VOV4.Xơ Đăng - Sap apoăng hơnăm troh nôkố, kơxo# kuăn pơlê ki tro tâ pơreăng COVID-19 a kong pơlê Dak Lak pơtối tâk rế hên, tâng vâ riân ngăn 1 hâi ai lối 1 rơpâu ngế tâ, kơxo# vâi hdrêng sap ing nếo kot mâ troh a 11 hơnăm tâ tú hên, ai ing 15 troh 20%. Mê cho tơdroăng ki tơxâng tô tuăn ó khât drêng mâu vâi hdrêng tá hâi teăm châ pâk pơkeăng vaccine hbrâ mơdât pơreăng COVID-19.

Klêi kơ’nâi ‘nâi ngế kuăn 7 hơnăm dêi tơná tâ pơreăng COVID-19, nâ Trần Thị Lan, a bêng Ea Tam, pơlê kong kơdrâm Ƀuôn Ma Thuột krếo phôn ăm khu ngăn pơkeăng ƀă khăm pơlât bêng vâ tơbleăng ‘na tơdroăng ƀă kơnôm kăn ƀô̆ ngăn pơkeăng tŏng kum rak ngăn, pơlât ăm kuăn a hngêi. Ing tơdroăng ki tiâ mơnhên, hnê mơhno dêi kăn ƀô̆ hngêi pơkeăng bêng ƀă mâu tơdroăng ki pơchuât ‘nâi, nâ Lan hiăng rak ngăn, pơlât ăm dêi kuăn tiô kơ tơdroăng ki mơhno a ngâ ƀă klêi kơ’nâi 3 hâi tơdroăng ki tơngê hiăng kơdroh, ivá muăn hiăng chía prêi, tơniăn:

’To lâi hâi apoăng, muăn tơngê mê á tiô tơdroăng ki hnê pơchân dêi ƀok thái pơkeăng, ăm muăn ôu pơkeăng kơdroh ki tơngê, tô, ôu pơkeăng kơ-o ki pro ƀă ing mâu plâi, hlá nhâ, ăm muăn kâ tơ’nôm trếo kơhiâm ƀă ôu hên têa plâi krui. Tung pơla 3 hâi muăn tơngê mê á xuân tơbleăng ăm hngêi pơkeăng bêng rêm hâi’’.

Xua kuăn tro êi ngoâ sap ing tơxĭn, mê klêi kơ’nâi ‘nâi kuăn tro pơreăng COVID-19, nâ Chu Thị Hậu, a khô̆i 6, bêng Tân Hòa, pơlê kong kơdrâm Ƀuôn Ma Thuột hiăng djâ dêi kuăn lăm pơlât COVID-19 a Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên. Nâ Hậu ăm ‘nâi, mâu hâi rak ngăn kuăn a Hngêi pơkeăng cho mâu mâu hâi ki pá puât, tô tuăn, xâu rơ-iêo ó khât.

Mâu ƀok thái dế séa ngăn ivá dêi mâu vâi hdrêng ki tâ pơreăng COVID-19

Xuân mơhúa, klêi kơ’nâi châ mâu ƀok thái pơkeăng pơlât, rak ngăn krâu, kuăn nâ Hậu hiăng tơkâ luâ hneăng ki râ, mâu kơlo kơxo# hiăng vêh tiah hmâ.

‘’Drêng nếo mot pơlât muăn tơngê hmân khât, klêi 2 – 3 hâi apoăng muăn ôh tá vâ kâ, mot tung kố to hâi muăn hiăng chía iâ. Ƀok thái pơkeăng hâi kố nếo toê xo têa môh rơkong vâ vêh séa ngăn nếo’’.

A kĭng xoăng koi pơlât dêi kuăn nâ Hậu cho muăn ki bu nếo châ 3 khế xuân tro pơreăng COVID-19. Nâ Trần Thị Thương, nôu muăn ăm ‘nâi: tâi hngêi nâ pơrá tro pơreăng COVID-19, la bu ai muăn 3 khế kố hlo râ. La mơhúa, xua teăm djâ pơlât tơdrêng mê ivá muăn nôkố hiăng tơniăn.

’Muăn tơngê, hiâm têi, nồng đô̆ oxy tung mơheăm ối 52%, muăn ôh tá kâi hiâm, ngiâ méa péa ngiât Drêng muăn lăm troh pơlât akố ƀok thái pơkeăng pơtroh mot pơlât tơdrêng hiâm oxy mê hiăng hlo muăn chía tơniăn’’.

