A ƀăng tơnêi 1ha 5sao plâi sầu riêng pêt tơvât ƀă dâng 200 xiâm loăng kơphế tá hâi ai mah kơxô̆ kơpong pêt, jâ H'Myka Mlô a cheăm Ea Knuêč, kong pơlê Dak Lak hdrối nah ki hên hmâ tê dêi tơmeăm ăm khu mơdró pá kong. Yă tê, tíu tê pơrá kơnôm tơngah to hên a khu ki mơdró kâ kŭn mê. Drêng châ khu kăn pơkuâ tŏng kum xúa kŏng ngê̆ ăm mah kơpong pêt, jâ H'Myka Mlô pói tơngah kơdrum loăng dêi rơpŏng hngêi kô châ chêh tơdroăng, chêh inâi tơmeăm tung kơmăi, tung măng rak ‘noăng chư chêh, ing mê pro tơ'lêi hlâu vâ khu mơdró tê ngi kong têa ê châ tơ’lêi tâ, tơdjêp tơrŭm tơdrêng, châ tơniăn yă tê ƀă tơniăn tíu tê.

“Kuăn pơlê pêi chiâk deăng ngin pói rơhêng vâ môi tuăn, hbrâ rơnáu chêh bro hlá mơ-éa vâ cheăm tŏng gum pêi pro ăm”.

Rơtế ƀă rơpŏng jâ H'Myka Mlô, hên rơpŏng kuăn pơlê pêi chiâk deăng ƀă khu pêi cheăng tơrŭm a kong pơlê Dak Lak xuân hiăng hbrâ rơnáu chêh bro dêi hlá mơ-éa, tối ‘na tơdroăng kal 'na ƀăng tơnêi, tíu kơdrum ƀă tơdroăng pêi pêt vâ châ rak tơniăn, chêh bro mah kơxô̆ kơpong pêt. Pôa Trần Văn Thắng, Kăn pơkuâ Khu pêi cheăng tơrŭm pêi chiâk deăng ƀă rak krúa lĕm ‘na kong prâi dêi cheăm Krông Pač ai tối tiah kố, tơdroăng kố ki khât gá cho hvêa chêng prôk ki vâ mơdêk túa pêi cheăng ƀă rak ngăn tơdroăng ki kơnía dế châ mâu tíu pêi cheăng hbrâ rơnáu, pêi pro krâu khât.

A khu tơrŭm cheăng, lối 70/80% ƀăng tơnêi chiâk deăng hiăng pêi tiô pơkâ VietGAP, tơdrêng amê hlối xúa hlá mơ-éa chêh ‘măn tung điê̆n tưh tung hên hơnăm. Tơdroăng rak tơniăn tơdroăng kal kố veăng kum pêi lo kế tơmeăm ing chiâk deăng kong pơlê châ mơnhên ki dâi lĕm, po rơdâ kơchơ mơdró tê ngi kong têa ê ƀă mơdêk ivá kâi tơbriât tê mơdró.

“Ngin hiăng ai mâu tơdroăng ki hbrâ môi tiah hlá mơ-éa chêh ‘măn tung điê̆n tưh lơ cho tá kơpong pêt hiăng châ hdró plah VietGAP hên hơnăm kố mê ôh tá xê to nôkố nếo pêi. Ngin loi tiah kố, ngin hiăng pêi pro tiô mâu tơdroăng pơkâ ƀă nôkố hiăng ai roh vâ tê ngi kong têa ê. Tiah mê ivá tơbriât dêi plâi sầu riêng Việt Nam pin kô châ mơdêk rế hía rế hên tâ nếo”.

Dak Lak nôkố ai lối 410 mah kơxô̆ kơpong pêt plâi sầu riêng, ƀă ƀăng tơnêi dâng 11.000 ha, ai 73 tíu ki tâ tung kơthung châ ăm mah kơxô̆. Tung pơla mê, tâi tâng ƀăng tơnêi pêt sầu riêng dêi kong pơlê dâng 44.000 ha, plâi hơnăm 2026 tiô tối hdrối dâng 500.000 tâ̆n. Kơxô̆ tơdroăng cheăng kal séa ngăn, rak tơniăn, 'mot tơ'nôm ƀă tơdjêp, xua mê cho hên. La kong pơlê khŏm mơ-eăm pê klêi hnoăng cheăng tung tơdroăng pêi cheăng “30 hâi măng pêi pro xúa kŏng ngê̆ kơxô̆ kơpong pêt sầu riêng".

