A ƀuôn Sut M’đưng, cheăm Quảng Phú, kong pơlê Dak Lak mâu hơnăm achê kố, idrâp chêng koăng chuât đi đo mâu roh hôp vâi krâ kuăn pơlê. Hbrâ chô ki tôh, khu rơhdruê xuăng dêi pơlê rak pơtâp, drêng tôu chêng, ai drêng hlŭm rơvŏng, rơngêi rơngối. Ôh tá xê to mơđah tơbleăng ăm kuăn pơlê tung pơlê, tung cheăm, mâu tơdroăng rơhdruê kố ối châ mơđah tơbleăng ăm tơmối ôm hyô, lơ mơđah tơbleăng a tíu mơđah tơbleăng mâu roh tơ’noăng.

Tiô jâ H Riết Êban, Kăn pơkuâ hnê ngăn ƀuôn Sut M’đưng, ôh tá xê to ki chuât xơtó dêi leh mơdĭng, chêng koăng nôkố hiăng chiâng kơxái tơdjêp mâu rơxông tung pơlê.

‘’Tơdroăng ki hâk vâ dêi mâu ngê̆ nhân ƀă mâu vâi o mê rế hía rế hên ‘nâng. Khu pơkuâ pơlê xuân cho khu rơhdruê xuăng mê xuân mơ-eăm tŏng gum dêi pó vâ mâu vâi o hlo tơdroăng phiu ro drêng pêi pro tôu chêng koăng, mơjiâng tơdroăng ki phiu ro, lĕm vâ ăm mâu vâi o tơ’lêi hlâu chiâng tâ’’.

Rơtế ƀă Ƀuôn Sút M’đưng, hên pơlê a Dak Lak dế chôa ‘lâng pro tơniăn tíu pêi cheăng tiô khôi túa lĕm tro vâi krâ nah, ing tôu chêng koăng, chêng koăng ting ning hdroâng kuăn ngo, troh vêh pro leh mơdĭng ƀă mâu tơdroăng pêi pro a pơlê pơla. Lâp kong pơlê rak troăng pêi hôp mơhno khôi túa lĕm tro a pơlê pơla, ƀă hrĭng roh ngê̆ nhân, ngế ki hlê plĕng khôi túa lĕm tro vâi krâ nah veăng hnê ăm rơxông ối nếo.

A cheăm Ea Súp (ối tung tơring tơkăng kong Ea Súp hdrối nah), Kâu lăk ƀô̆ chêng koăng ƀuôn Ea Súp châ mơjiâng lối 10 hơnăm. Ing ai chât ngế apoăng, troh nôkố kâu lăk ƀô̆ hiăng mơhnhôk rơpâu kuăn pơlê veăng, tung mê, ai hên ngế droh rơtăm phô̆m xông kân. Ngê̆ nhân Niê Khăm Ta, Kăn pơkuâ kâu lăk ƀô̆ tối ăm ‘nâi, rơtế ƀă tơdroăng tơmâng dêi mâu râ, kơvâ cheăng, tơdroăng pơtâng tối rế hía rế châ rak tơniăn lĕm.

“Sap hơnăm 2024, châ Khu pơkuâ Khôi túa lĕm tro xuân môi tiah Ƀơrô Khôi túa lĕm tro ƀă khu râ kăn pơkuâ cheăm tơmâng gum po lâm hnê ăm mâu vâi o ối kŭn. Nôkố, tung kâu lăk ƀô̆ hiăng tơ’mot tơ’nôm mâu ngế pêi cheăng mê. Kơxô̆ ngế mot tâk 46, tung mê, ngế ki hơnăm hiăng hên má môi kot mâ hơnăm 1949 ƀă ngế ki kŭn má môi kot mâ hơnăm 2015. Ki rơhêng vâ tối cho hiăng ai môi khu tôu chêng koăng ối kŭn ăm kâu lăk ƀô̆, đi đo rak tơkŭm po mâu tơdroăng tôu chêng koăng, mơhno khôi túa lĕm tro’’.

