VOV4.Sêdang - Môi tiah ngin hiăng tối a hâi hnah, tơdroăng ko ‘nhiê kong a Tây Nguyên dế cho tơdroăng châi ko ó khât drêng ai hên khu ki pơkuâ rak ngăn kong dế ôh ti ‘nâi pro tiah lâi, maluâ châ hlo khu ki tong kếo loăng. Tung pơla mê, ai ôh tá iâ mâu kăn ƀô̆ lăm ko ‘nhiê kong, tơbriât hdi tơnêi kong. Rế hía rế tô tuăn ó khât drêng tơdroăng kâ kơluâ, kâ kơhveăm tung kơvâ rak vế, pơkuâ ngăn kong cho kal, pro hía kơxô̆ liăn, tơdroăng pơkâ rak ngăn kong mơni kô hía, pêi ôh ta pơxúa, thăm nếo ôh tá tơƀrê. Séa ngăn, pơxâu phak kơtăng mâu ngế ki pro xôi, hlo ai tơdroăng ki xôi cho pơkâ thế pêi pro tơdrêng nôkố vâ rak tơniăn tung kơvâ gak ngăn kong.

Laga, séa ngăn, pêi pro nhên tơdroăng xôi ƀă pơkâ tơleăng mâu tơdroăng ki xôi nôkố dế trâm pá ƀă tơvâ a hên kơvâ. Tơdroăng tơpui a hâi kố, ngin kô tối ƀai má mơ’nui dêi khu ƀai “Tơdroăng xâu lơ hía kong prôk rơtế ƀă tơdroăng xâu hía kăn ƀô̆” ƀă inâi “Séa ngăn, rup tơleăng mâu ngế pro xôi, kâ ‘nhê kong: Pá puât ƀă tơvâ drăng lâi”.

Kŏng an kong pơlê Dak Lak dế séa ngăn tơdroăng vâi tối ki ai xôi a 4 kŏng ti rak ngăn kong mê cho Čư Mlan, Rừng Xanh, Ia Lốp ƀă Ia Mơ dêi rơring  Ea Súp. Ing mê pơla hơnăm 2006-2016, a 4 kŏng ti ki mê mơhía lối 22 rơpâu ha kong. Kố cho tơdroăng ki ăm hlo ki xôi kân. Tâng bú riân tiô pơkâ ‘na kong ki ôh tá dâi lĕm tá ai ki klâi (ki u ối dêi kong dâng 10-15m3 tung môi ha) mê 22.000 ha kong mê tro hía tâng riân kô ai iâ gá 220 rơpâu m3 loăng hiăng tro vâi ko ‘nhiê.

Trung tă Nguyễn Đức Tin, Kăn phŏ ƀơ rô Kăn sát cheăng châ PCO3, Kŏng an kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi, Kơ koan séa ngăn dế mơ-eăm mơnhên. Laga tung pơla séa ngăn xuân ai mâu tơdroăng ki xơpá xúa tung pơla ai tơdroăng xôi vâi ko loăng, muih kong mê hiăng ton tĭn:

“Ngin tơdah tơleăng pơxâu drêng hiăng hlo ai tơdroăng mê hiăng ton, tơdroăng gá, mâu tíu ki mê hiăng pơ’lêh xua tơdjâk dêi kong prâi, kuăn mơngế. Mê tơdroăng tí tăng va a’nâi xiâm gá xơpá khât. Ngin dế tơkŭm tí tăng ‘nâi ing mâu hlá mơ-eá chêh, ngăn vâ ‘nâi xiâm gá hlối tơrŭm ƀă Tíu xiâm séa ngăn vâ tối nhên ‘na mâu hlá mơ-eá, tơdroăng xiâm ki ăm ‘nâi. Pakĭng mê, ngin  dế rah thế mâu kăn ƀô̆ veăng tung khu cheăng séa ngăn 1169 xua Vi ƀan kong pơlê mơjiâng ‘na pơkâ riân ngăn, mơnhên ngăn vâ ‘nâi nhên kơxô̆ loăng ki hía ƀă 4 kŏng ti rak ngăn kong mê.

Klêi séa ngăn ăm ‘nâi xuân môi tiah pơkâ ‘măn loăng ki tro lŭp, ngin kô séa ngăn, khăm ngăn a tíu ki mê vâ ‘nâi nhên tối ki tro lŭp ƀă teăng pơxâu phâk mâu ngế ai xôi mê tro kơ luât”.

Tơdroăng séa ngăn, pơxâu phâk mâu ngế ki ai xôi tơdjâk tơdroăng rak ngăn kong a Tây Nguyên dế trâm hên xơpá

Ta troh drêng kố, Gia Lai cho kong pơlê ki châ ’nâi hên má môi mâu tơdroăng xôi  ăm hlo ‘na kâ kơluâ tung rak ngăn kong. Mê cho, tung pơla hơnăm 2016-2020, Khu cheăng séa ngăn kong pơlê châ hlo ai 9 khu rak ngăn kong ăm ‘nâi, ai xôi, ƀă tâi tâng tơnêi kong ki hía vâ chê 10 rơpâu ha, tâi tâng kơxô̆ liăn kâ kơluâ ai 27 rơtal liăn, ăm hlo cho kâ kơ luâ. Hồ sơ 9 tơdroăng mê hiăng pơcháu ăm Kơ koan kăn sat séa ngăn, Kŏng an kong pơlê la troh nôkố, nếo bu ai 2 rôh hiăng klêi séa ngăn ƀă tơleăng pơxâu phâk. Tơdroăng séa ngăn hồ sơ sap ing hơnăm 2017 la troh nôkố xuân hâi séa ngăn klêi.

Pôa Nguyễn Văn Thắng, kăn phŏ ngăn Đảng kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi sap ing hơnăm 1918, tơdroăng ‘na kâ kơluâ a mâu khu rak ngăn kong rak kơnhŏng têa, kŏng ti rak ngăn kong hiăng châ mơnhên tơnêi ƀă châ Khu kăn tối tơbleăng tung tơdroăng ki kal séa ngăn, mơhnhôk, hnê mơhno. Laga, tung pơla séa ngăn pơxâu mâu ngế ki pro xôi dế trâm tơdroăng pá mê chiâng pro tơdroăng tơbleăng mê khoh mơdon, hlối pá vâ kâi klêi.

“Ngin pêi cheăng ƀă mâu kơ koan khu râ pơkuâ cheăng, mê nôkố ki pá má môi cho mơnhên hnoăng cheăng a tơrêm rôh ki tro lŭp tơmeăm khoăng kong, ki pro xôi luât rak ngăn kong, tơnêi kong hía a pơla ki lâi hnoăng cheăng ki mê ki kơbố pêi. Ki kố kal khât má môi tơdroăng mơnhên kong ki tro hdi xo ko loăng, riân ‘na tơmeăm khoăng nôkố dế tơvâ hên tơdroăng.

Xua mê, cho kơ koan séa mơnhên ngăn thế cho kơ koan rak ngăn kong ƀă ai hnoăng cho kơ koan râ kơpêng. Má péa, kơxô̆ liăn vá mơhá ăm mơnhên nôkố kơ koan séa ngăn dế xơpá ôh tá ai tŭm xiâm vâ tơleăng pơxâu phâk mâu ki xôi ƀă séa ngăn  tơdroăng ki  pơxâu phâk”.

Ki pá má môi cho mơnhên ngăn vâ ’nâi ki tro lŭp tơmeăm khoăng kong tiô kơ tơrêm hơnăm

Rế lôi ton tơdroăng tơleăng mơnhên ‘na mâu tơdroăng ki pro xôi tơdjâk troh hía kong, kâ kơluâ thăm rế pá. Xua tiô pơkâ dêi Luât, hâi khế pơkâ tơleăng mơnhên bú xêt tung pơla 20 hơnăm. Tung pơla mê mâu tơdroăng ki pro xôi hiăng vâ achê hơnăm ki mê. La mâu tơdroăng ki pá ƀă tơvâ tơvân mê ối châ tí tăng ‘mâi plĕng, lêi tah. Tơdroăng séa ngăn, pơxâu phâk mâu ngế pro xôi mơhía kong tơdjâk troh mâu tơdroăng tơkêa dêi khu mơdró kâ kuăn pơlê nôkố mâu kong pơlê ối ôh tá kâi vâ tơleăng xua ôh tá châ ‘nâi tŭm tơdroăng.

A kong pơlê Dak Nông, Khu séa ngăn Chin phuh hiăng mơhno ai lối 6 rơpâu 700 ha kong tro ko ‘nhiê a 44 tơdroăng tơkêa bro dêi 43 khu mơdró. Mâu khu mơdró mê ai pro xôi, kong tro ko ‘nhiê ƀă tâk troh 90-100% la hâi kâi vâ tơleăng pơxâu phâk tiô pơkâ dêi Luât. Pôa Lê Quang Dần, Kăn phŏ pơkuâ ngăn pêi chiâk deăng ƀă mơnhông thôn pơlê Dak Nông ăm ‘nâi, kong pơlê hlo ôh tá tơniăn tung mâu tơdroăng ki hía kong a mâu tơdroăng tơkêa dêi mâu khu mơdró. Laga hâi kâi pơxâu phâk mâu khu mơdró ki lâi xua pá ‘na luât pơkâ.

“Ƀă Dak Nông xuân tung tơdroăng tơchoâm ƀă mâu kong pơlê ki ê há. Tung pơla tơleăng mơnhên mâu ki pro xôi dêi mâu kŏng ti xuân trâm hên xơpá. Malối, drêng ăm mâu tíu pêi cheăng krê kuăn pơlê mung rak ngăn kong mê chiâng lôi hía kong luât pơkâ pơxâu phâk mâu ki pro xôi ƀă mâu tíu pêi cheăng mê cho xơpá khât”.

Ki khât gá ăm hlo, ai drêng Khu lăm séa ngăn, lăm ngăn, tơleăng pơxâu mâu tơdroăng ki xôi ôh tá xê pá xua hiăng ton hơnăm, ôh tá ‘nâi nhên mê chiâng pá hlối tơvâ tơvân xua ôh tá ai ngế vâ tơrŭm ƀă, tro kơ koan ki mê, khu râ kơvâ cheăng ki mê pro pá. Môi tiah tơdroăng châ ‘nâi dêi prếi on veăng pôa Tưởng Tín - Ngế pơkuâ khu rak ngăn kong rak kơnhŏng têa Bắc Biển Hồ hneăng hdrối nah châ ăm péa kơtâ hlá mơ-éa ơnhên chiâng xúa tơnêi ăm péa lô “tơnêi kơdrum” tâi tâng tơnêi mê tâk troh 875.000m2, tơkeá vâ tối vâ châ 86 ha, a pơlê kong kơdrâm Plei Ku, kong pơlê Gia Lai.

Ôh tá xê to luâ hên hdroh tâng vâ pơchông ƀă kơlo ki tơnêi têa pơkâ, Khu Séa ngăn kong pơlê Gia Lai ối châ ‘nâi xiâm rêi tơnêi mê ai môi iâ poh xá ki Khu rak ngăn kong rak ngăn. Laga, Vi ƀan hnê ngăn pơlê kong kơdrâm Plei Ku, cho tíu ki ăm Hlá mơ-eá mơnhên xuá tơnêi, tơbleăng ăm tâi tâng hồ sơ hiăng hía tăng tí hlo, ôh tá ai hlá mơ-eá ki vâ mơnhên.

Khu séa ngăn kong pơlê thế Khu ngăn loăng kong ƀă hyôh kong prâi veăng tơmâng, tơrŭm ƀă, la ƀă hên tơdroăng ki pơrá phá dêi rơpó, tơdroăng mê troh nôkố xuân hâi kâi châ mơnhên. Ƀă kố ôh tá xê môi tơdroăng mê cho tơdroăng ki khu séa ngăn lăm ngăn, vâ pơxâu phâk mâu ngế ki pro xôi, kâ kơluâ tro pro mơdon, hlo môi tiah rế pá kâi xua ôh tá châ tơrŭm ƀă, thăm nếo tro tơná mâu kơ koan, khu râ kơvâ cheăng ki mê pro pá.

VOV Tây Nguyên

Gương tơplôu ƀă tơbleăng