Po ngăn [ai 1 drăng kố: 

http://vov4.vov.vn/Xodang/chuyen-muc/tay-nguyen-ko-tram-to-modrang-troang-hola-ki-lai-am-2-rotuh-ha-loang-petai-1-pa-c178-314007.aspx

Rơchôa têa Ia Mơr, cheăm Ia Mơr, tơring }ư\ Prông hdoăng châ 180 rơtuh met kho#i, châ vê hdró vâ tôh ăm lối 14 rơpâu 500 ha ăm 2 kong pơlê Dak Lak [ă Gia Lai. Long, rơchôa têa kố hiăng châ mơjiâng kơtăn kố ai 3 hơnăm, la dế nôkố tá hâi teăm chiâng vâ tôh ăm klâng chiâk. Tung pơla rơnó tô mơdrăng, châ ngăn mâu rơchôa long ki kân ki châ mơjiâng vâ tôh klâng, ngoh Kpuih Mlai, ối a pơlê Klăh, cheăm Ia Mơr khéa kho tối tiah kố, ngoh ôh tá hlê ple\ng tơdroăng pơkâ ki tiah lâi long rơchôa pêng têa la klâng báu, chiâk deăng dêi vâi krâ-nho\ng o achê têa mê, la mâu klâng chiâk ki mê tro khăng kho. Ôh tá ai têa, loăng pêt khăng kho ton, ing mê, khoh pro tơdroăng kơtiê, kơklêa, mê cho tơdroăng ki khéa hơ’nêng ăm vâi krâ-nho\ng o hdroâng Jarai ki rêh ối achê rơchôa, hno têa ki kân kố:

‘’Dế nôkố, báu klâng dế tơkôm to kong mêi tê, nôkố môi hơnăm bu pêi 1 rơnó báu. Tâng ai mêi tro tô ‘ló mê kô châ dêi báu, tâng tô mơdrăng mê báu kô hlâ răng tâi, vâi krâ-nho\ng o ôh tá châ xo ki klâi. Ai hên tơdroăng ki pói tơngah ing rơchôa Ia Mơr, la têa xuân ôh tá châ tôh troh a klâng, tá hâi hlo ai têa, ôh ta tơniăn. Vâi krâ-nho\ng o pói tơngah châ ai têa ó ‘nâng, môi tiah á, xuân pói vâ châ ai têa re\ng vâ pêt tơ’nôm mâu hdrê loăng’’.

Rơchôa têa Ia Mơr lo pêng plế la ôh tá châ tôh ăm klâng chiâk

Tơdroăng tơkêa bro rơchôa hno têa xua Khu xiâm ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông thôn pơlê pro pơkuâ xiâm ‘no liăn [ă kơxo# liăn vâ chê 3 rơpâu rơtal liăn. Rơchôa, hno têa kố hiăng châ mơjiâng pro la tơviah ó khât ôh tá ai kơpong ki tâ tá xua ối ai hên tơdroăng ki tơvâ tơvân, ối trâm hên ki xahpá tung pơkâ vê hdró, pro mơhrê liăn ngân, ‘na ivá cheăng, [ă kơxo# têa ki hdoăng. Pôa Dương Văn Trang, ngế cheăng tung tíu xiâm Đảng, Kăn pơkuâ hnê ngăn Đảng kong pơlê Gia Lai tối tiah kố, tơdroăng cheăng dế nôkố cho kal hriăn ple\ng, ‘mâi mơnhông pro ti lâi vâ rơchôa, hno têa mê chiâng pêi cheăng châ tơ-[rê, veăng kum ăm pêi chiâk pêi deăng, mơnhông pêi cheăng kâ-mơdêk rêh kâ ối a pơlê cheăm ối a kơpong tíu tơkăng kong ki xahpá:

‘’Rơchôa têa Ia Mơr châ ‘no liăn mơjiâng 3 rơpâu rơtal liăn la tơdroăng mê hiăng châ mơjiâng pro klêi, long têa hiăng pêng păm, mâu hno, thông, troăng têa xuân hiăng châ pro klêi, la nôkố ôh tá ai klâng chiâk ki vâ tôh têa. La kơpong ki kố cho kơpong ki xahpá má môi a tíu tơkăng kong [ă tâi tâng cho mơngế hdroâng kuăn ngo rêh ối, rơtế [ă tơring Ea Súp dêi kong pơlê Dak Lak xuân cho tíu tơkăng kong [ă ai kơdrâm hdroâng kuăn ngo, kuăn pơlê akố kơtiê ó khât, kơnôm ing rơchôa, hno têa kố hiăng châ mơjiâng klêi, la ôh tá hlo châ tôh têa troh a klâng chiâk kuăn pơlê, mê tiah lâi vâ kơdroh kơklêa, xăm kơtiê’’.

Hno têa ki cho ing long hngêi kơmăi on tơhrik Ka Nak mơ’no têa ing kroăng Pa (Gia Lai) troh a têa kroăng Kôn (Bình Định) plế lo to têa tung rơnó tô mơdrăng

Ki phá tơ-ê dêi tơdroăng khuo#t têa a tíu ki achê long rơchôa têa ki kân xuân hlo ai a kopong tơdế kroăng Pa, pá hdroh long hngêi kơmăi on tơhrik An Khê-Ka Nâk. Rơchôa ki kố ai hdoăng châ lối 300 met kho#i têa, châ dó inâi ‘’Rơchôa ki ai xôi dêi rơxông’’, xua ai pêi pro ôh tá tro, ga pro lối chât rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê a kopong ai têa kroăng. Ki xôi akố, tơmeăm khoăng ki kố hdoăng têa kroăng Pa a Gia Lai klêi mê, hơ’leh thông têa vêh troh a tơring Tây Sơn, kong pơlê Bình Định vâ mơ’no on tơhrik [ă tơbêng tung têa kroăng Kôn. Lối 10 hơnăm, riân sap ing hâi ki kâng kơdât thông têa [ă mot pêi cheăng mê ai lối 10 hơnăm, kuăn pơlê a Gia Lai pá puih xua têa kroăng Pa xiâ têa, khăng khoăng. Pôa Lương Bá Khánh, ối a pơlê kân Kông Chro, tơring Kông Chro, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi:

‘’Hlá tơbeăng xuân tối, kuăn pơlê, khu pơkuâ rêm tíu xuân hiăng pâ thế hên hdroh. La xua tơdroăng ki pơxúa dêi khu mơdró kâ mê vâi ai rak vế há lơ ôh. Drêng vâi pêi cheăng a hngêi kơmăi, vâi xo troăng thông têa kố vâ pro hngêi kơmăi on tơhrik, thông têa chiâng ôh tá hiu, thăm nếo hiu vêh tíu ki ê, kơpong ki ‘nâ têa toăng môi tíu’’.

Tô mơdrăng khăng khoăng pá kơdâm hngêi kơmăi on tơhrik An Khê-Ka Nâk

{ai mơhriâm ki nhên xua mơhrê liăn tê kơtê dêi Hngêi kơmăi on tơhrik An Khê-Ka Nak tá hâi klêi tơdroăng ‘mâi mơnhông tối, tung rơnó tô mơdrăng khăng khoăng kố, a kong pơlê Kon Tum, Hngêi kơmăi on tơhrik Pá Kơnho\ng Kon Tum hiăng tro kơdât, kâng pro rơchôa têa á kơnho\ng têa kroăng Têa Rơngê vâ mơjiâng chiâng xiâm têa. Tơdroăng ki mơjiâng pro kố hiăng pro xôi, mê cho hdoăng têa, hơ’leh thông têa ing Têa Rơngê a Kon Tum vêh troh a kroăng Đăk Lô, kong pơlê Quảng Ngãi. Khu pơkuâ [ă kuăn pơlê ối peăng hdroh hêng hôu ó khât drêng kong tô mơdrăng khăng khoăng, klêi kơ’nâi rơchôa, hno têa kố hiăng ‘măn kơd^ng têa, pro mâu klâng chiâk, tơmeăm khoăng peăng hdroh khăng khoăng, pá ai têa vâ tôh tơmeăm pêt. Môi thông têa ki hiăng khăng khoăng hơngế lối chât km hiăng veăng mơjiâng chiâng môi rơchôa, hno têa ki kân. Ngoh Vũ Văn Luân, ối a thôn 3, cheăm Tân Lập, tơring Kon Braih ai 2 ha deăng tiu [ă lối 3 ha loăng kơphế a Têa Rơngê, kơtăn ing hngêi kơmăi on tơhrik Pá Kơnho\ng Kon Tum ai dâng 30km vêh peăng hdroh. Tung mâu hâi hiăng luâ, ngoh Luân kring vế gak plâ hâi măng la ôh tá bê têa tôh ăm hdrê loăng pêt:

‘’Nôkố têa hiăng khăng kho, rêm hơnăm têa plông, têa kroăng akố kân ke\ng, sap ing hâi ki kâng kơdât nôkố kuăn pơlê hêng hôu ó khât. Vâi ki mê ối mot tung kố vâ tí tăng pâ têa vâ xúa rêm kơto’’.

‘’Pro tơ’nhê’’ kơnho\ng têa dêi môi thông têa cho môi tơdroăng ki nếo hiăng châ mâu ngế hriăn ple\ng ‘na khoa hok mơ’no tối mâu tơdroăng ki tối tơbleăng ‘na tơdroăng ki ôh tá tơniăn ó khât xua tơdroăng ki mơjiâng lối hên hngêi kơmăi on tơhrik [ă cho mơ’no têa vêh tiô thông têa ki ê. Kơnho\ng têa [ă tơdroăng mơnhông krá tơniăn dêi Tây Nguyên tro mơnhâu tối xua mâu tơdroăng ki ôh tá tro drêng ‘mâi rơnêu bro. A mâu rơnó tô mơdrăng, khăng khoăng, tâi tâng 4 thông têa kroăng ki kân dêi têa kroăng ki kân a Tây Nguyên, tung mê, ai Srepok, Sê San, Đồng Nai [ă kroăng Pa châ mơnhên tối, ôh tá xê u ối têa kroăng mê hiăng châ mâu long, rơchôa têa.

Tie#n sih Đào Trọng Tứ, cheăng tung Tíu xiâm mơnhông krá tơniăn ‘na kroăng têa, ngo ngối [ă hmâ tro [ă hyôh kong prâi, hiăng tối pơtâng tiah kố:

‘’Mơjiâng pro hngêi kơmăi ‘no on tơhrik, ôh tá mơ’no têa ăm têa kroăng hiu tiu troăng ton nếo mê cho tong xo têa dêi tơdroăng rêh kâ ối dêi môi kơpong kố vâ chiân ăm môi kơpong ki ê. Kroăng Sê San mê ai hngêi kơmăi on tơhrik Pá Kơnho\ng Kon Tum hơ’leh thông têa vêh troh a Quảng Ngãi. Kroăng Pa mê ai on tơhrik An Khê-Ka Nak hơ’leh vêh troh a Bình Định. Chu a Dak Lak, ôh tá cho thông têa a tơdế, cho xo ing hdroh têa ing Srepok 4 chu troh a kroăng Srepok 4A. {ă kroăng Đồng Nai xuân hơ’leh hno têa, mê cho hơ’leh hno têa dêi Hngêi kơmăi on tơhrik Dà Nhim. Mê râ, hơ’leh têa tiah mê ga hiăng hlo nhên ‘nâng, ga ai tơdjâk ‘mêi ó khât. Dế nôkố, á pâ tối tiah kố, tâi tâng mâu tơdroăng tơkêa pêi ki hơ’leh têa mê athế kal pêi pro krâu khât [ă athế ví tơdroăng ki ôh tá tơniăn’’.

Tây Nguyên [ă lối rơpâu kế tơmeăm khoăng, rơchôa, hno têa, maluâ ki păng ‘nâng ăm hlo, hên tơdroăng tơkêa bro, hên rơchôa, hno têa xua vâ pro pơxúa ăm tơná krê a ngiâ mê lôi ai tơdroăng ki trâm hên pá puât tung vê hdró, mơjiâng [ă pơkuâ ngăn mê ôh tá vâ séa ngăn nhên tơdroăng ki ai pơxúa to a ngiâ mê lôi ai tơdroăng ki tí tơniăn tung pơkâ vê hdró, mơjiâng pro [ă pơkuâ ngăn mê ôh tá châ pêi pro tơdroăng ki tơ-[rê, ing mê ah chiâng ai tơdroăng ki pá puât, ôh tá châ mơnhên môi tiah mâu tơdroăng ki tiah dế nôkố, pro pá kuăn pơlê chiâng trâm ‘’khuo#t khăng têa a tíu ki ai rơchôa long têa kân ke\ng’’.

Công Bắc chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng