơkăng kong. Mâu roh ki pơtâp tiah mê, ôh tá xê to tơdroăng ki vâ tơkŭm tơpui tơno, mơhno tơbleăng ‘na túa lĕm tro mê ối cho tíu ki vâ pơtối hnê tơdjâ, rak vế mơhúa dêi hdrông kuăn ngo ing hên rơxông mơngế.

Pôa Điểu Đrây, Phŏ Kăn pơkuâ hnê ngăn Chi ƀô̆, kăn pơkuâ khu tô chêng pơlê Bu Prăng 1 tối ăm ngin ‘nâi; Khu tôu chêng pơlê Bu Prăng 1, cheăm Quảng Trực dế kố ai lối 30 ngế, hiăng mơjiâng ing hơnăm 2018 nah:

“Khu tôu chêng ngin hmâ lăm mơđah tung mâu hâi ki leh mơdĭng ki kân dêi cheăm. Rêm măng tĭng, rêm khế, khu ngin ối tơkŭm vâi droh rơtăm vâ hnê tối ‘na tơdroăng rơngê ting ting ƀă túa ki tôu chêng tôu koăng. Vâi krâ-nhŏng a pơlê kố hâk git ‘nâng ƀă tơdroăng mơhriâm tôu chêng, xua ti mê, tơdroăng ki mơhnhôk vâi o, vâi muăn mơhriâm tôu chêng koăng ga chía tơ’lêi há, hên vâi o vâi muăn rơhêng, kơhnâ tung tơdroăng mơhriâm tô chêng”.

Ôh ta xê to châ pơtối hnê mơhriâm, mê khu tôu chêng ối kơhnâ khât tung tơdroăng lăm mơđah hên tíu, malối drêng pơlê cheăm ai hâi leh mơdĭng, lơ mâu hâi leh kân dêi tơnêi têa. Ing mâu tĭng tiô khôi hmâ dêi vâi krâ roh nah, hâi tơrŭm pơla hdrông kuăn ngo, ta troh a mâu roh ki pêi pro mâu tơdroăng cheăng kal kí ki kân, trối koh phiu hneăng ƀlêi chiâng dêi hneăng rah pôk mâu kăn Kuô̆k hô̆i ƀă Hô̆i đong hnê ngăn kuăn pơlê rêm râ hơnăm 2026-2031, idrâp chêng M’Nông xuân ối chuât chhâk xơtó trối rơkong ki koh hâk phiu, mơhno tuăn loi tơngah ƀă tơdroăng ki achê dêi hdrông kuăn ngo ƀă pơlê pơla, tơnêi têa.

Tung mâu roh ki troh hâi leh kân, mâu ngế tung khu tôu chêng pơrá rơnuâ dêi hmân ếo pơtâk kuăn ngo ki eăng bâ, mơđah tôu mâu ƀai chêng tiô tơdrá vâi krâ hnê djâ ăm sap ing nah, trối tơdrá chêng tơdah tơmối, nâl M’Nông tối dêi “ngăn”, “pĭt tơ drơ”, “ntru sĭm”, “ntô̆ klêng” ƀă hên hĕng mâu tơdrá ki ê, pơtối mơhno tối khôi túa, vêa vong dêi hdrông kuăn ngo, ing mê, mơhno ‘măn trâu rơdâ hên troh a mơngế ki tơmâng, ki ngăn. Nâ nôu Riêm, cho môi ngế tung khu tôu chêng pơlê Bu Prăng 1 ai tối tiah kố:

“Mâu ƀai, tơdrá chêng dêi kuăn ngo M’Nông ga ai hên ‘nâng, a mâu roh ki kal vâi krâ hmâ tôu tơdrá chêng dó inâi “Tơdah tơmối” ki apoăng, pakĭng mê ối ai tơdrá chêng ki mơngế M’Nông tối dêi: “đơt thôt kô”, “ntô̆ nklêng”, “ntru sĭm” ƀă hên hĕng mâu tơdrá ki ê, ngăn tiô kơ tơrêm leh mơdĭng mê rêm ƀai chêng vâi tôu mơđah pơrá phá dêi pó, nôkố, mâu hâi leh têt, mâu hâi ki mơdĭng kân dêi pơlê, dêi cheăm ngin xuân ối hmâ tôu mâu ƀai chêng ki mê”.

Cho cheăm tíu tơkăng kong dêi kong pơlê Lâm Đồng, mê cheăm Quảng Trực dế kố ai 11 to pơlê, lối 3.000 rơpŏng, tung mê, hdrông kuăn ngo châ lối tơdế, ki hên cho mơngế M’Nông. Lâp cheăm xuân ối rak châ lối chât kơtum chêng koăng, hmâ mơ’no vâ tôu hên xôh tung mâu leh mơdĭng ôu drôu ki kân dêi pơlê. Nâ Thị Hà-Khu tôu chêng pơlê Bu Prăng 1 tối ăm ngin ‘nâi, hiâm tuăn ki hâk tơngăm ‘na chêng koăng dế pơtối châ hnê tối hên mâu rơpŏng kuăn pơlê ki ê.

“Hriâm tôu chêng ga ôh tá xê pá to lâi ôh, pin pơxiâm mơhriâm ga trối vâ tiah pá, la ki kal pin athế ‘nâi nhên inâi dêi rêm kơtâ chêng ‘nôi, túa ki tôu tơrêm to chêng ƀă rơbot mâu tơdrá, ƀai chêng ga pơrá phá dêi pó, drêng hiăng ‘nâi tŭm mâu tơdroăng mê, hiăng rơbot tŭm mâu tơdrá ki mê ga kô tơ’lêi ăm pin vâ tôu mơđah. Ahdrối nah, á hmâ tiô dêi on veăng lăm ngăn khu tôu chêng, ngăn vâi vâ mơhriâm ƀối hiăng hên xôh, ngăn mâu vâi meh, vâi ngoh, vâi nâ o, vâi tôu chêng trối lâi, túa tôu ga ti lâi, tơdrá ti lâi mê pin mơhriâm ƀối ga tơ’lêi. Vêh troh a hngêi, on veăng á pơtối hnê nếo, hnê á tôu mâu ƀai, mâu tơdrá, mâu rơ-rêk ki pá tâ, kơnôm ing tơdroăng hnê rêm hâi ti mê, á khoh chiâng rơkê tôu, klêi mê, á châ mot ung khu tôu chêng. On veăng á pơrá hâk git tơdroăng tôu chêng. Rêm xôh kăn pơkuâ ngăn tôu chêng krếo tơkŭm, on veăng á pơrá troh ai mâ tŭm vâ mơhriâm, klêi mê lăm mơđah”.

Tơdroăng mơđah tôu chêng dêi Tây Nguyên hiăng châ UNESCO mơnhên tối Cho Tơdroăng ki kơnía git dêi kuăn mơngế a rŏng tơnêi ing hơnăm 2005, ing mê, hiăng thăm mơdêk ivá ki rơdêi vâ kuăn pơlê rơtế ƀă khu kăn hnê ngăn pơtối rak vế, pơtối mơnhông ki kơnía git mê. Jâ Thị Sư, cheăng tung Ƀơrô Tuá lĕm tro-Pơlê pơla cheăm Quảng Trực, kong pơlê Lâm Đồng tối ăm ngin ‘nâi, ing tơdroăng ki pơtối rak vế dêi khu rơxông nếo hiăng veăng gum ăm idrâp chêng rế hiá rế châ lân lĕng kân rơdâ, ó rơdêi tâ nếo.

“Khu hnê tối ‘na rơngê, ting ting, mâu ƀai, tơdrá chêng ƀă túa kơhnhon xuăng tiô khôi hmâ ăm khu hơnăm ối nếo, gum ăm mâu vâi pú hơnăm ối nếo ôh tá piu hiât dêi khôi túa, vêa vong dêi hdrông kuăn ngo tơná a kơpong tíu tơkăng kong. Khu tôu chêng ai hnoăng cheăng kal păng ‘nâng tung hnoăng kring vế, rak ngăn ƀă pro lân lĕng trâu rơdâ idrâp chêng, rơkong rơngê ting ting, túa kơhnhon xuăng dêi hdrông kuăn ngo M’Nông. Rêm xôh pơlê cheăm tơdah mâu tơmối mot ôm hyô lơ po mâu tơdroăng ki kal dêi pơlê cheăm, khu ngin pơrá veăng tơkŭm akố vâ mơđah, ing mê, veăng gum tối tơbleăng, mơhno pơtâng khôi túa lĕm tro dêi hdrông kuăn ngo ngin troh a rêm tíu, rêm pơlê pơla”.

Ing mâu roh ki pơtâp, mơhriâm ing túa ki kŭn ta troh a mâu tơdroăng ki kân dêi pơlê cheăm ƀă dêi tơnêi têa, idrâp chêng hdrông M’Nông dế pơtối mơnhông túa lĕm tro dêi kuăn ngo tơná a kơpong tíu tơkăng kong. Ôh tá xê to veăng gum rak vế khôi túa vêa vong dêi hdrông kuăn ngo, mê idrâp chêng púi châ: cho tơdroăng ki vâ thăm mơdêk ăm i hiâm mơno ki hâk tơngăm, hnoăng pôu râng dêi tơdroăng cheăng kuăn ngo tơná dêi rêm ngế kuăn pơlê, rơtế tơdjuôm ivá mơjiâng ƀă kring vế tơniăn, krá kâk hnoăng pơkuâ ngăn pơlê pơla, tơnêi têa a kơpong tíu tơkăng kong.