Thôn KDung, cheăm Hra, tơring ‘Mang Yang, kong pơlê Gia Lai nah cho tíu ki ôh tá tơniăn xua ai tơdroăng khôp Hmong mot a kố, ai hên kuăn pơlê a kố prôk troăng ki ôh tá tro, lôi dêi klâng chiâk, rơpŏng tơlôi dêi pó, vâi hdrêng ôh tá châ troh hngêi trung... Laga nôkố, thôn K’Dung hiăng pơhlêh tâi tâng, ai troăng kân ƀê tông tơdrăng lĕm, mâu kơdrum kơphế ngiât lĕm, ƀă mâu vâi hdrêng ối kŭn tó chuât lâp plông hngêi trung rêm chôu pơtê xah hêi.

Pôa Y Thanh (67 hơnăm), ngế ki kuăn pơlê loi tơngah tung pơlê pơla, hiăng pêi tâi ivá rơtế khu râ kăn pơkuâ cheăm djâ kuăn pơlê vêh ƀă tơdroăng rêh ối tơniăn lĕm. Pôa Y Thanh tối ‘na mâu khế pá puât mê:

"Hdrối nah dâng a hơnăm 2009, hên kuăn pơlê a H’Ra ngin hiăng tro mâu ngế ki ‘mêi pơlông djâ tiô mâu tơdroăng ki ôh tá tro, xuân ai ngế hiăng tiô vâi. Xua mê a hơnăm 2010, á hiăng pơtâng tối mơhnhôk kuăn pơlê ôh tá tiô mâu rơkong mâu ngế ‘mêi pơlông djâ veăng tung mâu tơdroăng ôh tá tro luât, xua drêng tro pơlông djâ tro kơdró kố ôh tá xê to hía dêi ki kơnâ dêi châ, mê ối tơdjâk ‘mêi troh rơpŏng ƀă pơlê pơla; pơtâng tối ó rơdêi vâ mơdêk hlê plĕng ăm kuăn pơlê, kum vâi krâ kuăn pơlê kơnó ƀă ví hơngế mâu tơdroăng pro xôi mê. Nôkố, vâi krâ kuăn pơlê bu tơmâng tiô Đảng ƀă Tơnêi têa ôh tá pêi tiô mâu tơdroăng ki mâu ngế ‘mêi pơlông djâ pro chiâng ôh tá tơrŭm môi tuăn. Ngin mơjiâng môi tíu pơlê pơla tơrŭm môi tuăn, tŏng gum dêi pó; tơdrêng amê veăng kum mơjiâng môi pơlê pơla lĕm tro ƀă tơniăn’’.

Rơpŏng pôa Rơ Châm Mreng (56 hơnăm), hdroâng kuăn ngo Jarai nôkố rêh ối a pơlê Vân, pơlê kân Ya Ly, tơring Chư Păh, kong pơlê Gia Lai. Nếo kố nah pôa ối tô tuăn, đi đo hbrâ ví mâu ngế rơtâ tá xua on veăng pôa veăng khôp ki ôh tá tro luât a hngêi, mê nôkố on veăng pôa hiăng ‘nâi sĭng hmréa rêh ối ƀă pơlê pơla hiăng ti tăng tro tơdroăng tiô khôp ki tro ăm dêi tơná. Nôkố, on veăng pôa Rơ Châm Mreng hiăng ai hngêi trăng kân rơdâ, mơnhông cheăng kâ ing 2 hectar kơphế, rơtế păn mâu mơnăn păn ăm pêi lo to lâi hrĭng rơtuh rêm hơnăm.

“Á hiăng vêh ƀă pơlê cheăm, ƀă tơdroăng ki xôi hdrối nah cho ôh tá tro ôh ‘nâng. Nôkố á pêi cheăng kâ vâ rak ngăn ăm dêi rơpŏng, ăm kuăn ‘nĕng, ăm kuăn cháu dêi tơná. Mơnê khu râ kăn pơkuâ, mơnê pơlê rơtế mât trâ̆n hiăng pơchân tối á vêh lĕm ƀă pơlê cheăm’’.

Sap hơnăm 2022 troh nôkố, kong pơlê Gia Lai hiăng pêi pro tơdâng tơ’mô hên troăng pêi ki kal tŏng gum pơlê pơla hdroâng kuăn ngo mơnhông cheăng kâ khôi túa lĕm. Lối 148.000 roh rơpŏng kơtiê ƀă mâu ngế ai hnoăng tơnêi têa hiăng châ mung kơxô̆ liăn kơdroh kơtiê ing Hngêi arak liăn kum Rêh ối pơlê pơla ƀă tâi tâng kơxô̆ liăn chĕn mâu tơdroăng mung liăn tâk 7.400 rơtal liăn. Chât rơpâu rơpŏng kuăn pơlê hiăng tơkâ hluâ tơdroăng kơtiê, hrĭng tơmeăm pro tíu kơdoăng têa krúa ƀă mơgrúa kong prâi thôn pơlê hiăng châ mơjiâng.

