VOV4.Xơ Đăng - Mâu hơnăm hdrối nah, ai mâu rơpo\ng kuăn pơlê a tơring }ư\ Sê, kong pơlê Gia Lai hiăng khên tơnôu ‘no liăn, mơjiâng pro hngêi ki vâ păn chêm pơlêng [ă rơhêng vâ tăng prôk ki nếo tung mơnhông cheăng kâ. {ă yă tê đi đo ối a kơlo ki kơnâ [ă châ tê tơniăn, hên rơpo\ng ki păn chêm pơlêng châ pêi lo liăn sap ing hr^ng rơtuh troh rơtal liăn rêm hơnăm.

Pôa Phạm Tiến Dũng cho ngế ki djâ troăng ahdrối tung tơdroăng păn chêm pơlêng a  }ư\ Sê. Pôa ăm ‘nâi, hơnăm 2014, drêng 8 ha tiu dêi rơpŏng hngêi hlâ xua pơreăng, pôa tí tăng troăng pêi cheăng túa ki nếo. Hlo }ư\ Sê ai tơnêi le\m hyôh kong prâi tơtro vâ păn chêm pơlêng, pôa khên tơnôu ‘no liăn rôe tơmeăm khoăng ƀă hiăng châ tơ-brê:

“Khế 10/2014 a mơjiâng pro hngêi 90m2, lối 7 hơnăm mê  a châ xo hên iâ 20 kĭ môi khế. Nôkố, tâi tâng rông păn chêm pơlêng lối 1000m2 rơtâ tá hngêi. Ki hên păn ing rông apoăng ƀă ing rông  má péa, ki má péa ai 300m2, châ xo 7- 8 kĭ môi khế. Păn chêm pơlêng kal thế ai hên chôu, tâng hơnăm má môi, má péa, má pái hmôu pơ xo dêi iâ, ôh tá tơ’mô hơnăm má pŭn, má pơtăm. Apoăng hơnăm 2022 yă tê chêm pơlêng to kơdrâ, yă to troh 24, 25 rơtuh liăn 1 kĭ chêm pơlêng ối rêh’’.

Môi hngêi păn chêm pơlêng a tơring }ư\ Sê

Môi tiah rơpŏng hngêi pôa Lã Văn Phóng, ối a pơlê kân }ư\ Sê xuân ai kơxô̆ liăn châ xo ing păn chêm pơlêng. Hơnăm 2016, pô ‘no lối 300 rơtuh liăn mơjiâng pro hngêi păn chêm pơlêng, ƀă tâl ôp pro a ‘ngêi  tơmeăm ki pro ăm chuât vâ mâu chêm tâm, kơmăi pro ăm ki tô ki hngiâm vâ mâu chêm pơlê trăng prôk troh lăm ối. Kơ’nâi 6 hơnăm păn, nôkố tâng riân môi khế pôa Phóng châ xo dêi lối 100 rơtuh liăn ing kơxô̆ liăn xo dêi pâu chêm pơlêng.

“Dế a pêi nah a lăm chu a Ayun Pa kĭ tơhrâ ƀă kŏng ti păn chêm pơlêng Khánh Hòa xua dế mê nah á vâ pêi tơdroăng cheăng păn chêm pơlêng. Vêh a mơnúa păn apoăng pro 120m2, hiăng châ 6 hơnăm, hơnăm kố nah xuân châ 50 -60 kĭ. A bú lu\p kơxô̆ liăn ‘no apoăng, klêi mê la lâi ai chêm a hiăng châ xo dêi, môi khế tâi 2-3 hrĭng rơpâu liăn on tơhrik, liăn têa. Tơdroăng cheăng păn chêm pơlêng tâng vâ tối xuân môi tiah pin pêt tiu, kơphế há, kơ’nâi 3 hơnăm nêó châ tê xo liăn”.

Môi pâu chêm pơlêng ối rêh châ kuăn pơlê xo dêi hên

Nôkố, tung tơring }ư\ Sê hiăng ai vâ chê 230 toăng hngêi păn chêm pơlêng, châ xo dâng 50 kĭ môi pâu châ chêm tung 1 khế. Ƀă yă tê nôkố 20 - 24 rơtuh liăn/kĭ, châ xo dêi rêm kơdroăng ing hngêi păn chêm pơlêng dâng 20-70 rơtuh liăn/khế, ai drêng ki ‘nâ châ xo dêi péa pái hrĭng rơtuh liăn. Pôa Nguyễn Văn Hợp, Ngế xiâm pơkuâ ƀơrô ngăn pêi chiâk deăng ƀă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring }ư\ Sê ăm ‘nâi: Túa păn chêm pơlêng apoăng pro pơxúa châ xo hên ƀă tơniăn ăm mơngế ki păn. Ƀơrô hiăng hnê ăm mâu rơpŏng kuăn pơlê ‘na mâu túa pro hlá mơ-éa, pơkâ ‘na kơpong păn chêm pơlêng vâ tơniăn ‘na pro mơgrúa hyôh kong prâi, ƀă ki tâng chuât pơ’lok ƀă păn krúa ‘na kế kâ.

“ ‘Na tơdroăng cheăng pêi mê kơ koan xuân hnê mâu rơpŏng kuăn pơlê ki hdrối thế pro mâu hlá mơ-éa ki tơdjâk troh chêh inâi pâ phêp pêi cheăng mơdró kâ, chêh inâi tíu păn ai tŭm tơmeăm ki pro mơgrúa ‘na kế kâ tung pơla păn, vâ tơniăn ‘na tơmeăm pêi lo thế krúa le\m pro pơxúa ăm mơngế ki rôe xúa. ‘Na ki ton ta ah kô hnê ăm mâu rơpŏng kuăn pơlê pro klêi hồ sơ vâ veăng păn pêi lo tơmeăm châ mơnhên OCOP dêi tơring, troh tơdroăng mơjiâng inâi păn chêm pơlêng dêi  }ư\ Sê”.

Pakĭng mê, vâ rak ngăn mâu tíu păn chêm pơlêng, Ƀơrô ngăn pêi chiâk a deăng ƀă mơnhông thôn pơlê tơring }ư\ Sê  hiăng pơkâ thế tâi tâng mâu rơpŏng chêh inâi ƀă mâu kăn cheăm ‘na tơdroăng cheăng vâ djâ ‘mot, vâ pro păn chêm pơlêng xuân môi tiah tơdroăng ’no liăn cheăng mơjiâng hngêi păn. Pakĭng mê, thế mâu tíu pơkuâ cheăng séa ngăn đi đo tơdroăng ‘na ivá dêi mâu chêm pơlêng ki păn, păn krúa, mơgrúa krúa lê̆m, xôh pơkeăng kơdê pơreăng a hngêi păn, tơmeăm ki pêi ki xúa, mơgrúa tah eâk, ‘no tah têa ‘mêi tro tiô pơkâ.

Pakĭng mê, vâ kơdroh ki chuât pơ’lok ing mâu tơmeăm kơmăi  ki pro chiâm chuât vâ djâ ‘mot mâu chêm, kơvâ cheăng pơkâ thế mâu tíu păn rak vế pêi pro tro tơdroăng pơkâ ôh tá po ăm chuât têi tung pơla sap 6h troh a 21h ƀă ôh tá chiâng xúa mơ’no mâu kơmăi ki ăm chuât vâ djâ ‘mot chêm tung pơla sap 21h  troh 6h kơxo hâi kơ’nâi. Ƀơrô ngăn ‘na chiâk deăng tơrŭm ƀă Tíu xiâm ngăn ‘na mơdró  tơmeăm pêi lo ing  chiâk deăng tơring ƀă Vi ƀan mâu cheăm, pơlê kân rơtế ƀă mâu Ƀơrô, khu ngăn ‘na kơvâ cheăng dêi tơring đi đo séa ngăn tơdroăng hôm rak vế pêi pro tro mâu pơkâ ‘na ki pro ăm idrâp chuât, ‘na hyôh kong prâi ƀă hbrâ mơdât pơreăng dêi mâu tíu ki păn chêm pơlêng.

Ôh tá xê to tơring }ư\ Sê, a kơpong Peăng mâ Hâi lo kong pơlê Gia Lai xuân hiăng mơjiâng kơpong păn chêm pơlêng hlo mơnhông tơ-brê. Tung mê, pơlê kong krâm Ayun Pa hiăng ai hrĭng tíu păn chêm pơlêng. Ki tơ-brê cheăng kâ ing păn chêm pơlêng hiăng ‘’mơhno’’ ăm hlo ki púi vâ pro kro mơdrŏng dêi kuăn pơlê Ayun Pa. Vâ tơdroăng cheăng păn chêm pơlêng mơnhông tơ-brê rơtế ƀă rak vế krúa hyôh kong prâi, Hô̆i đong hnê ngăn kong pơlê Gia Lai hiăng pơkâ: Tung pơla 5 hơnăm riân sap hơnăm 2020, mâu tíu păn chêm pơlêng tung kơpong pơlê kong kơdrâm, pơlê kong krâm, pơlê kân, kơpong kuăn pơlê ối thế pơtê tơdroăng cheăng tâng ôh djâ pro a tíu tro tiô pơkâ.

VOV Tây Nguyên

Gương tơplôu ƀă tơbleăng