Tiô tơdroăng riân ngăn dêi Tíu xiâm Séa ngăn châi tamo kong pơlê Dak Lak, sap ing apoăng hơnăm troh nôkố, kong pơlê ai lối 80 rơpâu ngế tâ COVID-19, tung mê ai dâng 15 rơpâu ngế vâi hdrêng sap ing nếo kot mâ troh 15 hơnăm. Bu krê to 4 hâi achê kố, kong pơlê Dak Lak hiăng ai lối 3.500 ngế tâ COVID-19 sap ing kot mâ troh 11 hơnăm. Kơxô̆ mơngế tâ COVID-19 tâk hên, kong pơlê Dak Lak hiăng mơjiâng kơpong pơlât mâu ngế ki tâ COVID-19 a Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên a hâi lơ 25/2 kố nah. Sap ing mơjiâng nah kơpong pơlât mâu vâi hdrêng ki tâ COVID-19 troh nôkố, tíu kố hiăng tơdah lối 100 vâi hdrêng F0, tung mê ai dâng 60 ngế hiăng pơlât prêi ƀă hiăng lo ing hngêi pơkeăng, 43 ngế dế pơlât ƀă 3 ngế râ athế hiâm oxy.

Tiô ƀok thái pơkeăng Chuyên khoa II, Nguyễn Văn Mỹ, kăn phŏ pơkuâ Khoa Nhi tổng hợp Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên, ki hên mâu vâi hdrêng ki tâ COVID-19 mot pơlât cho mâu vâi hdrêng ki tơngê hmân, khăng, ôh tá kâi hiâm, châi a nuih, hêa, hiâm rĕng, châi klêa, ôh tá vâ kâ, ôh tá vâ âu, SpO2 kơdroh. Tung mê, ai mâu vâi hdrêng ki ‘nâ hlo ‘na mơheăm, kliâm ôh tá tơniăn ƀă hên ki ê.

Ki hên mâu vâi hdrêng ki tâ COVID-19 drêng mot pơlât a hngêi pơkeăng hiăng lĕm ƀă hiăng lo ing hngêi pơkeăng dâng 5 hâi pơlât. Ƀok thái pơkeăng Nguyễn Văn Mỹ ăm ‘nâi, maluâ hiăng prêi ƀă hiăng lo ing hngêi pơkeăng la nôu pâ pôi tá tơngôu mê kal rak ngăn, séa ngăn ivá vâi hdrêng. Xua klêi kơ’nâi lo ing hngêi pơkeăng, ngế hdrêng mê mơni kô ai tơdroăng ki pro hơ’lêh klêi kơ’nâi tâ COVID-19 malối cho chiâng ai tơdroăng MIS-C (‘Mêi hên tíu tung châ). Kố cho tơdroăng ki mơhno râ ƀă hrá hlo (sap ing 2 troh 6 măng tĭng klêi kơ’nâi tâ COVID-19. Tâng ôh tá rĕng châ ‘nâi, ôh tá teăm châ pơlât tơdrêng, mơni vâi hdrêng kô hlâ).

’Roh kố xua ối rak pơreăng tung châ cho hneăng ki kal, ‘na trếo kơhiâm, tơdroăng ki séa ngăn ivá cho kal khât. Laga, drêng pin hiăng tơkâ luâ COVID-19 tơniăn ah la ƀă vâi hdrêng pin athế séa ngăn tơ’nôm sap ing 2 troh 6 măng tĭng nếo ngăn vâi hdrêng mê hôm hlo tơngê, kơ-o ki nhôm ai tơdroăng MIS-C vâ pin ai túa pơkâ djâ mot pơlât tung hngêi pơkeăng séa ngăn krâu tâ’’.

Tơdroăng ki mơjiâng môi kơpong pơlât krê ăm vâi hdrêng ki tâ COVID-19 cho mâu ivá mơ-eăm dêi Dak Lak vâ kơdroh iâ ki chiâng râ a vâi hdrêng, la ƀă mâu tơdroăng ki ôh tá tơniăn mê dêi pơreăng drêng kơxô̆ ngế tâ COVID-19 rế hía rế tâk rĕng mê tơdroăng ki ai tơ’nôm hên vâi hdrêng tâ COVID-19 cho tơdroăng ki pá vâ châ ví. Vâ kơdroh tơdroăng ki vâi hdrêng tro tâ ƀă chiâng pơ’lêh rế râ, pakĭng tơdroăng kal mơdêk rĕng pâk vaccine hbrâ mơdât COVID-19 ăm vâi hdrêng mê mâu nôu pâ kal pêi pro kơtăng 5K ƀă pêi pro tro tơdroăng ki rak ngăn, séa ngăn ivá ăm vâi hdrêng tro tiô ki hnê mơhno dêi kơvâ ngăn pơkeăng.

Nam Trang chêh

Katarina Nga tơplôu ƀă tơbleăng