VOV4.Xơ Đăng - Ô vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ! Tung pơla kố nah, drêng hlo ôh tá hlê ple\ng [a\ tơdroăng rêh ối pá puât dêi vâi krâ hdroâng kuăn ngo cheăm }ư\ Dang Ya, tơring }ư\ Păh, kong pơlê Gia Lai, mâu ngế ki ‘mêi hiăng lu lêa tơbriât xo hnoăng pơkuâ tơnêi tơníu. Ki nhên khât, hên roh tơdroăng bu châ hlo drêng mâu ngế ki ‘mêi pro mơ-éa pơ’lêh hnoăng xúa ăm ngế ki má pái lơ pro mơ-éa mung liăn ngân a hngêi arak liăn, xua mê lôi chiâng ai tơdroăng pá vâ tơleăng. Nguyễn Thảo, ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên ai [ai chêh tối ‘na tơdroăng ki ai khât kố, pó vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ kô tơmâng:

Ngiâ méa khéa hơ’nêng, nâ Kưm (kot mâ  hơnăm 1978, ối a pơlê Xóa, cheăm }ư\ Dang Ya, tơring }ư\ Păh, kong pơlê Gia Lai) ăm ‘nâi, a dế tô tuăn xâu hía tơnêi kơdrum 5 sào kơphê vêh a kŏng mơngế ki ê. nâ Kưm hơ‘muăn tối, hơnăm 2018, xua kal liăn vâ pê kâ, má on veăng á ăm mơngế tung pơlê cho jâ Vũ Thị Hằng mung tơnêi ton tung pơla 10 hơnăm,  ƀă yă 100 rơtuh liăn.

Prế on veăng nâ Kưm tô tuăn xâu hía 5 sao tơnêi

Tung pơla mê, jâ Hằng ai ăm prếi on veăng nâ kĭ môi kơtâ hlá mơ-éa vâ tơhrâ tơdroăng mung tơnêi. Tơmiât dêi tung tuăn kơ’nâi 10 hơnăm ah kô xo dêi nếo pêi dêi, la troh khế 1/2022, kăn ƀô̆ Ƀơrô ngăn ‘na chêh inâi tơnêi dêi tơring }ư\ Păh pôu a hngêi mơnhên, nâ nếo ‘nâi tơnêi dêi tơná hiăng chêh inâi nâ Hằng ing khế 8/2020, nôkố ngế ki kố dế pro hlá mơ-éa ăm ngế ki má pái:

 ‘’Xuân tơmiât châi ko ‘nâng, tơchê̆ng tơmiêt hên oh tá chiâng koi, pin ăm vâi mung, mê chiâng chêh inâi jâ ki mê, ôh tá ‘nâi ti lâi xếo. Vâi krếo o hdrui, nôu pâ troh tiê kŏng, pro nếo hlá mơ-éa ki pin ai ‘nâi ti lâi hôm châ ah. Jâ ki mê tơhrâ pro nếo hlá mơ-eá á. Tâng jâ Hằng ôh tá tơvêh pro hlá mơ-éa ăm á, á kô pôu troh cheăm’’.

A pơlê Xóa, rơpŏng ngoh Chang, kot mâ hơnăm (1981) xuân tô tuăn hía dêi kơdrum lối 300 met karê dế rêh ối.

Prế on veăng ngoh Chang, ối a pơlê Xóa, cheăm }ư\ Dang Ya, tơring }ư\ Păh

Xua hơnăm 2020 rơpŏng hngêi pố hiăng pơcháu hlá mơ-éa mơnhên xúa tơnêi, kơnôm jâ Hằng kum mung liăn hngêi rak liăn. Ing mê troh nôkố, rơpŏng hngêi ngoh Chang hâi châ xo liăn mung, la hlá mơ-éa klêi ôh tá hlo ulâi. Tơkôm troh tâi khế 2/2022, drêng ai khu mâu ngế tơviah troh a hngêi pâ kơxô̆ liăn 140 rơtuh liăn, mê on veăng ngoh nếo ‘nâi tiah kố hlá mơ-éa klêi mê jâ Hằng hiăng kok mung liăn vâ xo rơkâ:

