Sap ing kơxo má, a ngiâ tíu xối pleăng tơdjuôm a thôn Xuân Sơn, cheăm Xuân Trường, pơlê kong kơdrâm Đà lạt, mâu ngế ki krâ tá troh mâu ngế ki ối nếo, xâp hmân ếo le\m, pơtăng tơdrăng [ă rêm ngế tâp nhâng tơbâ. Tung hdroâng mâu ngế troh tâp nhăng, ai Nôu Việt Nam khên tơnôu Nguyễn Thị Nhứt, hơnăm kố hiăng 92 hơnăm. Rơpo\ng nôu ai pái ngế kuăn hlâ tung mâu hơnăm 1970, 1971, 1972.

Tơdrêng [ă tơdroăng ki châi heăng ‘na tơdroăng ki kuăn hlâ lêk, kơnốu jâ xuân tro khu xâ rup ‘nêk lối chât hơnăm. Rêm hdroh tâp nhăng tơbâ mâu mơhúa mâu ngoh khên tơnôu, nôu châi heăng tung hiâm mơno, la xuân ối hâk tơngăm xua tơná xuân môi tiah kơnốu [ă mâu vâi kuăn hiăng pleăng tâi ivá ăm tơnêi têa, ăm hdroâng mơngế Việt Nam.

Pâ mơnê rơpo\ng ki ai troăng hơlâ to\ng kum a Xuân Sơn (Lâm Đồng)

‘’Pâ tơnêi têa mê nếo lăm plâ xâ mê mâu kuăn á hiăng hlâ a tíu tơplâ, ai pâ tơnêi têa nếo hlâ, nôkố kuăn cháu tiô [ối, athế rak vế khôi túa ki mê. Tơdroăng rêh ối dêi nôu [ă mâu lêng hiăng hlâ cho xua tơdroăng ki tơniăn krê dêi hdroâng mơngế. Mâu ngế ki ối akố tiô kăch măng tâi mê vâi xơpá tiah lâi xuân athế rak vế tơnêi têa vâ ăm kuăn ‘ne\ng xoh ah hmôi châ niân’’.

Rơtế [ă rơpo\ng, nho\ng o mâu mố đo#i ki hlâ, mâu rơxông kuăn pơlê thôn Xuân Sơn, cheăm Xuân Trường, pơlê kong kơdrâm Đà Lạt, kong pơlê Lâm Đồng hiăng môi tuăn rah xo tơbâ hâi hlâ tơdjuôm ăm mâu ngoh khên tơnôu a hâi lơ 26 khế 7 rêm hơnăm. Tâp nhăng ki xú ho\m mơhno tối tơdroăng ki pâ mơnê troh mâu ngế ki hiăng hlâ xua tơdroăng rêh ối tơniăn le\m hâi kố, nâ Nguyễn Thị Như Hạnh a thôn Xuân Sơn xuân rơhêng vâ kuăn ‘ne\ng xo ah hmôi chôu pâ hnoăng cheăng kố.

‘’Tơdroăng ki thôn tơku\m po hâi tơbâ mâu ngoh hlâ tơdjuôm kố ai pơxúa kân khât. A hngêi dêi mâu rơpo\ng xuân tơku\m hâi tơbâ mâu ngoh khên tơnôu hlâ. La drêng pin mơ’no a hngêi hôp kân tơbâ hâi hlâ rơtế [ă tâi tâng kuăn pơlê tung thôn mê má môi vâ kuăn ‘ne\ng pin vâi hlo mê cho hâi tơbâ dêi mâu ngoh khên tơnôu hlâ xua Tơnêi têa.

Má péa vâ kuăn ‘ne\ng vâi chôu vế mâu hâi tung rơpo\ng ai pôa, pâ hiăng hlâ xua tơnêi têa’’.

Thôn Xuân Sơn, cheăm Xuân Trường, pơlê kong kơdrâm Đà Lạt cho kơpong tơnêi kăch măng hdrối kố nah dêi kong pơlê Lâm Đồng. Thôn nôkố ai 232 rơpo\ng vâ chê 1 rơpâu pơ’leăng mâ mơngế la ai troh 85% rơpo\ng ai troăng hơlâ to\ng kum, mâu ngế ai hnoăng [ă kach măng. Nôkố tíu xối tơbâ tơdjuôm dêi thôn 135 ngoh khên tơnôu [ă 17 ngế nôu Việt Nam khên tơnôu. Kố cho mâu ngế ki djâ troăng ahdrối, tơdrăng tung tơdroăng cheăng tơplâ tơleăng le\m hdroâng mơngế, pro tơnêi têa tơru\m chiâng môi. Tung mâu um ki châ pleăng a kơpong mơjiâng khu lêng dêi thôn ai mâu kơtâ um ngế ki ku\n, dâng 6 troh 7 hơnăm. Pôa Nguyễn Đình Thuận, kăn pơkuâ thôn Xuân Sơn tối, mê cho mâu kơtâ um ki ối tơx^n nah dêi mâu ngoh ki hlâ.

