VOV4.Xơ Đăng - A  Tíu pơlât mâu ngế tâ COVID-19 ki râ ƀă ki ôh tá ngah rêh (râ má 3) dêi hngêi pơkeăng kơpong Tây Nguyên, mâu ƀok thái pơkeăng dế rêm hâi xuân mơ-eăm ngăn pơlât, râk tuăn tơmiât tơniăn rơtế ƀă mơngế ki tâ pơreăng.

Tung dế kơpong pơlât mâu ngế tro tâ COVID-19 ki râ a Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên cho ôh tá ai hâi khế. Tung kơbong mê, mâu ƀok thái pơkeăng châ tâ tŭm tơdroăng, ing hơniâp lĕm drêng mâu ngế tro tâ pơreăng  hluăn ing hlâ vâ vêh ƀă tơdroăng rêh ối, hlo tá mâu têa mâ khéa hơ’nêng, ôh tá ai ivá vâ kum pơlât prêi ăm mâu ngế tro tâ pơreăng drêng hlo mâu ngế tro tâ pơreăng hlâ.

Ai mâ sap ing apoăng rơnó pơreăng ƀă hiăng tơdrêng veăng 5 roh pơlât ăm mâu ngế tro tâ pơreăng COVID-19 ki râ, ƀok thái pơkeăng Võ Phi Bình, cheăng tung kơbong thâ pơlât đi đo Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên tối: a tíu pơlât mâu ngế châi râ, ngế tro tâ pơreăng tơ’lêi hlâ, tơkăng pơla rêh ƀă hlâ cho hơtăng, hlo nhên tiah mê, tâi tâng môi tiah châ pơkâ tung môi yâi.

‘’Hiâm mơno mơngế tro tâ pơreăng COVID mê vâi tâ môi tiah ối tung tơdroăng rêh ƀă hlâ cho hơtăng. Ai mâu ngế tro tâ pơreăng mơhé tá hâi râ laga vâi tô tuăn lối râ xua mê pro tơdjâk châ chăn pro tơdroăng châi chiâng râ xua mê mâu ngế tro tâ pơreăng mê pin thế mơhnhôk, tŏng kum hnê mơhnhôk ‘na hiâm mơno. Ƀă mâu ngế tro tâ pơreăng ki râ, pakĭng pơlât tiô tro hnê mơhno dêi Khu xiâm pơkuâ ngăn pơkeăng ƀă khăm pơlât mê pin xuân thế mơ-eăm tŏng kum mâu troăng pơlât ‘na hiâm mơno ƀă mâu troăng pơlât ki đi đo vâ mơ-eăm tơbriât tơdroăng rêh ăm vâi ƀă hlo nhên khât hên ngế tro tâ pơreăng hiăng râ châ pơlât prêi’’.

Nôkố, kơpong pơlât mâu ngế tro tâ COVID-19 râ ai lối 80 ngế dế pơlât. Ki hên cho mơngế tro tâ pơreăng hơnăm hiăng hên ƀă hlối ai mâu tơdroăng châi tung châ môi tiah nŭm nheăn, mơheăm kơtâu têi, êi kliâm ƀă hía hé. Điều dưỡng Nguyễn Thị Lộc tối ăm ‘nâi: Mâu ngế tro tâ pơreăng cho mơngế krâ ivá ôh tá pá hro, ai drêng tuăn ngoâ ôh tá pâ, ai drêng pâ drêng piu. Drêng tro tâ pơreăng, mâu ngế tro tâ pơreăng kố tơ’lêi hêng hôu tâ.

Ai mâu ngế tro tâ pơreăng tơngăm, ôh tá vâ pơlât, ôh tá vâ kâ ƀă to vêh a hngêi. Điêu dưỡng thế lông, tơpui lĕm vâ kheăn vâi pêi tiô tơdroăng pơlât, ki má lối cho tơdroăng ôu kâ tŭm trếo piê kơhiâm rêm hâi, xua drêng tro tâ pơreăng kố vâi kâ tơmeăm ôh tá tâ ki klâi ƀă môh ôh tá tâ xú xua mê ôh tá vâ ô kâ ki klâi.

Pakĭng tơdroăng chĕm rơhé ăm mơngế tro tâ pơreăng, mâu ngế điều dưỡng rêm hâi thế xâp hmân ki xâ, xúa kên kơchoh xut châ chăn, têa a rơtếo ăm mâu ngế tro tâ pơreăng tơ’lêi hiâm ƀă hía hé. Điều dưỡng Nguyễn Thị Lộc tối:

‘’Mâu ngế tro tâ pơreăng mot pơlât akố cho mâu ngế tro tâ ki râ, thăm nếo ôh tá ai nhŏng o ngăn xua mê á hlo hơ-ui vâi ‘nâng mê á rak ngăn vâi tâi ivá tơná, ngin rế ăm ôu, pâk pơkeăng klêi mê thế ngăn mâu ngế tro tâ pơreăng hmâ kơtâu, ăm ôu têa tôu ro, ăm kâ rế rak ngăn tiô rêm chôu tiah mê, hlo vâi ôh tá tŭm ki klâi lơ vâi kal ki klâi mê drêng lâi ngin xuân ối achê vâi. Ngin o hmâ troh vâ mơhnhôk mâu ngế tro tâ pơreăng thế mơ-eăm tơkâ hluâ ah vâ vêh ƀă rơpŏng.

 Ai drêng ai mâu ngế tro tâ pơreăng ó păng ‘nâng, vâi ôh tá chiâng tơdro mê ngin o thế mơgrúa châ chăn ăm vâi troh tơdroăng xê ching iăng vâi vâ sâp hmân xâ ăm vâi cho pá khât păng ‘nâng, laga ngin o xuân thế mơ-eăm’’.

Tiô ƀok thái pơkeăng Nguyễn Tiến Dũng tâi tâng mâu ngế tro tâ pơreăng dế pơlât akố pơrá châ séa ngăn tơniăn. Xua tâng pêi ôh tá tro môi yâi tê, tâng klŏng kơxái, kơmăi hiêm oxy dêi ngế tro tâ pơreăng tro tơtah drêng koi mê ngế tro tâ pơreăng kô hlâ. Xua mê, mâu ngế pêi cheăng khăm pơlât ôh tá chiâng phêp lôi mâ ngăn mơngế tro tâ pơreăng. Xuân tiô ƀok thái pơkeăng Dũng, sap ing klêi kơ’nâi Têt Lo hơnăm nếo troh nôkố, kơxô̆ mơngế tro tâ pơreăng mot pơlât a hngêi pơkeăng tâk hên xua mê tơdroăng cheăng xuân hên.

Mâu ƀok thái pơkeăng drêng toh kŏng kô chiâng pêi tơdroăng rak ngăn mâu ngế tro tâ pơreăng, mâu ngế điều dưỡng kum tơdroăng cheăng hô̆ lĭ, ôh tá pơrah hnoăng cheăng ki lâi ki kơbố. Ai drêng mâu ngế tro tâ pơreăng kố châi râ, ngế tro tâ pơreăng ki tá thế krâ kơmăi hiâm thâ, tâi tâng rơtế mot pêi cheăng, mơ’no tâi ivá tơná vâ rak tơdroăng rêh ăm mơngế tro tâ pơreăng:

‘’Kơ’nâi Têt kơxô̆ mơngế tro tâ pơreăng tâk hên ‘nâng, tung mâu hâi achê kố tâk hên ó, lối hâ ho mơngế, tơdroăng cheăng xuân thế tâk hên xôh, tơdroăng ki pá xuân tâk hên xôh. Nôkố tơdroăng mơngế tro tâ pơreăng châi râ, hơnăm hiăng hên, hên tơdroăng châi tung châ mê xuân kơdrâm, tơdroăng cheăng xuân hngăm hên tâ. Ƀok thái pơkeăng xuân ôh tá ai kơbố vâ tơdroăng ki hlâ mơngế, ƀă mâu ngế tro tâ pơreăng mê á hiăng mơ-eăm tâi ivá tơná laga vâi châ chăn hiăng krâ, ivá ôh tá pá hro, ai tơdroăng châi tung châ, mơhé hiăng châ pơlât tâi hiâm mơno laga vâi ôh tá kâi tơkâ hluâ tơdroăng châi, mê cho drêng châi hiâm mơno má môi, tâ hên drêng xuân ôh tá ‘nâi pro ti lâi xếo’’.

Ƀok thái pơkeăng chuyên khoa 2 Trịnh Hồng Nhựt, Kăn pơkuâ Kơbong Thâ pơlât mâu ngế châi râ, pơkuâ kơpong pơlât mâu ngế tro tâ pơreăng COVID ki râ tối ăm ‘nâi, sap ing khế 8 hơnăm 2021 troh nôkố kơbong pơlât râ má 3 chiâng ‘’kơnâng mơdât pơreăng má mơ’nui’’ tơdah, pơlât mâu ngế tro tâ COVID-19 ai tơdroăng châi tung châ ƀă tro tâ pơreăng râ ó a Dak Lak.

Troh nôkố, kơpong pơlât hiăng pơlât hiăng tơdah vâ chê 600 ngế tro tâ pơreăng, pơlât prêi ƀă dju ối  a hngêi râ má 2 vâ chê 400 ngế. Drêng hên má môi ai vâ chê 100 ngế tro tâ pơreăng dế châ pơlât. Mâu ngế ki châi râ kơdrâm, tơdroăng pêi cheăng hên laga rêm ngế ƀok thái pơkeăng tung kơpong pơlât pơrá djâ tơdroăng khŏm mơ-eăm kô kum mơngế tro tâ pơreăng tơkâ hluâ tơdroăng hlâ vâ vêh tơkŭm ƀă rơpŏng hngêi.

‘’Kơxô̆ mơngế tro tâ pơreăng mot pơlât a kơbong pơlât cho kơdrâm ƀă kơxô̆ mơngế hlâ troh nôkố ngin dế mơ-eăm tâi ivá kơdroh kơxô̆ mơngế hlâ cho 0,54%, tung mê kơxô̆ mơngế hlâ tung lâp tơnêi cho 1.5% ƀă lâp plâi tơnêi cho 1.4% tơdroăng ki mê ôh tá khên tối cho phiu ro mê cho tơdroăng mơ-eăm păng ‘nâng dêi mâu ngoh nâ tung hngêi pơkeăng, tung khoa hbrâ mơdât pơreăng xua ối hên tơdroăng ki tá hâi tŭm tơdjâk troh tơdroăng pơlât laga ngin xuân hiăng mơ-eăm tâi ivá tơná’’.

Mâu ngế tro tâ pơreăng tơniăn lĕm lo hngêi pơkeăng vêh rêh ối ƀă rơpŏng mê cho tơdroăng phiu ro kân dêi mâu ngế ƀok thái pơkeăng tung kơpong pơlât mâu ngế tro tâ COVID-19 râ ó ƀă tơ’lêi hlâ. Mơhé roh tơplâ mơdât COVID-19 kô ối ton nếo, laga pá puât tơbrêi tơbrêh xuân ối hên a ngiâ, laga ƀă tơdroăng khŏm mơ-eăm, hiâm mơno pôu râng hnoăng cheăng ƀă tơdroăng ki tá hiâm mơno ƀă mơngế tro tâ pơreăng, vâi kô đi đo cho hlá mơdât ki ‘răng môi tiah meăm thep vâ rak vế mâu ngế tro tâ pơreăng hluăn  ing tơdroăng hlâ, djâ tơdroăng tơniăn lĕm ăm tơdroăng rêh ối.

Nam Trang rah chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng