Ksor Năk, kuăn ngo Jarai, môi tung mâu ngế tung kơxo# mâu ngế a pơlê Kuk, cheăm Ia O, tơring Ia Grai hdrối nah kơtâu ngi kong têa Kul. Ksor Năk tối ăm ‘nâi, hmâng tiô khu ‘mêi pơlông djâ kơtâu ngi kong têa Kul, bê châ môi pơla măng t^ng prôk troăng kong tơkâ têa mê nếo troh a tíu pro hơpăm ăm mơngế ki xahpá hliăng tiâ. Tơngah châ rêh ối niân nok, ai liăn hrê ngăn to kâi môi tiah tâng vâi tối, la ki khât gá oh tá xê tiah mê. Ngoh rơtế [ă hên mâu kuăn pơlê thế mot tung kong ối pơtân tung roeưkâu mêi, [aih, hmê kâ, têa ôu ôh tá ai pú hmâ, nho\ng o. Nếo bú 7 khế hiăng ôh tá kâi chiu ki pá puât, ngoh tăng troăng vâ vêh dêi pơlê.

Drêng hiăng vêh troh a pơlê ing hiâm tuăn vâ ‘mâi rơnêu tơná vêh chiâng mơngế le\m, ngoh châ mâu mô đo#i kring tơniăn tơkăng kong [ă mâu kăn cheăm Ia O veăng kum mơjiâng pro nếo hngêi. {ă ngoh hlối châ mung liăn vâ ’no pêt pôm loăng, pêt alâi, mơnhông cheăng kâ. Nôkố tơdroăng rêh ối dêi rơpo\ng ngoh hiăng tơniăn, ai hngêi ối le\m. Drêng tơmiât troh hâi hdrối nah, Ksor Năk tâ s^ng hmréa xua tơná hiăng kơtâu kong têa ê hmâng khu ‘mêi pơlông djâ:

‘’Troh  a kong têa kul mê a xôi ‘nâng, prôk troh peăng pá tá xahpá ‘nâng. Xua á hmâng mâu ki ‘mêi pơlông djâ á chiâng tiô, nôkố á hiăng ‘nâi túa pêi cheăng, Tơnêi têa [ă Đông tơkăng kong pro tơ’lêi hlâu veăng kum ’’.

‘Na jâ Ksor Blă, kuăn ngo Jarai, xuân ối a pơlê Kuk, hiăng 3 hơnăm kơtâu ối tung kong têa ê, rêh ối a tíu pro hơpăm ăm mâu ngế xahpá, hliăng tiâ, hiăng trâm mâu tơdroăng kơklêa, châi tamo. Ngăn jâ ối ‘nâi chiê te\ng kông hrốu pế [ă tâk hná ăm chu  kâ, ôh tá ai ngế ki lâi [e\ng tơmiât troh hdrối nah, jâ Ksor Blă cho ngế ki kro mơdro\ng má môi, má péa tung pơlê.

Bú ing tơdroăng xua lối re\ng loi kô khu ki ‘mêi pơlông djâ, tê dêi hngêi, tê dêi tơnêi klêi mê tơku\m kơxo# liăn kơtâu lăm ối a kong têa Kul, jâ Ksor Blă chiâng mơngế ki ôh tá ai ki klâi. Hơnăm hiăng krâ, hlối ối môi ngế xêh há, tro vâi tong xo tâi liăn ngân, tơmeăm khoăng, rêh ối pá puât a tíu ki ăm mơngế xahpá hliăng tiâ ối hiăng 3 hơnăm mê jâ Ksor Blă mơhúa châ péa pái ngế tung cheăm brôk vêh dêi pơlê xiâm:  

‘’Ối a kong têa ê á ôh tá chiâng tơpui nâl vâi ôh. Ối a mê á ti ‘nâi pêi cheăng klâi á ti ro ki klâi, tâng ro a hiăng prôk hlối. Vâi êng á ti lâi á vêh nếo. Á tối á hiăng krâ, á ôh tá ‘nâi pêi cheăng ki klâi. Ối peăng pá tá to mâu kơnốu, vâi ôh tá kâi vâ veăng kum che\m mơ’rêh á. Á vâ vêh dêi pơlê xiâm vâ drêng châi tamo ối ai kuăn ‘ne\ng, kuăn cháu ngăn. A thế prếo vêh dêi thôn pơlê, ôh tá khên prôk ulâi’’.

Hdrối nah, cho ngế ki xiâm tung khu mơhnhôk djâ kơtâu ngi kong têa ê, pôa Ksor Thit, pơlê Kuk, chăm Ia O, nôkố cho môi tung mâu ngế veăng pêi cheăng kơhnâ khât [ă Khu mô đo#i kring gak tơkăng kong hnê tối ăm kuăn pơlê pôi tá kơtâu ngi kong têa vâi ê. Pôa Thit ăm ‘nâi, hiăng luâ mâu rôh xahpá ối peăng pá tá tíu tơkăng kong, pôa hiăng hlê ple\ng nhên, kơtâu ngi kong têa ê ôh tá pro pơxúa ăm tơdroăng rêh ối, mê ối pro ăm hên ngế trâm pá puât.

Tơná pôa [ă rơpo\ng hngêi xuân thế ton hơnăm nếo châ ‘mâi mơnhông tung pêi cheăng kâ, pêi kơdrum deăng, klâng chêk ki hiăng lối chúa nah. {ă ing tơdroăng hơhnâ pêi cheăng kâ, châ mâu kăn ngăn cheăm pơlê, đông tơkăng kong veăng kum, tơdroăng rêh ối dêi rơpo\ng hngêi pôa nôkố hiăng mơnhông tơ-[rê kro mơdro\ng:

‘’Ối a hngêi á pêi chiâk ro tâ, hmâng mâu ki ‘mêi pơlông djâ pro ki klâi. Akố athế pêi cheăng tê. Á cho mơngế Việt Nam athế ối a tơnêi têa Việt Nam tê, tơnêi têa tơná hơniâp, tơniăn a tơche\ng tơmiât to pêi cheăng tê, pêi cheăng hên châ kâ hên há, pêi cheăng iâ kâ iâ há. Pôi tá rơhăm ngah kô liăn vâi peăng pá tá, pin ôh ti ‘nâi tơdroăng rêh ối vâi amê gá ti lâi’’.

Pôa Rmah Hly, ngế pơkuâ pơlê Kuk ăm ‘nâi, hdrối nah, tung pơlê ai hên ngế loi khu ‘mêi pơlông djâ kơtâu ngi kong têa ê hmâng vâ tung tuăn tơngah ‘’ôh tá pêi cheăng klâi la xuân châ rêh ối niân nok’’. Tâi tâng mâu ngế ki mê klêi mê hiăng ‘’khéa’’, thế rêh ối pá puât a tơnêi têa vâi, pơlê xiâm vâi. Drêng vêh dêi a pơlê ton, [ă tơdroăng veăng kum dêi mâu kăn, mâu bô đo#i tơkăng kong, vâi hiăng ai tơdroăng rêh ối tơniăn, hmiân tuăn pêi cheăng kâ:

‘’A hơnăm 2004, kuăn pơlê ôh tá ‘nâi pêi cheăng kâ tê mơdró, mê vâi hmâng tiô khu ‘mêi pơlông djâ lăm kơtâu ngi kong têa Mih, tơmiât vâ kro mơdro\ng. Nôkố, ai kăn [o# thôn, ai mâu nho\ng o mô đo#i kring gak tơkăng kong veăng kum mê ôh tá ai ngế ki tiô khu ‘mêi xếo. Kuăn pơlê nôkố hiăng tơmiât to pêi cheăng kâ, mơnhông rêh ối dêi rơpo\ng hngêi, ôh tá ai ngế ki lâi vâ kơtâu ngi  kong têa vâi xếo’’.

Vâ vâi krâ nho\ng o a pơlê hdroâng kuăn ngo hlê ple\ng tơdroăng ki xâu xía ing tơdroăng kơtâu ngi kong têa ê hmâng vâ, Đông kring gak tơkăng kong Ia O, khu xiâm pơkuâ ngăn Mô đo#i gak tơkăng kong Gia Lai hiăng ai hên troăng hơlâ mơhnhôk kuăn pơlê, tơmâng kuăn pơlê, gak ngăn pơlê. Kơnôm ing mê, tơdroăng pơlê ki tro hyông kơtâu ngi kong têa ê hiăng kơdroh [ă mâu ngế ki hyông troăng nah hiăng prếo vêh troh a dêi pơlê, hmiân tuăn rêh ối a pơlê tơná. Thie#u tă Nguyễn Quang Công, Kăn pho\ ngăn đông tơkăng kong Ia O, Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng tơkăng kong Gia Lai ai tối nhên tâ mâu tơdroăng mê.

Êng:  Tơdroăng kơtâu ngi kong têa ê hmâng vâ tung cheăm Ia O tung hơnăm hiăng luâ gá ti lâi ô pôa?

Thiếu tá Nguyễn Quang Công: Sap mâu hơnăm 2001, mê kuăn pơlê tung cheăm tối tơchoâm, pơlê Kul tối phá, xuân ai mâu ngế hlê la hâi tro, tơmâng khu ‘mêi pơlông djâ, tiô mâu ngế ki ‘mêi veăng kơtâu hdâ kong têa Kul. Tơku\m hên a hơnăm 2001 troh 2007. Kơxo# mơngế prôk ngi kong têa ê tung cheăm Ia O ai 121 ngế, nôkố dế rêh ối a kong têa vâi 86 ngế. Kơxo# mơngế ki hdrối nah hiăng kơtâu ngi kong têa ê mê châ UNHCR mơdrếo tơvêh, mâu ki ‘nâ châ rup tơvêh vâi vêh dêi pơlê, mâu ki ‘nâ tơná vâi xêh, vâi hiăng hlê tơdroăng tơná pro cho ôh tá tro mê vâi prếo vêh xêh.

Nôkố, kơxo# mâu ngế ki kơtâu ngi kong têa ê ki tối kơpêng mê hiăng vêh a dêi pơlê vâi hiăng hmiân tuăn, ‘nâi nhên hnoăng cheăng dêi tơná cho kuăn pơlê, tơniăn tơmiât to pêi chiâk deăng, mơjiâng tơdroăng rêh ối nếo, mơnhông cheăng kâ ăm dei rơpo\ng hngêi rế xông tơ-[rê.

Êng: Đông kring gak tơkăng kong cheăm Ia O hiăng pêi pro môi tiah lâi vâ hbrâ mơdât mơngế kơtâu hmâng vâ ngi kong têa ê, klêi mê veăng kum mâu ngế ki hdrối nah hiăng kơtâu ngi kong têa ê ki hiăng vế, rêh ối tơru\m [ă mâu nho\ng o tung pơlê, hmiân tuăn cheăng kâ rêh ối, ô pôa?

Thiếu tá Nguyễn Quang Công: Ing tơdroăng riân ngăn, mơhnhôk, veăng kum, mâu hơnăm a chê pơla kố, ki hên kơxo# mơngế hdrối nah kơtâu ngi kong têa ê hiăng ‘nâi nhên hnoăng cheăng tơná [ă hiăng rêh ối tơru\m tung kuăn pơlê. {ă tơku\m a tơdroăng mơnhông cheăng kâ tung rơpo\ng hngêi, veăng mơjiâng pro troăng tung pơlê, mơjiâng tơdroăng mơhnhôk kring vế tơniăn Tơnêi têa, tơdroăng mô đo#i tơkăng kong mơhnhôk veăng kring vế tơniăn tơkăng kong.

Ngăn tơchoâm, ai mâu ki ‘nâ hdrối nah cho mâu ki xiâm tung chơ djâ, mơhno troăng hơlâ, pơlông djâ kơtâu ngi kong têa ê, nôkố kơxo# mơngế ki mê hiăng ‘nâi tơmiât nhên.

Nho\ng o mô đo#i a đông tơkăng kong đi đo rah xo mâu kăn [o# tơru\m [ă mâu kăn kong pơlê tơring cheăm hnê, mơhnhôk, malối veăng kum [ă mâu tơdroăng cheăng pêi. Môi tiah hnê kuăn pơlê pêt báu, alâi, loăng plâi, mơnhông cheăng kâ, hnê kuăn pơlê hbrâ mơdât pơreăng châi tamo, drêng châi tamo thế lăm pôu pơkeăng, ôu pơkeăng pơlât. Malối cho tơdroăng hnê, hbrâ mơdât mâu ngế lơ pơlông djâ kơtâu ngi kong têa ê.

Hôm, mơnê kô pôa!

Công Bắc chêh

Gương-Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng