Tung mâu hâi kong mêi rêm hâi, Tôh tơrŭm cheăng kring vế, gak ngăn kong thôn Lán Tranh, cheăm Đam Rông 4, kong pơlê Lâm Đồng xuân rêm hâi thế mâu ngế lăm gak ngăn, kring vế tơnêi kong ki châ pơcháu. Ngoh Long Ha Bang, ngế tung Tôh tơrŭm cheăng kring vế, gak ngăn kong dêi thôn ăm ‘nâi, tôh ai lối 20 ngế, gak ngăn lối 200 ha kong, hên tíu achê ƀă kơpong pêi chiâk dêi kuăn pơlê, mê rêm rôh troh rơnó mêi xuân thế gak ngăn rêm hâi vâ châ rak ngăn kong tro tâ.

“Tôh tơrŭm cheăng kring vế, gak ngăn kong ngin xing xoăng dêi rơpó. Rêm măng tĭng xuân ai 3 rơpŏng rah ngế lăm ngăn rêm hâi vâ kring vế, gak ngăn kong. Kong dêi Tơnêi têa la ngế ki lâi xuân thế rak ngăn kong, ngăn môi tiah dêi hngêi tơná, ngế ki lâi xuân athế rak ngăn ôh tá chiâng ối a hngêi, hmâ vâ môi to loăng, ôh tá ăm hía kong. Tung pơla tí tăng ngăn hnối tối pơchân kuăn pơlê ki pêi chiâk achê kong pôi tá ko kong, pro tơ’nhê kong. Tâng ngế ki lâi mơhnŏng ko ‘nhê loăng lơ pêi pro mâu tơdroăng tơdjâk troh kong ngin kô tối tơbleăng ăm Tíu xiâm rak ngăn kong vâ pơxâu phâk hlối”.

Hên kơpong hdroâng kuăn ngo a kong pơlê Lâm Đồng hdrối nah cho tíu ki “hên vâi ki ko ’nhiê kong” hdi tơnêi muih kong vâ pêi chiâk ƀă  ko xo loăng hmâng vâ. Vâ mơdât tơdroăng ‘’vâi ko loăng, ‘nhiê kong”, tơdrêng ƀă mâu kăn tơmâng pêi kơtăng, rơkong tơpui dêi krâ pơlê, mơngế kuăn pơlê pâ nhoăm xuân ai hnoăng pơkâ mơ’no. Xua vâ pơ’lêh tơdroăng ki hmâ dêi kuăn pơlê, bú to pơxâu phâk ôh hâi tơxâng, mê ki kal tâ cho thế troh tuăn tơmiât ƀă túa lĕm tro dêi kuăn pơlê. Tơpui tơno ‘na túa pêi pro mê, pôa Nguyễn Văn Quang, Phŏ Kăn hnê ngăn Vi ban kuăn pơlê cheăm Dam Rông 4, cheăm ai vâ chê 33.000 ha kong ƀă 93% pơ’leăng mâ mơngế cho kuăn ngo, ai tối tiah kố:

“Ngế ki châ kuăn pơlê khíu pâ, mơnê nhoăm, ngế hơnăm hiăng krâ cho mâu ki xiâm vâ hnê tối ăm nhŏng o, hdrông hdrê, kuăn cháu tung rơpŏng hngêi rơtế ƀă mâu kăn pơlê cheăm veăng kring vế, rak ngăn kong. Ngế kuăn pơlê pâ nhoăm, ngế hơnăm hiăng krâ hơ’muăn mâu tơdroăng cho vâ hnê ăm rêm ngế thế ‘nâi pôu râng rơtế ƀă túa lĕm tro. Ing inâi ngo, inâi kong, inâi loăng ai pơxúa khât ƀă tơdroăng rêh ối hlối rơtế ƀă kong, krâ pơlê, cho ngế châ hên kuăn pơlê khíu nhoăm, hnê pơchân ăm kuăn ‘’nĕng, cháu chái ƀă kuăn pơlê ‘nâi mơjo kong loăng, veăng ‘no hnoăng ƀă kuăn pơlê tung tơdroăng rak ngăn kong”.