Ki rơhêng vâ tối, tung hneăng hơnăm 2021 - 2025, kong pơlê Gia Lai hiăng tăng cheăng pêi ăm lối 110 rơpâu ngế pêi cheăng, tung mê ai lối 35 rơpâu ngế pêi cheăng cho hdroâng kuăn ngo. Pôa Rah Lan Chung, Phŏ Kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng kong pơlê, Kăn hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê Gia Lai, mơnhên: ‘’Pơkâ 08’’ thăm pêi pro tơdroăng pơkuâ dêi khu râ kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng mâu râ ‘na Roh mơhnhôk ‘’Pro pơhlêh troăng tơmiât troăng pêi tung kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo vâ chôa ‘lâng mơ-eăm hluă ing kơtiê krá tơniăn’’ dêi Khu pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng kong pơlê Gia Lai môi tiah môi tơdroăng ki phá tơ-ê, kum pơhlêh troăng tơmiât, troăng pêi, mơjiâng tơdroăng ki mơhnhôk vâ kuăn pơlê mơ-eăm ing hluăn kơtiê krá tơniăn.

“Kố cho môi tung mâu troăng pêi mơhno tơdroăng ki rơkê trâu hơhngế, ngế ki vâ tŏng gum cho rơpŏng kơtiê, vâ chê kơtiê cho mơngế hdroâng kuăn ngo. Mâu rơpŏng kuăn pơlê kố hiăng châ mâu râ mâu kơvâ cheăng pro tơ’lêi hlâu má môi vâ vâi châ mung kơxô̆ liăn, châ hnê mơhno ‘na troăng pêt mơjiâng châ tơƀrê vâ mơdêk châ tơƀrê pêt mơjiâng tơmeăm. Kố cho môi tung mâu troăng pêi vâ kuăn pơlê chôa ‘lâng pêi pro tơdroăng xăm kơklêa kơdroh kơtiê tung kong pơlê’’.

Mâu hâi apoăng hơnăm 2025, pôa Tô Lâm, Kăn xiâm pơkuâ hnê ngăn Đảng Kŏng san Việt Nam, pôa Tô Lâm hiăng troh lăm pôu ƀă pêi cheăng ƀă kăn ƀô̆, kuăn pơlê kong pơlê Gia Lai. Kăn xiâm pơkuâ hnê ngăn Đảng tối rơdêi, Tây Nguyên tối tơdjuôm ƀă Gia Lai tối krê cho kơpong tơnêi ai tíu ki kal khât ‘na gâk kring tơnêi têa. Tơdroăng mơnhông cheăng kâ ƀă gâk kring tơkăng kong, mơdêk tơdroăng rêh ối kuăn pơlê ƀă troh tah mâu ngế ki hêng hôu tơnêi têa cho hnoăng cheăng ki má môi ki kal.

‘’Tây Nguyên tung mê ai Gia Lai kal pêi pro tơdâng tơ’mô, châ tơƀrê 3 tơdroăng xiâm tơnêi têa ƀă tơdroăng thôn pơlê nếo tâi tâng, rơkê, krá tơniăn ƀă vêh pêi pro krá tơniăn a thôn pơlê, tăng cheăng pêi thôn pơlê, pơhlêh tơdroăng rêh ối ăm kuăn pơlê a thôn pơlê, kơpong kong ngo, kơpong hơngế, hơngo. Mơnhông tơdroăng ki mơ-eăm xêh, mơnhông tơdroăng ki khŏm mơ-eăm pro kro mơdrŏng. Gâk kring krá tơniăn hnoăng pơkuâ tơnêi tơníu tơnêi têa, gâk kring tơniăn tơkăng kong, thăm ‘nâi inhên tơdroăng, kơchăng hdrối mâu tơdroăng tăng ‘nhê tơnêi têa dêi mâu ngế ki hêng hôu tơnêi têa, mâu tơdroăng pêi cheăng khu vêh pro Fulro’’.

Môi rơnó hơngui nếo pơtối vêh ƀă Tây Nguyên, mâu pơlê a kố xuân mot a rơnó leh mơdĭng. Idrâp chêng koăng chuât hluâ mâu kơdrum kơphế, plâi sầu riêng tơpo reăng xú hŏm lĕm ƀa rơkong tó dêi vâi hdrêng a plông hngêi trung dế troh tah mâu tơdroăng tăng pro tơklâ, ‘nhê tơnêi têa. Mâu rơnó ƀlêi trâng pơtối, mâu tơmeăm nếo châ mơjiâng lâp lu, mâu troăng hơlâ nếo teăm tơdrêng tơbleăng pêi pro, dế po tơdroăng la ngiâ kro mơdrŏng mơnhông ăm lâp kơpong.

Ƀai 1: 

https://vov4.vov.vn/xodang/todroang-neo-ai-pole-pola-thoi-su-xa-hoi/bai-1-todroang-ton-nahmau-nge-prok-troang-oh-ta-tro-477975.vov4

Ƀai 2: 

https://vov4.vov.vn/xodang/todroang-neo-ai-pole-pola-thoi-su-xa-hoi/bai-2-veh-ba-tuan-loi-rak-tonian-lem-pole-cheam-478067.vov4