Tung hơnăm 2025, kong pơlê Dak Lak hiăng pêi kêi đeăng ƀă tơbleăng diâp 46 hô sơ inâi ngê̆ nhân Nhân yân, Ngê̆ nhân Ưu tŭ, ing mê, mơnhên hnoăng dêi khu ki xiâm tung arak vế khôi túa lĕm tro vâi krâ nah. Kong pơlê xuân hiăng tơkŭm po châ tơ-ƀrê hên khôi túa lĕm tro kân môi tiah: Tơ’noăng khôi túa lĕm tro chêng koăng ƀă prôa, têng nêng hdroâng kuăn ngo; Măng tĭng ‘’Tơrŭm môi tuăn mâu hdroâng kuăn ngo – Tơmeăm kơnía khôi túa lĕm tro Việt Nam’’; Hâi xah hêi ro hdroâng kuăn ngo Mường roh má I,…

Tơkŭm po vêh pro ƀă vêh mơhno mâu tơdroăng leh tung mơdĭng, rơkâu xối xeăng dêi kuăn pơlê tơnăng ká xi xŏng, leh to hngêi nếo dêi mơngế Rơđế, leh ro rêh ton dêi mơngế M’Nông,…

Pôa Nguyễn Lê Vũ, Phŏ kăn pơkuâ Khu pơkuâ ‘na khôi túa lĕm tro, Tơ’noăng ivá ƀă Ôm hyô kong pơlê Dak Lak tối, troăng pêi kố gum khôi túa lĕm tro châ rak vế tung tíu rêh ối, pêi cheăng tiah hmâ rêm hâi dêi kuăn pơlê. Tơdrêng amê po troăng prôk nếo vâ khôi túa lĕm tro chiâng tơdroăng mơnhông mơdêk.

‘’Xuân rak tơdroăng pêi cheăng kố môi tiah tơdroăng hôp đi đo rêm hơnăm vâ mâu ngê̆ nhân, mâu rơxông pơtối kô chiâng trâm mâ, tối ăm dêi pó, xuân môi tiah hnê ăm dêi mâu tơmeăm ki kơnía dêi rơxông pôa pâ nah, hnê ăm rơxông kơ’nâi. Vêh mơhno tá tíu mơhno khôi túa lĕm tro ‘na chêng koăng vâ mâu khu pêi pro, mơđah tơbleăng châ mâu tơdroăng po, khôi túa lĕm tro xuân môi tiah mâu tơdroăng tôu chêng koăng tung pơlê pơla mê mâu ngê̆ nhân rêh ối’’.

Ing mâu tơdroăng pêi mê, tơdroăng mơnhông khôi túa lĕm tro pơtối troh mâu rơxông pơtó nếo, mâu vâi o ối kŭn tung pơlê. Tung khu tôu chêng koăng dêi ƀuôn Blôk (cheăm Quảng Phú), o Y Rô Lăng Kriêng, 11 hơnăm cho môi tung mâu ngế ối kŭn má môi. Klêi kơ’nâi chô hriâm, o pơtối tiô mâu ngê̆ nhân pơtâp rêi prôa, tôu, chêng. Ƀă o, ki chuât dêi prôa têng nêng hdroâng kuăn ngo o hâk vâ tung hiâm mơno sap ing ton nah.

‘’Pâ hnê á kuăn tôu T’rưng, xah mâu prôa hdroâng kuăn ngo, chêng kơlá á kuăn hâk vâ ‘nâng T’rưng. Á kuăn vâ chiâng ngê̆ nhân T’tưng xua mê cho á kuăn pơtâp klêi kơ’nâi chôu hriâm ƀă mơ-eăm pơtâp ƀă mâu vâi ngoh’’

Ing mâu tơdroăng po a pơlê, khôi túa lĕm tro châ rak ƀă hnê ăm mâu rơxông ối nếo. Ƀă tơdroăng râng djâ ing pơlê pơla, khu rơxông ối nếo tăng hlo tơdroăng hâk vâ mê tung khôi túa lĕm tro vâi krâ nah ƀă pơtối mâu ki kơnâ khôi túa lĕm tro. Kố cho ki xiâm vâ khôi túa lĕm tro mâu hdroâng kuăn ngo a Dak Lak châ rak vế ƀă mơnhông krá tơniăn.