Tơ’nôm ƀă mâu rơkong tơpui tơdroăng kal dêi mâu krâ pơlê, mơngế ki châ kuăn pơlê pâ nhoăm tung mơhnhôk kuăn pơlê rak ngăn kong cho luât pơkâ tŏng gum, malối cho mơhá liăn ngân ăm hnoăng rak ngăn kong. Pôa NTơr Ha Krong, thôn Đạ Nhinh, cheăm Đam Rông 4 ăm ‘nâi, drêng kuăn pơlê hlo ki pơxúa ing kong mê kô thăm hâk, hmâ, vâ rak ngăn kong krâu khât tâ.

“Hdrối nah á xuân lăm veăng gak ngăn kong. Rak kong vâ rak hyôh kong prâi. Kuăn pơlê kơhnâ khât. A rơnó tô mơdrăng mơdât on chếo kong. Rơnó mêi lăm gak ngăn a tíu ki hơngế tâ. Rak ngăn kong cho vâ pôi tá kơklêa, xăm kơtiê, kơdroh iâ ki pá puât tung rêh ối rêm hâi. Ai kong kô châ lăm tăng ko drŏng vâ pro loăng kơpuih, kêi kơchâi kong, tăng têa kơdruâ, tăng xot, tăng pơkeăng kong…) châ tơnêi têa ăm phêp mê kuăn pơlê ngăn ing mê vâ hluăn kơtiê”.

Xua châ kong pơlê Lâm Đồng pơcháu rak ngăn lối 69.000ha kong ƀă tơnêi kong, pôa Nguyễn Hữu Minh, Phŏ pơkuâ kơdrum kong tơnêi têa Bidoup - Núi Bà ăm ‘nâi, khu rak ngăn kong bú ai 56 ngế pêi cheăng. Tâng ôh tá ai 111 ngế kuăn pơlê ƀă lối 1.595 rơpŏng xo rak ngăn kong lối 41.400 ha mê mơni kong kô ôh tá châ rak ngăn krâu tơniăn môi tiah hâi kố. Tung pơlê kơdrum kong tơnêi têa Bidoup - Núi Bà tơrŭm ƀă kuăn pơlê rak ngăn kong, pôa Nguyễn Hữu Minh, tối hnoăng cheăng dêi mâu krâ pơlê,  ngế ki kuăn pơlê pâ nhoăm cho kal păng ‘nâng.

“Tôh trương, tôh phŏ tíu pêi cheăng ôh tá pơklât mê cho xua mâu khu rơpŏng hngêi tơpui tơno rah xo mâu ngế ki châ kuăn pơlê khíu nhoăm, mê cho krâ pơlê, ai rơkong tơpui hnê tối kuăn pơlê vâ hmâ ƀă hnối kơhnâ dêi hnoăng cheăng tơná, hmâ lăm tung kong. Kơdrum tơnêi têa xuân pro hlâu ăm mâu rôh hriâm tâp, lăm ngăn hlối hriâm vâ mơdêk hlê plĕng, klêi mê xuân xing xoăng rak ngăn to lâi hectar tơ’nôm vâ vâi xo liăn ki mê vâ rôe phôn, hyôh phôn, prôk lăm mơhnhôk kuăn pơlê veăng rak ngăn, vâi ai hnoăng tâ tung tơdroăng xo rak ngăn kong’’.

Ing tơdroăng châ ngế kuăn pơlê khíu nhoăm cho ngế ki xiâm tung hnoăng rak ngăn kong, mâu ngế pơkuâ rak kong a Lâm Đồng hiăng pro krâu khât tung xing xoăng kuăn pơlê rak ngăn. Nôkố, ai vâ chê 480.000 ha kong châ lối 41% tơnêi kong dêi kong pơlê Lâm Đồng hiăng châ pơcháu ăm lối 20 rơpâu 500 rơpŏng kuăn pơlê ƀă 37 khu pú hên rak ngăn kong, tung mê, ki hên cho rơpŏng kuăn ngo. Ki tơrŭm pơla mâu kăn, mâu khu pơkuâ ƀă “tuăn mâ” ing mâu krâ pơlê, mơngế kuăn pơlê pâ nhoăm dế pro kế ki hding krá kak ăm kong ngo. Drêng hnoăng ki pơxúa dêi kuăn pơlê châ rơtế ƀă tơdroăng rêh ối dêi kong, mơni mâu ƀăng kong a Lâm Đồng  kố rế drêh ngiêt lĕm troh ta ah.