‘’Hdrối nah, tơdroăng rêh ối xơpá, mâu ngoh xông kân lăm prôk pro lêng drêng ‘na bu ai to um ki ối tơx^n nôu, pâ xup. Drêng hiăng kân ôh tá ai rôh vâ xup um, drêng mâu vâi ngoh hlâ mê rơpo\ng tí tăng bu ối hlo to um ki ối tơx^n tê a hngêi vâ tơbâ. Mê mâu ngoh hlâ tung pơla mê nah la pleăng um bu drêng nếo 6, 7 hơnăm’’.

Tâi tâng cheăm Xuân Trường ai 223 ngế hlâ, 156 rơpo\ng ngế ki ai hnoăng [ă kăch măng. Mâu hơnăm hiăng luâ, rơpo\ng mâu mố đo#i hlâ, mố đo#i tro rong, Nôu việt Nam khên tơnôu hiăng châ Đảng, Tơnêi têa, kuăn pơlê pâ mơnê, to\ng kum. Mâu tơdroăng, troăng hơlâ to\ng kum [ă mâu ngế ki ai hnoăng pơtối châ pêi pro tơ-[rê.

Pôa Phạm Văn Dũng, kăn hnê Vi [an Măt tra#n cheăm Xuân Trường ăm ‘nâi, tơdroăng ‘’pâ mơnê mâu ngế ki ai hnoăng’’ rế hía rế châ po rơdâ, tơ-[rê, chiâng tơdroăng ki le\m tung tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ nho\ng o a tíu kố. Tâi tâng cheăm ôh tá ai xếo rơpo\ng ai troăng hơlâ to\ng kum, mâu ngế ai hnoăng ki lâi ối tung rơpo\ng kơtiê.

‘’Rêm hơnăm, Đảng, Tơnêi têa xuân môi tiah kong pơlê đi đo tơmâng ngăn troh mâu rơpo\ng ki ai troăng hơlâ to\ng kum. Tơdroăng rêh ối dêi mâu rơpo\ng đi đo tơniăn, ôh tá ai rơpo\ng ki lâi kơklêa, rơpo\ng kơtiê, rơpo\ng vâ chê kơtiê [ă malối hiăng tâi rơpo\ng xơpá.

Nôkố, Đảng, Tơnêi têa dế ai troăng hơlâ ‘mâi rơnêu mâu hngêi ối ki hiăng xi kơchoh, hngêi ki hiăng tơ’nhiê kô ai troăng hơlâ to\ng kum [ă krếo thế mâu khu ki ai tuăn hiâm hơ-ui, mâu kơvâ cheăng to\ng kum ăm mâu rơpo\ng ki ai troăng hơlâ to\ng kum vâ ai tơdroăng rêh ối cheăng kâ rế hía rế mơnhông tơtêk’’.

Tung tơdroăng ki leh tơbâ lâp tơnêi têa tơku\m po tơbâ 72 hơnăm Hâi mố đo#i rong râ, hlâ hía, a thôn Xuân Sơn, cheăm Xuân Trường, pơlê kong kơdrâm Đà Lạt, kong pơlê Lâm Đồng xuân po rôh leh vâ tơbâ troh mâu ngoh khên tơnôu ki hiăng hlâ xua Tơnêi têa. Tơdroăng ki rak vế leh tơbâ kố hiăng châ thôn Xuân Sơn rak vế lối 15 hơnăm hiăng luâ, vâ mơhno tối tơdroăng ki pâ mơnê troh mâu ngoh khên tơnôu, mâu mố đo#i ki hiăng hlâ, mố đo#i ki tro rong, mâu ngế ki ai hnoăng [ă kăch măng, tơdrêng amê hnối hnê tối khôi túa pâ nhuo#m tơnêi têa ăm mâu rơxông xo ah hmôi.

Tuấn Anh chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng