VOV4.Xơ Đăng - Tây Nguyên dế mot a rơnó tô. A kong pơlê Dak Lak, mâu ƀăng loăng plâi pơxiâm ai tơdroăng ôh tá bê têa tôh. Drêng ai tơdroăng kố, tá kơvâ cheăng ƀă kuăn pơlê dế mơ-eăm hbrâ pêi pro mâu troăng tăng têa tôh ăm loăng plâi.

Pôa Nguyễn Văn Đa ối a thôn 2, cheăm Čư Mgar, tơring Čư Mgar ai 1,5 ha chiâk deăng pêt tơvât 700 xiâm kơphế, 300 xiâm tiu ƀă lối 50 xiâm loăng plâi sầu riêng. Vâ tôh ăm loăng plâi, pôa Đào chiâ klôh têa kân rơdâ 700 met karê, trâu 8 met hdoăng têa ƀă pong tơ’nôm to têa klôh trâu lối 90 met. Pôa Đa tối ăm ‘nâi, drêng kố kơphế dế mot tung roh tôh má péa, tiu kal têa tôh, laga nôkố têa tung klôh hiăng xiâ, thế xúa têa klôh tôh loăng plâi.

“Klôh têa dêi á mê troh rơnó tô kố cho xiâ têa. Rơpŏng thế pong têa klôh ƀă ki hên tôh ƀă têa klôh kố troh tâi rơnó tô. Drêng tôh kơphế mê đi đo kơdĭng, tôh ƀă kŏng, tôh têa dâng rêm xiâm 200 lit tê, têa hiăng pêng klôh mê tôh klôh ki ê. ‘Na tôh tiu, mê á krâ klŏng troh rêm xiâm tiu tôh têa ăm gá lo kơto pla plâk a rêm xiâm vâ kơdĭng têa’’.

Vâ hbrâ tăng têa tôh ăm tơmeăm khoăng, kơvâ cheăng a kong pơlê Dak Lak pơchân tối kuăn pơlê kal xúa têa kơdĭng, ví mơ’nhê têa tê kơtê

Tơring Čư Mgar nôkố ai lối 64.500 ha xiâm loăng plâi, tung mê ai 52 rơpâu ha loăng plâi ton hơnăm, môi tiah: Kơphế, tiu, kơxu ƀă mâu loăng plâi kâ; lối 12.500 ha kơchâi plâi pôm rêm hơnăm mê cho báu, alâi, pôm loăng, pôm ló, kơchâi drêh ƀă hía hé. Pôa Ngô Xuân Biện – Kăn phŏ pơkuâ Ƀơrô Pêi chiâk deăng ƀă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Čư Mgar mơnhên, nôkố tung tơring hiăng ai mâu ƀăng loăng plâi a mâu cheăm Čư Mgar, Ea Mdroh, Ea Tar, Quảng Hiệp, Čư Dliê M’nông ôh tá bê têa tôh ƀă hía hé.

Ƀơrô hiăng tơbleăng ăm Vi ƀan tơring hnê mơhno mâu cheăm thăm pơtâng tối troh kuăn pơlê kal xúa têa kơdĭng, tơdrêng amê mơjiâng pơkâ mơ’no têa tơtro a mâu long, rơchoâ hno têa kum tung tơdroăng ăm tôh loăng plâi.

“Vâ tơniăn bê têa tôh ăm loăng plâi troh mơ’nui rơnó tô, Ƀơrô pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng ƀă Mơnhông thôn pơlê tơring hiăng tơbleăng ăm Vi ƀan tơring hnê mơhno mâu cheăm séa ngăn mâu long, rơchôa hno têa tung cheăm, pro hâi khế mơ’no têa tơtro ăm rêm kơpong vâ tơniăn têa troh mâu kơdrum loăng plâi, klâng, ví mơ’nhê têa. Pơchân tối kuăn pơlê kal tôh têa kơdĭng, kui tah trâp troăng têa hiu, kâng hdoăng têa a mâu rơchôa têa kŭn dêi rơpŏng vâ hdoăng têa tôh ăm loăng plâi’’.

Hên long, rơchôa, hno têa a kong pơlê Dak Lak pơxiâm xiâ têa, mơhé rơnó tô u ối 2 khế nếo, nếo mơgêi

Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó môi khu Pơkuâ long rơchôa hno têa Dak Lak dế pơkuâ 341 long rơchôa hno têa, tung mê ai 247 long, rơchôa hno têa hdoăng têa, 13 kơmăi hrik mơ’no têa ƀă 82 rơchôa têa kơdĭng têa hên. Mâu long rơchôa hno têa kố kum tôh têa ăm vâ chê 80 rơpâu ha loăng plâi tung kong pơlê Dak Lak.

Tiô pôa Nguyễn Công Hạnh, Kăn phŏ pơkuâ kŏng ti tối, klêi kơ’nâi séa ngăn mê ai 118/247 long, rơchôa, hno têa châ kơlo têa đik tiah hmâ, 118 long, rơchôa, hno têa châ kơlo 70 – 90%, 8 long, rơchôa, hno têa a kơlo 50 – 70% ƀă 3 long, rơchôa, hno têa ki ê a kơlo pá kơdâm 50%. Tiô tối hdrối kơpong vâ tôh dêi kŏng ti kô ai dâng 1.200 ha loăng plâi tro khăng khoăng, tung mê ai vâ chê 600 ha báu, ki ê cho mâu loăng plâi kâ ki ê, tơkŭm ki hên a mâu tơring Čư  Mgar, Ƀuôn Đôn, Krông Năng, pơlê kong krâm Ƀuôn Hồ ƀă pơlê kong kơdrâm Ƀuôn Ma Thuột.

Nôkố Kŏng ti dế tơrŭm ƀă kơvâ cheăng mơjiâng mâu troăng pêi, hbrâ mơngế, tơmeăm khoăng, kơmăi kơmok vâ hbrâ hrik têa tôh ăm loăng plâi.

“Nôkố ngin hiăng mơjiâng mâu troăng tăng têa tôh loăng plâi. Má môi, xúa kơxâk tơnêi kâng ăm a hngêi vâ hdoăng tơ’nôm têa a mâu long, rơchôa, hno têa, má péa cho xúa hrik mâu têa a mâu long, rơchôa hno têa ki xiâm vâ tôh ăm báu ƀă mâu loăng plâi ki ê. Hbrâ tâi tâng mâu tơmeăm kơmăi kơmok, hrik ki chiâng djâ troh utâi utá, têa châu ‘măn kơdĭng vâ hbrâ drêng kong tô khăng khoăng a mơ’nui khế 3 lơ apoăng khế 4 tâng kong tô kô hbrâ hrik têa tôh kế tơmeăm khoăng. Troăng tăng têa tôh loăng plâi châ ngin hbrâ nhên, hbrâ ƀă mơ-eăm pêi pro châ tơ-ƀrê, ví tro lŭp ăm kuăn pơlê’’.

Tuấn Long chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng