Vâ thăm mơdâk ki kơnía dêi kế tơmeăm pêi lo, kơvâ ngăn ‘na cheăng tơnăng ká xixŏng, khu mơdró kâ ƀă tá kuăn pơlê tơnăng ká xixŏng dế thăm mơdêk tơdroăng cheăng pêi ăm i krá tơniăn lĕm tro hên tâ ing tơdroăng ki tơnăng, uâ mơdiê, xúa khoa hok kŏng ngê̆, mơjiâng tơrŭm cheăng tê rôe, hngêi kơchơ tơrŭm mơdró krá tơniăn, ing mê, veăng pêi pro xiâm, chôa ‘lâng tah lôi “theh trĭng IUU” dêi Vi ƀan châu Âu.

Klêi kơ’nâi vâ chê péa khế tơnăng ká xi xŏng, tuk ká 6 ngế pêi cheăng tung tuk dêi pôa Trần Trung, ối a bêng Phú Yên, kong pơlê Dak Lak hiăng troh a kĭng ƀă 3 tâ̆n ká tung kơbong tuk. Pôa Trung tối ăm ‘nâi, tâi tâng kơxô̆ ká kô pơrá hiăng châ khu tê mơdró rôe tâi tâng ƀă rêm mah kơxô̆ ki kâng pơrá châ chêh, séa ngăn inhên, hlối chêh tŭm tơdroăng xiâm kối, tơniăn tiô pơkâ hbrâ mơdât tơnăng ká xi xŏng ôh tá tro luât IUU. Xua mê, pôa ƀă mâu ngế pêi cheăng tung tuk đi đo pêi kơtăng mâu pơkâ tơnăng ká xi xŏng tung dế têa kơxĭ.

‘’Á lăm tơnăng tung dế têa kơxĭ mê rêm ngế pơrá pêi tiô pơkâ dêi Tơnêi têa drêng tơnăng tro troăng, ôh tá mot kơpong têa kơxĭ kong têa ê. Inhên, tâi tâng mâu ngế pêi cheăng tung tuk pêi pro tơdroăng tơnăng ká xi xŏng a kơpong têa kơxĭ Việt Nam rơtâ tá kơpong têa kơxĭ Hoàng Sa, Trường Sa, lơ rơlố Song Tử, Đá Nam ngiâ mot.’’

Cho môi tung mâu khu tê mơdró kân, tơdjêp ƀă hrĭng toăng tuk ká a Gia Lai ƀă Dak Lak, Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó môi khu Nguyễn Hưng (Kơpong kơmăi kơmok Bắc Sông Cầu, bêng Sông Cầu, kong pơlê Dak Lak) rôe dâng 10.000 tâ̆n ká ngừ rêm hơnăm, tê ngi kong têa Nhuk, Mih, Ănglê, Alơmăng, Pơhlăng... Tiô pôa Đặng Quốc Việt – Phŏ Kăn pơkuâ kŏng ti, vâ tơxâng mâu pơkâ dêi kơchơ mơdró lâp plâi tơnêi, tíu cheăng tơtrŏng pơkuâ krá tơniăn kế tơmeăm ki rôe, tơdrêng amê mơdêk xúa kŏng ngê̆ ƀă chiâng pêi xêh vâ mơdêk ivá uâ bro kế tơmeăm, tơniăn ki dâi lĕm kế tơmeăm ƀă chôa ‘lâng mơnhên tíu cheăng tung kơchơ mơdró. Pôa Đặng Quốc Việt tối rơdêi ki kal dêi tơdroăng pêi tiô mâu pơkâ ‘na tơnăng ká xi xŏng a têa kơxĭ dêi kuăn pơlê tơnăng ká xixŏng xuân môi tiah tơdroăng pơhlêh nếo kŏng ngê̆ uâ bro dêi khu tê mơdró.

“Kuăn pơlê tơnăng ká xixŏng a têa kơxĭ Việt Nam thế tiô pơkâ kơtăng mâu pơkâ luât ‘na tơnăng ká xi xŏng dêi Việt Nam; ai tiah mê nếo mơjiâng tơmeăm tơtro luât, vâ khu tê mơdró ngin rôe, uâ bro, tơxâng mâu kơchơ mơdró ki kơtăng. Krê tung kơvâ pêt mơjiâng tơmeăm, ƀă Kŏng ti Nguyễn Hưng nôkố ki hên xúa kơlŏng thiếc, tơdrêng amê dế chôa ‘lâng djâ tung tơdroăng chiâng pêi xêh xúa kơlŏng nhôm vâ chôa ‘lâng pơhlêh tơxâng tơdroăng kal vâ kơchơ mơdró.’’

Môi tiah mê, Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó Bá Hải (Kơpong hngêi kơmăi kơmok Hòa Hiệp 1, bêng Hòa Hiệp, kong pơlê Dak Lak) ai lối 20 hơnăm pêi cheăng tung kơvâ uâ bro tơmeăm, tê ngi kong têa ê ká xixŏng, ƀă tơmeăm ki xiâm cho ká ngừ, tơdrêng amê tơdjêp hrĭng ngế pơkuâ tuk ká a mâu kong pơlê kĭng têa kơxĭ peăng tơdế Tơnêi têa. Pôa Lê Văn Hồng – Kăn pơkuâ khu tê mơdró mơnhên, pơkâ tê ngi kong têa ê krá tơniăn, pakĭng tơdroăng ki dâi lĕm, tơmeăm thế tơdrăng ‘na xiâm kối, xiâm kối, troăng lăm tơnăng.

Tơmeăm bu châ rôe ing mâu tuk ká ai kĭ, kơmăi séa mơnhên ngăn i tŭm, ai troăng xúa inhên ƀă châ mơnhên tơtro drêng troh a kơno. Pakĭng mê, kŏng ti hiăng mơ’no kơmăi kơmok pro hngíu rĕng vâ rak ăm drêh lĕm dêi tơmeăm; tơdrêng amê, tung la ngiâ kô pêi pro phân mêm ti tăng xiâm kối điê̆n tưh vâ tơxâng mâu pơkâ nếo dêi Châu Âu (EU). Pôa Hồng tối inhên:

‘Na pơkuâ tuk ká tơnăng ki xiâm hiăng lĕm. Laga, tơdroăng pơkuâ khu tê mơdró ƀă ti tăng xiâm kối xuân tá hâi tơxâng tiô pơkâ. Tung roh séa ngăn pơla kố nah dêi Vi ƀan châu Âu (EC), tung mê ai khu tê mơdró Bá Hải, tơdroăng riân xuân tá hâi pêi pro ƀă kŏng a mơ-éa xua mê tá hâi châ tiô pơkâ. Peăng khu EC pơkâ thế pêi pro tăng xiâm kối ƀă kơmăi điê̆n tưh, tâng hô sơ kŏng cho ôh tá tơniăn. Klêi kơ’nâi roh séa ngăn kố, ngin kô mơ’no liăn rôe phân mêm điê̆n tưh vâ tơxâng pơkâ ƀă pơkâ dêi kơchơ mơdró.’’

Pêi lo liăn tê ngi kong têa ê ká xixŏng dêi kong pơlê Dak Lak mâu hơnăm achê kố châ 150 rơtuh dollars/hơnăm (tơdâng 3.750 rơtal liăn), tung mê ká ngừ châ dâng 80%. Tơdroăng tê ngi kong têa ê ki hên xua mâu khu tê mơdró a mâu kơpong kơmăi kơmok peăng mâ hâi Lo kong pơlê (kơpong kong pơlê Phú Yên ton) pôu râng. Pôa Huỳnh Lữ Tân – Hnê mơhno má môi Tĭnh ủi, Kăn pơkuâ Khu ngăn  Kơpong cheăng kâ Phú Yên (Dak Lak) tối ăm ‘nâi, mâu khu tê mơdró hiăng tơrŭm krá tơniăn ƀă kuăn pơlê tơnăng ká xi xŏng, pêi tiô pơkâ tung tơnăng ká xi xŏng ƀă rôe ká xi xŏng, ing mê tơxâng pơkâ kơtăng dêi kơchơ mơdró. Kơnôm mê, hơnăm 2025 ƀă pái khế apoăng hơnăm 2026, tê ngi kong têa ê rak ki tơtêk lĕm, tơmeăm hên hĭn.

Vâ mơnhông krá tơniăn ƀă chôa ‘lâng tah lôi ‘’theh trĭng  IUU’’, pakĭng mâu troăng pêi kih thuât ƀă troăng pêi ‘na luât, Dak Lak kô tơdâng tá tíu ki tơnăng ká ki ai xêh ƀă păn.

‘’Tiô troăng hơlâ dêi Vi ƀan kong pơlê Dak Lak, lơ Tơdroăng tơkêa bro mơnhông kơvâ ká xixŏng kong pơlê hneăng hơnăm 2025 – 2030, tơkŭm pơhlêh ó rơdêi ing tơnăng ká xi xŏng troh păn, ki rơhêng vâ tối păn ká xi xŏng kŏng ngê̆ rơxông nếo a kơpong têa kơxĭ lơ mâu kơpong têa kơxĭ ai tíu păn kân. Nôkố hên khu tê mơdró kân pêi ‘na tê ngi kong têa ê ká xi xŏng tung mâu kơpong hngêi kơmăi kơmok a kong pơlê xuân hiăng pơxiâm pêi pro mơ’no liăn păn. Tơdroăng kố kô gum vâi pêi pro tro tơmeăm ki apoăng xuân tung môi tiah hbrâ tơmeăm ki vâ tê.’’

Ƀă mâu troăng pêi tâi tâng ‘na kih thuât, pơkuâ bă vêh pro tơniăn tiô troăng tơdjêp tơdâng tơtro pơla tơnăng ká xixŏng tro luât ƀă păn tiô rơxông nếo, ká xixŏng Dak Lak kô ai tơdroăng ki pơhlêh tơdâng tơ’mô. Tơdroăng ki kố rế tơniăn tăng cheăng pêi ăm kuăn pơlê tơnăng ká xi xŏng, rế mơdêk ki kơnâ, mơnhông krá tơniăn.