ON XIĂNG TUNG GUR

(Xôi kiâ Mahnar)

 

Ton tế ton t^n roh nanah, ai môi ngế rơtăm hdrông mơngế Mahnar, inâi ga cho Tăm Rit, ga kue#n tê nôu pâ xăp ối tux^n. Tăm xông kân kơnôm ing hnoă păn che#m [ă roă răk dêi jâ peă pâ, cho jâ Xâk Í. Prế jâ cháo rêh ối, păn răk dêi rơpó tung môi to rơpăm ki lêm [ă hlá xá, rơpăm hiă chiăng iăng, pá iâ vâ tơhnâp, pro a mơ’nui pơlê ha. Hngêi Tăm Rit kơtiê ó pá kâi tối, ôh pá ai kế ki klâi ki kơnâ, bố ai môi to hdro, plôi têa [ă vok. A rơnó khía hngiú, Tăm Rit ôh tá ai ếo hơtôu vâ xâp, xun ôh tá ai hmê kâ phâi.

Tung pơlê ai poâ Roh ki kro mơdro\ kân, phái báo pêng hnôu, ro pupái pêng kơdroă, la hiâm mơno pôa ki kơbiê pá kâi tối, ôh tá lalâi tơmiêt troh tơdroă to\ kum mâo hêng klêa-kơtiê xahpá. Pôa rêh bố ‘nâi to dêi châ, ôh tá lalâi ‘nâi rơ-ui, to\ kum vâi ê tung pơlê.

Ai môi hâi ki mê, drêng phái hiă tâi, jâ krâ tamo hrâi, Tăm Rit ôh tá ‘nâi pro tiah lâi, ga hí lăm pôu pôa Rơh, êng [ă rơxá rơxoh tiah kố:

-Ô meh! Nốkố a vâ pâ mung êh meh môi iâ báo. Troh a rơnó pôe báo ah, a mơdrếo ki tơná meh?

Pôa Roh hơ-êh mơdêi:

-Ô ôh! Êh kố, tiah lâi kâi mơdrếo báo ki á kố ah.

-A mue#n kôm kơdôu pêi lo báo vâ tơvêh ki êh meh yoh.

Tơmiêt iâ ‘nôi, pôa Roh tối tiah kố:

-Hôm, tiah mê xun hôm. A rơ-ui kơ êh, xua jâ êh hiă krâ, ivá pá hro. La môi kơtup báo a ăm êh mung, êh athế pêi cheă a 2 hâi. Tâng êh vâ tiah mê, êh xo báo, tâng ôh, êh mâ tá xo báo a, châ vêh êh i le#m tê!

Ôh pá ‘nâi pro tiah lâi, Tăm Rit tơkêa tơdroă ki pôa Roh hiă tối kơ ga. Xăp ing hâi kố troh hâi ki ê, khế kố troh khế ki ê, Tăm Rit pêi cheă ăm pôa Roh hiă ton t^n la xun tá hâi kâi teăm kâi chêl kơtê dêi che#n. Ôh pá kâi pêi cheă ăm vâi đi đo lối hngăm hngo [ă tơbrêi tơbrêih tiah mê, mơhé tung hngêi phái hiă tâi, la Tăm Rit ôh pá vâ mung phái pôa Rơh xếo. Kơ’nâi mê, Tăm Rit mot tung kong lăm tăng chiâ pôm prâi vâ kâ. Kong ilâng ki achê pơlê, vâi hiă chiâ xo tâi tâng, Tăm Rit ôh pá châ xêh hí môi rơno pôm. Tăm hmếo pơ prôk, prôk đi đo, prôk troh a kong ilâng nếo châ trâm xiâm pôm prâi. Lối kơ hâk nâ, tăm thâ chiâ xo hlối tơdrêng amê. Mâ hâi rế a’ngêi, tôu rế ó, lo têa kơxô kơxâm, la tăm xun ối kơdôu mơ-eăm chiâ. Xua tung hiâm mơno tăm đi đo tơmiêt troh jâ krâ châi hrâi [ă dế hêng klêa a hngêi. Mơni jâ dế tơkôm tăm vêh a hngêi, ăm jâ pôm vâ hí kâ.

Tơmiêt tiah mê, tăm rế rơ-ui dêi jâ pá kâi tối, ga chiâ pôm ôh tá tâ tơbrêi. Pa iâ ing mê, kơdrâ tâng ai idrâp mơngế tơpui ing rơhngế tiah kố:

-Tung Gur, hôm xê hơlâ troă ki kố cho hơlâ ki pin prôk há?

Tâng ai idrâp tiâ nếo:

-Cho ‘nâng.

-Mê a prôk hôm chiâng há?

-Hôm. Prôk pe#!

Rơkong êng [ă tiâ tiah mê, hmếo pơ tâng đi đo. Idrâp tơpui ki mê cho rơkong tơpui dêi mơngế kơnốu. Tơpui rế hía rế tiah achê [ă têi tơleă tâ.

Xua vâ tí tă châ hlo mơngế ki tơpui mê, Tăm Rit ối nâi, hmuâ tung rơtoh nhâ loă, hyoâ ngăn ngế ki tơpui mê cho kơbố nuh. Pa iâ ing mê, Tăm Rit hlo ai môi ngế ki tơviah. ‘Nhông ga xo\n, châ pêng to xâk xoâ, xâk keă ga xo\n troh a drăng krâng.

Tăm Rit tơmiêt xêh tung tue#n: Thâo kố cho Xeă Tung Gur ki vâi krâ hmâ tối roh nah ‘lo. Tăm tr^ng ngăn nhên. Tơdrêng mê, Xeă Tung Gur pơtê ối nâi há. Xeă xo môi to hmốu triah ‘mâi on. Klêi mê, xo 3 to klo\ng phêa, trêng têa, pheăng 3 to klo\ng tung dế on dế koh kân. Klêi mê, Tăm Rit hlo pôa ki mê kơnhiê mâ, rơkâo pâ tiah kố:

-A vâ ai môi klo\ng hmê, 1 klo\ng ká [ă 1 klo\ng mâm.

Drêng mê, mâ hâi hiă mơdâng dế, mơ’mó hiă tơdrăng a chêng, tung klêa  Tăm Rit dế hêng klêa. Tăm hrâi ngăn Xeă Tung Gur pâ hneă dêi klo\ng phêa ki mê. Tăm chiâng tơviah khât, to hmê pêng tung klo\ng ki mê! Hmê ki mê xú le#m. Xeă pâ hneăng dêi 2 to klo\ng ki ê nếo, to ká [ă hơ’nêh mâm xú kơhiâm pá kâi tối, pro tăm chiâng rơnoâ xêh têa hé. Xeă Tung Gur ối nâi kâ dêi hmê ká [ă mâm. Kâ ôh tá tâi, hmê, ká hơ’nêh mâm pôa ok hvât lôi. Ahdrối vâ ok hvât dêi hmê, dêi mâm, pôa xeă tơpâ tâi on. Tăm Rit tơkôm pôa xeă xông prôk ‘nôi, tăm thâ kui ngăn tung pló on, thâo mơhúa lơ ối ai kơchâ khâng ga ‘lo vâ ‘mâi?

Mơhúa há, Tăm hâk nâ drêng hlo tung pló u ối khâng on. Tăm ối nâi hlu\m ton t^n. Khâng ki mê rế hía rế kân [ă hiă chiâng plá on koh [lông [lông. Tăm xun pro [ối xeă Tung Gur ko klo\ng phêa, trêng têa tung klo\ng ki mê, pheăng klo\ng tung plá on ki dế koh kân, hnối mơhê tơpui mâo tơdroă ki tiah xeă Tung Gur hiă rơkâo pâ. La cho ai khât ‘nâng. Drêng tăm hneă pâ dêi klo\ng phêa ki mê, hlo hiă ai hmê xú le#m, ká, mâm xú kơhiâm ối tôu pơlong hlối. Tăm kâ phâi phok, tơbrêi tơbrêh amê ‘nôi. Hlo on dêi Xeă Tung Gur cho on ki tơviah khât, tăm răk on khâng ki mê, ôh tá ăm on tơpâ. Tăm lăm tăng loă hdréa ki kân vâ pơkâp on, hnối djâ vêh dêi a hngêi. Hâk xuâ hiă ai on xeă, tăm hiêt dêi pong tung kong, hnối kơtâo hdâ vêh hlối ngi hngêi.

Drêng hlo dêi cháo vêh, jâ Xâk Í thâ êng tiah kố:

-Ô cháo! Tá á ai kế ôh e# cháo?

Tăm Rit hâk nâ xôk xuâ tiâ:

-Ô jâ, ai ‘nâng. Jâ kôm a iâ ‘nôi hôu!

Hlo dêi cháo vâ pro pơkí i iâ, jâ Xâk Í hmái, ôh tá tơpui tối ki klâi.

Tăm Rit thâ ‘mâi dêi on, chât hdro, lếo têa tung hdro, hnối rơkâo pâ môi tiah tơdroă ki hiă pro ahdrối mê. Pa iâ, hlo ai hlối hmê, kơchâi, mâm, ká pêng hdro, jâ Xâk Í chiâng tiâ kơ tue#n. Xăp ing mê, prếi jâ cháo hmiên tue#n pêi chêk pêi deă, ôh tá xâo tơdroă tro hêng klêa xếo. La prếi jâ cháo kho\m răk vế khâng on ki xeă hiă bro ăm mê.

Môi hâi ki ê, jâ prếi cháo lối tơngôu xuâ dêi báo hiă tum a chêk, prếi hiêt kâ hmê, ôu têa, xun piu tá tơdroă ‘mâi on, mê on xeă hiă tơpâ lalâi, prếi xun tá tí ‘nâi. La ối mơhúa, hnăm ki mê nah, xua châ báo hên, Tăm Rit pro hnôu kân nếo ai tí ki vâ ‘măn chôu báo. Jâ prếi cháo hiă ai hên báo, mê ôh tá eâ kal ai on xeă xếo. La hnăm ki mê nah, hên ropo\ hngêi pêi kâ ôh tá chiâng, athế tê dêi ro, dêi chu vâ pơhlêh xo báo vâ kâ.Tăm Rit ‘nâi báo tung hnôu kâ pơla 4-5 hnăm xun tá tí kâi tâi, mê tăm tê, pơhlêh dêi iâ vâ păn kơpôu ro, chu í, mâo pơkhom, hơkoâ, chêng koă, vó xiâm, hdro kăng [ă hên h^n tơmeăm khoă ki ê. Xăp ing hâi ki mê, Tăm Rit hiă chiâng mơngế ki kro.

Mơhé hiă ai tơdroă rêh ối kro niên, la tăm xun ôh tá kâi piu tơdroă ki rêh ối tơpá tơpuêt hdrối nah, mê tăm khoh rơ-ui pâ kơ mâo kơtiê, tăm đi đo to\ kum mâo ki hêng klêa, xahpá. Tăm châ vâi krâ-nho\ o hâk mânâ, nhuo#m pâ, hên vâi droh ki le#m hiă lăm êng xo tăm pro on veă. Mơ’nui, tăm hiă rah xo Ipía Reă Mêa ki le#m rơduăng, têm rơpiêt, prếi chiâng on veă.

Hâi pơkoă Tăm Rit, vâi krâ nho\ o tung pơlê, pơlê ki ê xara troh tu\m têk, kơdrâm kơdre#ng pá kâi tối. Tăm xun krếo pôa Roh lăm troh veă ôu kâ, xôk xuâ há. Pôa chiâng tơviah, tiâ kơ tue#n drêng hlo Tăm Rit hdrối nah cho mơngế hêng klêa-kơtiê xahpá pá kâi tối mê nốkố hiă chiâng mơngế ki kro mơdro\ kân ó tiah mê.

Pôa Roh rơhêng vâ tí tă ‘nâi ple# xiâm kối ga khoh chiâng kro mơdro\ kân tiah mê. Tăm Rit mơngế tơdrăng, ‘mu\n tối tu\m têk ing ko troh mơ’nui lui khoh chiâng kro. Troh hâi kơ’nâi, pôa Roh xun lăm tăng Xeă Tung Gur há, tơngah vâ châ tong xo on xeă. Troh tung kong, tí ki Tăm Rit hiă trâm Xeă, pôa Roh hmuâ ối tung rơtoh nhâ vâ hyoâ ngăn. Ôh pá ton, Xeă Tung Gur hiă troh khât. Xăp ing rơhngế, hiă tâng idrâp tơpui:

-Tung Gur, hôm xê kố cho troă hơlâ a prôk há?

Tâng rơkong tiâ:

-Cho ‘nâng.

-Mê a prôk hôm chiâng há?

-Hôm. Prôk pe#!

Xeă Tung Gur hmếo pơ êng [ă hnối tiâ xêh môi ngế tiah mê. Pa iâ pôa Roh vâ tó mơdêi. Idrâp tơpui dêi Xeă rế hía rế achê. Mơ’nui, Xeă hiă ối pơtê drăng tí ki Tăm Rit hiă ‘mu\n tối. Xeă Tung Gur xo hmốu tối vâ pơxiâm triah on. Pơla mê, tung hiâm mơno lối rơhăm git, ôh pá tơkôm Xeă triah on, pôa Roh hiă lo amê, kuâ rup Xeă Tung Gur, tơbriêt xo hmốu. Prếi tơrup dêi rơpó anâi, klêng tê klêng hía hiă ton, ôh pá ai kơbố ki [lê.

Troh mơ’nui, pôa Roh hiă châ tơbriêt xo hmốu ki mê. La pơla mê, Xeă Tung Gur xun ối kuâ râng drăng ko pôa Roh, kuâ râng krá. Prếi tơbriêt tiah mê, pá iâ, hmốu tơhneă chiâng 2 pâ. Pôa Roh hâk nâ djâ 1 pâ hmốu vêh, tung pơla mê, Xeă Tung Gur hvái ngăn tó...

Vêh troh a hngêi, pôa Roh hâk nâ tối [ă dêi jâ: ‘’Xăp ing hâi kố, pin ôh tá eâ pêi chêk pêi deă, la xun ai hmê mâm kâ phâi phok. Kố! A hiă ai hmốu dêi Xeă Tung Gur kố. Roh kố, a kôm chiâng mơngế ki kro mơdro\ kân’’.

Klê mê, ga chât dêi hdro kân a mơhâo on, ‘mâi on, hnối rơkâo pâ tiah kố:

-Pho#! Hdro ki kố ai pêng hmê tơxông ki xú le#m, hdro ki tá chiâng pêng to ká, hơ’nêh mâm kơhiâm.

Klêi tơpui, rơpo\ pôa Roh tơkôm, tơngah kôm châ kâ hmê, mâm ki kơhiâm. Drêng pôa Roh pêk kơlâp hdro, hlo tung hdro ki mê pêng to mơnoh, hdro ki tá pêng to eâk ro.

{lut hêng hôu, pôa Roh mot tung kong vâ hnó Xeă Tung Gur. Prôk hiă tâi 1 hâi, 2 hâi, 3 hâi troh a 1 pơla mă tie#u, pôa Roh hmếo pơ hmuâ tơkôm a rơtoh nhâ ki mê, ton t^n. La xăp ing mê, Xeă Tung Gur ôh pá lalâi lo prôk a troă ki mê xếo.

 

Nhat Lisa tơplôu [ă xôi kiâ