‘’Vâi mot tung hngêi tơ che\n, tôi athế tơvêh 140 rơtuh liăn mê nếo châ xo dêi hlá mơ-éa klêi. A tối á ôh tá xo kơxo# liăn mê. A mot a hngêi jâ Hằng tối jâ Hằng thế pôu râng dêi tơdroăng mê, xua jâ Hằng xo, vâ tăng liăn tơvêh ăm tơná vâi, klêi mê vâ xo dêi hlá mơ-éa khêi. A tô tuăn ‘nâng, kâ ôh tá lŏn, koi ôh tá hlâk. A pâ nếo tơbleăng ăm kăn thôn, la hâi tối ăm mâu kăn xiâm’’.

Pôa Hoàng Anh Tuệ - Ngế xiâm pơkuâ Ƀơrô chêh inâi ‘na Tơnêi dêi tơring }ư\ Păh, kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, tung hơnăm 2021, jâ Vũ Thị Hằng hiăng hên hdroh pơcháu kok tơnêi [ă mâu tơnêi ki mê xuân oh tá xê tơná ngế ki xiâm. Apoăng hơnăm 2022, jâ Hằng pơtối pro hồ sơ mung liăn dêi hngêi rak liăn [ă hlối kok mâu tơnêi mê ăm ngế má pái. Hlo môi tiah ai tơdroăng, tíu pêi cheăng lăm mơnhên 4 ngế a cheăm }ư\ Dang Ya mê ‘nâi 4 rơpo\ng mê xuân ăm ôh tá ‘nâi tê tơnêi. Tiô pôa Hoàng Anh Tuệ, hlo tơdroăng mê tơdjâk kân troh hnoăng pơxúa dêi kuăn pơlê mê Tíu pêi cheăng hiăng pro hlá mơ-éa pơkâ thế Vi [an mâu cheăm kal mơdêk hnoăng cheăng tơná tung tơdroăng kum kuăn pơlê mâu hdroânng kuăn ngo pro hlá mơ-éa mung ‘na tơnêi.

 ‘’{ă mâu cheăm a kơpong hngế hngo hdroâng kuăn ngo mê mâu kăn [o# ko\ng chưk cheăng ‘na luât dêi cheăm thế mơdêk hnoăng cheăng pêi tơná. Drêng pro mâu hlá mơ-éa ăm kuăn pơlê thế pơchuât ăm péa pâ hmâng ‘nâi klêi mê kơ êng hôm pơcháu koh tơnêi há lơ ôh, klêi mê nếo thế tối nhên tiah kố cho tê tơnêi ăm mâu ki ê, hôm tê há lơ ôh. Mâu kuăn ngo vâi ôh tá hlê nâl Xuăn thế ai kăn [o# a cheăm mê tơplôu ăm vâi nâl kuăn ngo vâ mơngế ki ăm hlá mơ-éa vâ mung mê vâi nếo hlê’’.

 Pôa Nguyễn Văn Nội, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm }ư\ Dang Ya, tơring }ư\ Păh ăm ‘nâi, nôkố, mâu kăn cheăm [ă mâu khu dế thâ séa ngăn, mơnhên tơdroăng pro hlá mơ-éa pơ’lêh tơnêi a cheăm pơlê tung pơla achê kố, hlối tơru\m tối ăm kuăn pơlê ‘nâi hbrâ rơnáu xêh tâ ung pro mâu hlá mơ-éa ‘na tơnêi tíu.

 ‘’Drêng châ ‘nâi tơdroăng mê, ngin hiăng hnê tối ăm ko\ng an [ă kơ koan khu lăm pôu tơrêm rơpo\ng troh a pơlê, hnê tối thế mâu kuăn pơlê ví xêh tơdroăng ki vâi hêak pơloi tiah mê’’.

Klêi hiăng ‘nâi nhên mâu tơdroăng, nôkố Vi [an tơring }ư\ Păh, kong pơlê Gia Lai hiăng pơkâ thế mâu tíu pêi cheăng mơnhên mâu tơdroăng ki pro hlá mơ-éa ăm tơnêi ki tơdjâk troh mâu hdroâng kuăn ngo a cheăm }ư\ Dang Ya.

Nguyễn Thảo chêh