Jâ Nguyễn Thị Sắn  ối a thôn Tịnh Mỹ, cheăm Hồng Thái, kong pơlê Lâm Đồng (kơpong tơring Bắc Bình, kong pơlê Bình Thuận ton) ăm ‘nâi, tung tâi tâng mâu túa kơƀăn ki hmâ pro ing nah dêi mơngế Chăm, mê kơƀăn kía châ pro hên tơdroăng ƀă mơdoh hên chôu má môi. Vâ ai kơƀăn kía lĕm mơnâ mâ, mơngế ki pro kơƀăn thế tơkâ luâ hên tơdroăng ki pơ rá phá.

"Vâ pro kơƀăn kía kal thế ai mâu tơmeăm mê cho: kơtâ í, tơ poăng tơ xông, xik. Ối xúa hŏm pro hăng iâ dêi kía, ai va ni kơƀăn  gá pro xú hŏm lĕm. Tết tiô khôi hmâ ôh tá la lâi lôi kơƀăn kía kố, vâ pro ki klâi pro la thế ai kơ ƀăn kía vâ xối ăm jâ pôa pin nah”.

Tung rơkong Chăm, kơ ƀăn kía châ tối cho “ginrong laya”.  Ƀă “ginrong laya” tơkéa vâ tối cho kơƀăn kía ki tơdế môi tiah “ ki kếp dêi kơteăm- ginrong”,  tơdế môi tiah  “pôm kía - laya”. Kố cho túa kơƀăn ki hmâ pro ing nah dêi mơngế Chăm kơxái ki tơdjêp xŏn túa lĕm tro Chăm ing mâu khế hơnăm.

Drêng hiăng pro klêi, mâu kơƀăn kía châ pro  ing mâu tơmeăm ki ai gá xu kơhiâm lĕm, kâ hơ iâ, pro rơrĕng hlối ngeăm ing tôpăng tơxông ƀă kơtâ í. Ƀă mơngế Chăm, kơƀăn kía me ôh ti xê to tơmeăm ki vâ têk pleăng xối xeăng, xối ăm jâ pôa pin nah, mê ối cho  môi túa vêa vong lĕm tro, môi tung mâu túa vêa vong lĕm krê dêi hdroâng mơngế. Laga, ƀă tơdroăng rêh ối nôkố  pêi cheăng  thế rĕng  môi tiah nôkố, hên rơpŏng hngêi mơngế Chăm ôh pá ai chôu troh vâ pro kơƀăn ki kố mê thế ăm mơngế ki hmâ pro ăm tung mâu rôh leh, tết tiô khôi hmâ dêi kuăn ngo.

 Pơ xiâm ai khât ing pơlê, mâu hơnăm  achê kố jâ Đàng Thị Mãi, ối a thôn Tịnh Mỹ, cheăm Hồng Thái, kong pơlê Lâm Đồng hiăng tơkŭm mâu kơdrâi ki rơkê pro kơƀăn, tơkŭm dêi rơpó xo pro kơƀăn kía. Apoăng, bú  môi péa ngế tung pơlê tê krếo thế pro,  ton ing mê “ tâng vâi pơ eăng tối ing hơngê” kơƀăn kía Tịnh Mỹ châ xo hên ngế tung kong pơlê kố ƀă kong pơlê ki ê krếo thế pro.

Jâ Đàng Thị Mãi ăm ’nâi tơ’nôm, ôh ti xê to mơngế Chăm krếo vâ rôe mê mơngế Xuê̆n xuân krếo há, malối tung rôh tết. Jâ pro kơƀăn ki xiâm cho ing hâk vâ pơtối rak túa lĕm tro ton nah dêi kuăn ngo:

''Môi kilogam tơ poăng pro châ 40 to kơ ƀăn, mê a xo 600.000 liăn, tung mê, liăn hnoăng ăm mơngế pro tâi 200.000  liăn/ngế, mơngế ki kho kơƀăn mê kô mơhá kơnâ tâ iâ.  Hdrối kô nah ai đơn krếo thế  pro 10 kĭ, mê tâi 2 rơtuh liăn hnoăng mơhá, ôh tá riên kơxô̆ liăn ki ê, mê ối rơlối bú 1 rơtuh liăn tê. Ki vâ tối cho vâ rak vế tơdroăng cheăng pro kơƀăn hiăng hmâ ing ton nah hlối kum tăng tơ’nôm kơxô̆ liăn pê lo ăm vâi nâ o ki hiăng hên hơnăm”.

Ing kơpeăng kong ki rơkê dêi mau vâi kơdrâi Chăm, rêm to kơƀăn kía pro cho môi túa lĕm tro Chăm châ tơbâ, hnê ăm, ôh tá xê hnê ing hlá mơ-éa mê ƀă ki xúa hŏm, ki xú hŏm mê ƀă tá tơdroăng hơmuăn a kơ non on. Vâ pơtối rak tơdroăng pro kơƀăn kía tiô hmâ ing nah, kum vâi nâ o vâi kơdrâi Chăm a thôn Tịnh Mỹ ai tơ’nôm kơxô̆ liăn pê lo, a tơdế măng tĭng khế 6 kô nah, Khu ngăn vâi kơdrâi cheăm Hồng Thái, kong pơlê Lâm Đồng hiăng tơbleăng  túa “ vâi kơdrâi pơxiâm pêi cheăng - rak túa pro kơƀăn kía ing ton nah”.

Jâ Mạch Thị Xuân Thuỳ, Kăn hnê ngăn Khu vâi kơdrâi cheăm Hồng Thái ăm ‘nâi, veăng túa pêi pro mê ai 10 ngế. Túa pêi mê ôh ti xê hlâu mê ối kơjo kum cheăng kâ mê ối cho troăng hơlâ mơhno tơdroăng tơ’noăng kuăn pơlê rơkê, tơdroăng vâi kơdrâi kum dêi rơpó mơnhông cheăng kâ, mơjiâng rơpŏng hngêi hơniâp ro ƀă pêi tơƀrê tơdroăng tơkêa bro kơ jo kum vâi kơdrâi pơxiâm pêi cheăng pơla hơnăm 2026-2035.

“Ing túa pêi cheăng mê dêi Khu vâi kơdrâi cheăm xuân kô pơ tối ƀă vâi nâ o tung tơdroăng: Hriâm tâp kih thuât; kơjo kum tơmeăm pro apoăng ƀă pro tơdrong tâ, tĕm têp; tơdjêp ƀă tơdroăng tê kơƀăn xuân môi tiah hnê xúa ứng dụng pơ’lêh kơxô̆ tung tơbleăng ƀă tê tơmeăm; chôa lâng mơjiâng inâi kơƀăn kía tiah hmâ ing nah a thôn Tịnh Mỹ,  cheăm Hồng Thái”.

Túa lĕm tro pro kơ ƀăn dêi mơngế Chăm rơtế ƀă xối pleăng. Pakĭng kơƀăn kía, mơngế Chăm ối pro kơƀăn tét, kơƀăn ít, kơƀăn sakaya… vâ pleăng ăm jâ pôa  tung rôh lêh tết; xúa tung tơdroăng pro leh mơdĭng loi tĭng. Kơƀăn kía dêi kuăn pơlê Chăm a kong pơlê Lâm Đồng djâ hên túa  lĕm krê xêh. Tơmeăm kơƀăn kía thôn Tịnh Mỹ  dế châ mơjiâng pro  cho tơmeăm châ mơnhên OCOP ki apoăng dêi cheăm Hồng Thái  klêi tơ’mot tíu pêi cheăng pro hlá mơ-éa./.