Jâ Đặng Thị Thủy, Kăn phŏ pơkuâ ngăn 'na chiâk deăng ƀă hyôh kong prâi kong pơlê Dak Lak tối ăm 'nâi, ki xiâm dêi tơdroăng pơkâ ôh tá pơtê a tơdroăng ki tah lôi môi tơdroăng ki pá 'na chêh bro hlá mơ-éa lơ ti tăng xiâm kối. Ki kal tâ, kố cho tơdroăng ki hơ'lêh túa pêi pêt, rak ngăn ƀă tơdjêp, tơrŭm ƀă kơchơ mơdró, pro xiâm vâ kơvâ plâi sầu riêng mơnhông tơtêk hên tâ, krá tơniăn tâ ƀă mơdêk ivá kâi tơxup tơbriât tung kơchơ mơdró dêi lâp plâi tơnêi.

“Kong pơlê hiăng hnê mơhno troh a 2030 dêi  kơvâ pêi chiâk deăng thế châ ki iâ gá ai 30% 'na xúa pơhlêh cheăng pơkuâ chêh ‘măn tung măng. Kố cho môi tung mâu tơdroăng chêh 'măn vâ ăm kơvâ cheăng ngin châ tơbleăng tâi tâng tơdroăng pêi pro xuân môi tiah tơdroăng pơkâ ki dâi lĕm tiô pơkâ rêm kơvâ cheăng 'na tê tơmeăm ngi kong têa ê tung la ngiâ ah.’’

Tơdroăng ki xiâm ôh tá xê to pơtroh hlá mơ-éa chêh tung kơmăi, tung măng internet, mê cho mơjiâng tơdroăng chêh 'măn ki châ mơnhên, tro khât, chêh 'măn ƀă pơtroh, rêm kơpong pêt, tíu ki tâ tung kơthung ƀă tơdroăng ki chêh 'măn châ mơnhên krâu. Kố xuân cho túa pêi pro nhên tiô hiâm mơno Pơkâ 57 dêi Khu xiâm kal kí, xo khoa hok kŏng ngê̆, pơhlêh nếo tuăn tơmiât pêi rơkê ƀă tơdroăng chêh 'măn tung kơmăi, tung măng vâ pro ivá mơnhông.

Tŏng kum Dak Lak ƀă mâu kong pơlê pêi pro hnoăng cheăng kố, Khu xiâm ngăn 'na Chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi dế pơtroh khu kăn lăm troh a tíu pêi cheăng, tung pơla râ cheăm rôh apoăng châ xing xoăng mâu hnoăng cheăng 'na mah kơxô̆ kơpong pêt. Pôa Nguyễn Quang Tin, Kăn phŏ ngăn 'na Khoa hok ƀă Kŏng ngê̆ tối tiah kố, drêng tơdroăng chêh 'măn châ tơdjêp, chêh tối ‘na kơpong pêt mê ôh tá xê to hlá mơ-éa ki 'măn rak tê, mê ối chiâng tơdroăng chêh 'măn ki xúa tơdjuôm, kum tung pêi pêt, séa ngăn ki dâi lĕm, uâ pơliê, tê mơdró ƀă tê ngi kong têa ê.

“Kố cho môi tung mâu tơdroăng ki kal khât: pơkâ inâi ƀă mơnhên kế tơmeăm, klêi mê kô chiâng vêh mơnhên xiâm kối troh a rêm kế tơmeăm. Tơdroăng chêh tối kô ai 5 râ, ing Tíu xiâm chêh 'măn tơdroăng kal tơnêi têa troh mâu khu xiâm, kơvâ cheăng, kong pơlê; khu mơdró kâ; cheăm, khu pêi cheăng tơrŭm ƀă kuăn pơlê. Drêng ai tơdroăng chêh 'măn ki kal tơdjêp, mâu tơdroăng ki ai tung pơla pêi pro, tê mơdró, túa tơrŭm cheăng xuân môi tiah pơkuâ, hnê mơhno kô chiâng xúa tơtro ƀă tơdrăng lĕm tro khât”.

Ing “Tơdroăng pêi cheăng kơtăng, kơhnâ, krâu ton 30 hâi măng pêi pro xúa kŏng ngê̆ kơxô̆ kơpong pêt’’, Dak Lak dế khŏm mơ-eăm pơhlêh troăng pơkuâ ki nếo ƀă kơvâ plâi sầu riêng. Drêng rêm kơpong pêt, tíu kơxuô tâ tung kơthung ƀă tơmeăm pơrá ai tơdroăng châ pêi pro tơtro, mơnhên ƀă tơdjêp, ‘noăng chư chêh chiâng châ tơƀrê tơmeăm ki kal vâ pơkuâ, séa ngăn ki dâi lĕm, tơdrăng tro tơdroăng ki pêt rak ngăn ƀă mơdêk ki kơnâ tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng dêi kong pơlê.