VOV4.Sêdang - Hía kong a Tây Nguyên xuân cho tơdroăng ki châi tuăn tô hiâm. Ki rơhêng vâ tối, tung pơla kong tro ko ‘nhê ó tiah pơla hdrối mê hía nah, hên kăn ƀô̆ hiăng ‘’pâ lo pơtê cheăng’’, hên kăn pơkuâ ngăn kong hiăng pá kâi rak ngăn kong. Tung pơla mê, ai hên mâu kăn ƀô̆ hiăng môi tuăn ƀă khu ko kếo loăng, thăm nếo chiâng khu ki tong ko ‘nhê loăng. Kăn ƀô̆ ko ‘nhê kong, tơbriât tơnêi kong hlo rế hía rế hên.

Ki ó luâ tâ kơ mê, tung pơla rak vế ngăn kong cho tơdroăng ki hiăng pá puât, kơxô̆ liăn, tơmeăm khoăng ki kum ăm tơdroăng pêt mơjiâng kong hiăng ôh tá kâi ai, mê ối tro tong kâ, tơbriât xo, pro tơdroăng thăm rế chu kơdroh. Kố ki păng ‘nâng cho tơdroăng ki tô tuăn hên khât, xua tô tuăn hía kong, rế hbrâ rơnáu ing mâu kăn ƀô̆ ki châ pơcháu rak ngăn kong xua rế hía rế hên vâi pâ pơtê cheăng.

Prôk tiô troăng ki kŭn tơkâ luâ xá kong 1148, Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó môi tung khu Pêt kong tơring Krông Bông, cheăm Čư̆ Pui, tơring Krông Bông, kong pơlê Dak Lak, hlo hên hĭn mâu xiâm loăng ki vâi hiăng uâ kơdong, ko kếo, hdroh chôu. Ối achê plông loăng kân ki hiăng tro hdroh chôu ƀă on, la ối krâ chư chêh ‘’mơdât ko kếo, chôu kong, tơbriât tơnêi kong’’, ngin hiăng hlo hên mâu xiâm loăng ki kân, loăng ki kŭn hiăng tro on chếo kâ hlo to kơchâ prăng rômn, a loăng ki hiăng ko kơdong hên hĭn ukố umê. Hên xiâm loăng hiăng tro uâ kơdong, xiâm ga kân tơ’mô ƀă 2 kuâ mơngế.

Pơtối prôk mot tung dế kong, ki mâ ôh tá kâi xáu hlo nhên ngo ngối, xuân cho mâu ngo ki hiăng tro ko kếo tâi tâng loăng ing chêng ngo troh a kối ngo. 5 khế apoăng hơnăm 2021, Kŏng ti hiăng châ hlo troh 427 hdroh tơdroăng uâ ko loăng, pro tơ’nhê dâng 105 ha kong. Luâ tâ kơ mê, drêng vê ngăn kong ki tro ko kếo pơla hơnăm 2014-2020 hiăng tâk lối 2 rơpâu 500 ha.

Pôa Nguyễn Đức Trường - Kăn pơkuâ ngăn kong kơpong kơxô̆ 1, Kŏng ti Pêt kong Krông Bông tối, pôa tối ai khât tơdroăng ki ôh tá kâi châ rak vế kong xua ai lối hên khu ngế ki mot tung kong vâ ko kếo, uâ kơdong loăng, rế hía hlo rế hên, ôh tá kâi châ mơdât tung pơla hdrối mê hía nah:

‘’Tơdroăng ko ‘nhê kong nôkố vâi thăm rế bro hlĕng ó khât. Drêng vâi uâ, kếo loăng xuân ai mâu ngế ki gak ngăn, xua troăng hyôh phôn Internet hiăng troh lâp lu, drêng ai khu ki gak ngăn kong lăm ngăn mê khu ko ‘nhê kong vâi hiăng ‘nâi hdrối, vâi tối dêi pó, xua mê, khoh chiâng pá ăm tơdroăng ki vâ châ hlo, châ rup khu ngế ki ko ‘nhê kong. Khu gak ngăn hiăng pêi tâi ivá tơná, la xuân ôh tá kâi châ mơdât tơdroăng ko ‘nhê kong môi tiah nôkố’’.

Môi xá kong 1148, Kŏng ti pêt kong Krông Bông tro ko ‘nhê

Xuân môi tiah a Krông Bông, tơdroăng ko ‘nhê kong ôh tá kâi châ mơdât, pá kâi ‘nâi pro ti lâi ƀă khu ngế tong ko kếo loăng, tơbriât tơnêi kong rế hía hlo ai rế hên a Tây Nguyên. Hên khu hiăng hía kong ó khât, ing hrĭng troh a rơpâu ha kong. Lăm troh ulâi kong xuân hiăng tro ko kếo tâi tâng. Pôa Lê Quang Dần, Kăn phŏ pơkuâ ngăn ‘na Chiâk deăng ƀă Mơnhông thôn pơlê dêi kong pơlê Dak Nông vêh mơnhên, rơtế ƀă mâu tơdroăng ki ‘ro ‘na túa rak ngăn dêi Ngế ki gak ngăn kong, mê ối ai hên tơdroăng ki pơkâ rak ngăn, troăng hơlâ kum ăm tơdroăng pêt kong ƀă ăm mơngế rak vế kong, hên mâu tơdroăng pơkâ pêi pro tá hâi teăm tơtro:

‘’Mâu tơdroăng pơkâ, túa cheăng ki tŏng kum ăm tơdroăng rak vế ngăn kong tá hâi nhên, tá hâi tơtro khât. Tơnêi tíu, kong kế ga rơdâ, kuăn pơlê rế hía rế kơdrâm, tơdroăng pêi cheăng kâ, rêh ối pơlê pơla chiâng pá puât mê khoh ôh tá tơniăn tung pơkuâ, rak vế ngăn kong. Tung pơla mê, mơngế, kế tơmeăm, liăn ngân cheăng dêi mâu kŏng ti ôh tá ai ki klâi ki rơdêi, maluâ liăn mơhá mơngế rak ngăn kong ƀă kuăn mơngế vâ gak ngăn kong ối ‘ro ó ‘nâng’’.

Tung pơla kong dế tro ko ‘nhê, mơngế rak ngăn kong hiăng iâ, mê nôkố, hên mâu kŏng ti, hên hĭn kăn ƀô̆, mơngế rak ngăn kong hiăng ‘’pâ lo pơtê cheăng’’, chêh pro đơn pơtê cheăng. Ki xiâm xua ƀăng kong ki châ pơcháu rak ngăn mê lối hên, pôu râng hnoăng cheăng hngăm hngo, tơdroăng cheăng tơbrê la hnoăng cheăng ki pơkuâ ôh tá nhên, tơmeăm khoăng ki vâ kum rak ngăn kong ôh tá ai, kăn ƀô̆ rak ngăn kong đi đo ôh tá kâi ƀă khu ki tong ko loăng.

Tung pơla mê, kăn ƀô̆ kâ liăn khế bu iâ, tơdroăng rêh ối dêi mâu ngế ki rak ngăn kong ôh tá tơniăn. A Kŏng ti pêt kong Krông Bông, tung 3 hơnăm hdrối mê hía nah hiăng ai 16 ngế kăn ƀô̆, ki hên cho kih sư, khu kăn pơkuâ ƀơrô, kăn pơkuâ ngăn kong râ tơring hiăng pâ lo pơtê cheăng.

A kŏng ti pêt kong Ea Kar, bu tung pơla lối 1 hơnăm hdrối, 17 tung 45 ngế kăn ƀô̆, khu pơkuâ, mơngế lêng hiăng pâ lo pơtê cheăng. Môi ngế kăn ƀô̆ a Kŏng ti pêt kong Ea Kar tối ăm ‘nâi, 3 tung 5 ngế kăn ƀô̆ ki rak ngăn kong hiăng pơtê cheăng ƀă tơná ngoh xuân hiăng chêh hlá đơn pâ pơtê cheăng, dế tơkôm râ kơpêng kĭ ăm phêp pơtê:

‘’Kơlo liăn khế á cho 3 rơtuh 200 rơpâu liăn, athế ‘no dêi liăn krê tơná vâ pêi cheăng. Ƀă tơdroăng cheăng kố hngăm hngo, tơbrê tơbrêh ‘nâng, kuăn mơngế ki pơkuâ ôh tá bê vâ ngăn mâu lêng rak ngăn kong. Ki má pái, cho hnoăng cheăng, lôi ko ‘nhê kong lối hên mê xuân tơpôu râng hnoăng cheăng mê ăm mơngế ki pơkuâ ngăn kong a kơpong ki mê. Tâng vâ séa ngăn tiô luât mê ngin ôh tá kâi pêi hnoăng cheăng ki kố. Tâng vâ tối, pá pêng vâi kăn hôu tối, pá kơdâm khu lêng xuân hôu khĕn ti kô ti mê, tô tuăn ‘nâng, ôh tá kâi pêi hnoăng cheăng ki kố’’.

Ti xê to ôh tá tơniăn ‘na túa cheăng, troăng hơlâ, luât tung pơkuâ, rak vế kong, mê hên ngế ngăn kong tối tiah kố, tơdroăng ki ôh tá vâ tơrŭm ing khu kăn pơkuâ tơring, cheăm, kơvâ cheăng ki ê tung tơdroăng ki vâ rup tơleăng khu ngế ai xôi ko ‘nhê kong xuân ôh tá môi tuăn, ôh tá nhên, ing mê, khoh pro kơdrâm khu ngế uâ kơdong, ko kếo, ‘nhê kong, hdi xo, tơbriât tơnêi.

Pôa Nguyễn Đức Phúc - Kăn pơkuâ Kŏng ti tolo liăn cheăng ôm hyô kong kế - nhâ loăng Phương Nam, kong pơlê Lâm Đồng tối:

‘’Á pêt kong hiăng lĕm tiah mê, vâi xo kơmăi uâ lăm uâ loăng, á xuân hiăng rup chêh bro hlá mơ-éa, la xuân ôh tá ai kơbố ki tơleăng, pơxâu phak kơ vâi. Á hiăng krếo phôn môi ngế kăn hnê ngăn cheăm, ga pơtêh thế dêi lêng troh, la tơkôm luâ kơmăng á tiah lâi chiâng rup râng mơngế, pro tiah mê, tơkéa vâ tối a thu kơ vâi’’.

Drêng hiăng pá kâi châ chiâng rak ngăn kong, xua kong tro uâ kơdong, ko kếo, hdroh chôu, ‘nhê ‘nhĕng, mê hên khu rak ngăn kong, ki malối mâu khu mơdró kâ krê pá kong ki châ pơcháu ăm rak ngăn kong, ăm mung kong a Tây Nguyên hiăng lôi chúa lôi kong tro ko kếo, ‘nhê tah lôi kong kân kĕng. Môi tiah a tơring Ea Sup, tíu ki ai hên tơdroăng tơkêa bro ăm mơngế pá kong mung kong hên má môi a kong pơlê Dak Lak ai vâ chê 30 tơdroăng tơkêa bro, tâi tâng ai 17 rơpâu ha, nôkố tâng vâ ngăn pá ai loăng pơlái, kong kế ki klâi xếo. Môi ngế kăn tung Khu pơkuâ ngăn kong dêi tơring Ea Sup tối ki dế ai păng ‘nâng nôkố:

‘’Ki păng ‘nâng ôh tá kâi chiâng mơdât tơdroăng ko ‘nhê kong, xua mê, kong hiăng tro ko ‘nhê tâi tâng. Kĭ ăm phep vâi mot pêi cheăng kâ akố, vâi ôh tá vâ rak vế tro tiô tơdroăng tơhrâ, kong hiăng tro ko ’nhê hên hĭn, tơnêi kuăn pơlê tơbriât, pôu râng hnoăng cheăng ki mê cho kơbố, khu ngế ki lâi ki vâ mơnhên tơdroăng kố. Á hlo nhên, tá khu kăn pơkuâ tơring xuân tá hâi kâi teăm mơdât tơdroăng koi ‘nhê kong, xuân ối hlo tơdroăng ko ‘nhê kong đi đo ai tiah mê’’.

VOV4 Tây Nguyên

Nhat Lisa tơplôu ƀă tơbleăng