VOV4.Sêdang - Tơkâ hluâ péa roh tơplâ xâ vâ châ tơniăn le\m hdroâng mơngế, tơnêi têa ru\m chiâng môi [a\ gâk kring Tơnêi têa, hên kăn [o#, mô đo#i kuăn pơlê Việt Nam hiăng pêi kêi tơdroăng lăm pro mô đo#i, pơtối rêh ối pêi chiâk deăng. Rêm ngế ai môi tơdroăng rêh ối phá tơ ê dêi pó, laga mâu mô đo#i hneăng hdrối nah pơrá mơnhông tơtêk pêi chiâk deăng, kơdroh pá puât, hriăn tơmiât rơkê tung pêi chiâk deăng [a\ tê mơdró, pro kro mơdro\ng tơtro, kum tơrá mô đo#i rơtế mơ-eăm mơnhông tơtêk, xăm kơklêa, kơdroh kơtiê. Tung tơdroăng tơpui hâi kố, pó vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ rơtế tơmâng tối ‘na môi ngế mô đo#i hneăng hdrối nah ki môi tiah mê, mê cho Ngô Thị Dệt, ối a thôn Thuận Hải, cheăm Thuận Hạnh, tơring Dak Song, kong pơlê Daknông.

          Klêi pro mô đo#i hơnăm 1981, jâ Ngô Thị Dệt, ai 5 hơnăm veăng pêi chiâk deăng a pơlê xiâm Hà Nam. Troh hơnăm 1986, tơmiât troăng pêi cheăng kâ nếo, jâ Ngô Thị Dệt [a\ rơpo\ng lo ing pơlê xiâm mot xe\n ối a thôn Thuận Hải, cheăm Thuận Hạnh, tơring Dak Song mơjiâng tơdroăng cheăng kâ nếo. Drêng mê nah, tíu kố to loăng, nhâ [a\ kong ngo. Ôh tá ai liăn, ôh tá ai cheăng pêi, on veăng jâ Ngô Thị Dệt pơxiâm tăng cheăng pêi a kơpong tơnêi nếo: Á mot akố apoăng ối pá puât hên, tơnêi têa hbru ăm phái ai 6 khế vâ muih chêk deăng tăng tơdroăng rêh ối. To lâi hơnăm nếo mot akố ôh tá ai liăn, kong kế ối ai hên, kuăn kiâ kong ối hên, xua mê pêt prá, lâi kuăn kiâ kong ‘nhê, ôh tá châ xo ki klâi. Choâ ‘lâng pêt loăng plâi iâ hâi vâ pơtối pêt loăng plâi ton hâi. Sap hâi châ mung 4 rơtuh liăn, mê a roê chu, í pêap vâ păn, tơdroăng cheăng kâ hiăng chía tơtêk iâ, mê a pêt tiu [a\ pêt hên loăng plâi ton hâi ki ê.

          Tơkâ hluâ pá puât apoăng, ing kơxo# liăn mung dêi Tơnêi têa, on veăng jâ Ngô Thị Dệt pơxiâm pêi tiô pơkâ, muih po pông pêt kế tơmeăm khoăng châ tơ-[rê. Apoăng, jâ pêi tiô troăng ‘’Pêt loăng plâi iâ hâi vâ rak ngăn loăng plâi ton hâi’’ pêt mâu loăng plâi iâ hâi, môi tiah pôm loăng, pôm prế vâ la ngiâ ai liăn tơku\m mơnhông pêt péa hdrê loăng plâi ki xiâm cho kơphế [a\ tiu. Klêi mê hbrâ tơru\m cheăng, tơru\m pơla mâu rơpo\ng mô đo#i hneăng hdrối nah vâ hnê mơhno túa pêi cheăng, hnê dêi pó túa pêi cheăng ki rơkê vâ rơtế dêi pó mơ-eăm hluăn ing kơtiê. Pôa Trần Văn Rong, kơnốu jâ Ngô Thị Dệt, tối: Mot akố apoăng nah trâm hên pá puât ‘na tơdroăng rêh ối, tíu ối, cheăng kâ ôh tá tu\m kế tơmeăm. Troh nôkố ing mâu tơdroăng mơ-eăm mê rơpo\ng xuân hiăng mơnhông mơdêk. Kơtăn kố 7 troh 8 hơnăm kơdrâi á xuân châ nho\ng o tung chi ho#i rah xo pro kăn pơkuâ mô đo#i hneăng hdrối nah. Mê a xuân mơhnhôk tối hơnăm hiăng krâ, kuăn ‘ne\ng xuân hiăng kân, mê jâ mơ-eăm veăng tung hnoăng cheăng dêi pơlê pơla [a\ kơhnâ pêi tơdroăng cheăng.

Ing 1 hectar tơnêi apoăng, troh nôkố jâ Dệt hiăng ai kơdrum kân rơdâ 13 hectar kơphế, tiêu, klôh ká, tơnêi păn ká, păn mơnăn mơnôa, í peâp. Nôkố, rêm hơnăm klêi kơ’nâi xêo liăn mơ’no cheăng, rơpo\ng jâ châ xo dêi lối 500 rơtuh liăn. {a\ túa pêi cheăng rơkê ‘’Pêi chiâk deăng, păn ká, păn mơnăn mơnôa’’ jâ Dệt ối po rơdâ tiô troăng pêi lo kế tơmeăm khoăng dâi le\m, mơgrúa kong prâi, xua mê châ hên kơchơ tê mơdró rơhêng vâ roê. Mê xuân cho troăng pêi cheăng rơkê kum pêi lo châ liăn hên ăm rơpo\ng hngêi, hơnăm kơ’nâi pêi lo châ hên tâ hơnăm hdrối, ai cheăng pêi ăm khu mô đo#i hneăng hdrối nah pêi, kuăn ‘ne\ng mâu mô đo#i hneăng hdrối nah châ mơhá liăn khế tơniăn.

          Ôh tá xê to pêi cheăng rơkê, jâ Ngô Thị Dệt đi đo djâ troăng ahdrối, kum khu mô đo#i hneăng hdrối nah [a\ vâi krâ nho\ng o tung thôn mơnhông mơdêk cheăng kâ tung rơpo\ng. {a\ rơpo\ng jâ hiăng pleăng 800 met karê tơnêi vâ po troăng kân drô thôn pơlê. {a\ tơdroăng kơdo mơ-eăm dêi tơná, mô đo#i hneăng hdrối nah, jâ Ngô Thị Dệt hiăng kum kơdroh pá puât ăm khu mô đo#i hneăng hdrối nah tối phá xêh [a\ kuăn pơlê tung cheăm tối tơchuâm. Pôa Trần Văn Lợi, Kăn hnê ngăn khu mô đo#i hneăng hdrối nah cheăm Thuận Hạnh, tối: Jâ hiăng pleăng tơnêi ăm thôn vâ mơjiâng pro troăng kân mơjiâng thôn pơlê nếo, [a\ drêng mơjiâng pro troăng, jâ hiăng mơ-eăm pế pơchên hmê ăm kuăn pơlê kâ vâ ai ivá mơjiâng pro troăng kân. Nâ đi đo mơhnhôk nho\ng o tung khu mô đo#i hneăng hdrối nah a cheăm, kơvâ cheăng, hnê mơhno ăm mâu Chi ho#i a thôn ki ê vâ rơtế mơnhông mơdêk thôn pơlê nếo, kum dêi pó xăm kơklêa, kơdroh kơtiê.

          Um méa mơ-eăm xăm kơklêa, kơdroh kơtiê, hơ’lêh tung pêi cheăng, kum pơlê pơla dêi jâ Ngô Thị Dệt châ khu kăn pơkuâ mâu khu râ mơnhên [a\ diâp hên [âng kheăn kơdeăn, pri tung tơdroăng xăm kơklêa, kơdroh kơtiê. Laga [a\ jâ Dệt, tơdroăng ki sôk ro má môi cho pro kro mơdro\ng tơdrăng, mê ối tăng cheăng pêi ăm pơlê pơla, pêi lo liăn ngân ăm kuăn pơlê tung cheăm, kum vâi krâ nho\ng o akố ‘nâi túa pêi cheăng kâ, mơ-eăm hluăn ing kơtiê.

A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng