Luâ 70 hơnăm, pôa Y Yơng Niê Kdăm, buôn Ea M’Droh, cheăm Ea M’Droh, kong pơlê Dak Lak, xuân kơhnâ ƀă tơdroăng cheăng tơdjuôm dêi pơlê. Tung mâu hâi hôp pơlê, mâu tơdroăng tơpui tơno rêm hâi, pôa đi đo hnê pơchân mâu kuăn pơlê rak tơrŭm môi tuăn dêi rơpó, râk vế pêi pro tro tiô luât, tơmâng tơdroăng hriâm tâp dêi kuăn cháu. Tung pơla mê kuăn pơlê ai tơdroăng ki ôh tá môi tuăn dêi rơpó, pôa veăng ối tơdế pro pơlĕm, kum mâu rơpŏng tăng rơkong tơpui ki tro tơdjuôm.

Ngoh Y Knap, kăn pơlê Ea M’Droh tối, mâu tơdroăng pêi pro dêi krâ pơlê cho tơplĕng ing rơkê cheăng ki kơnâ vâ rơxông ối nếo hriâm tung pơla xo pêi hnoăng cheăng a pơlê cheăm. 

“A ía ‘nâng, ía ‘nâng yôh hnoăng veăng ‘no dêi pôa Y Yơng-krâ pơlê tung tơdroăng hnê tối thế kuăn pơlê tơrŭm môi tuăn xuân môi tiah tung mâu tơdroăng cheăng hnê tơbleăng luât ‘na rêh ối pơlê pơla, tơdroăng tơpui pro pơlĕm mâu kuăn pơlê drêng tung pơlê ai tơdroăng ôh tá môi tuăn dêi rơpó, drêng ai tơdroăng ôh tá tơniăn tung pơlê. Ƀă kuăn pơlê, rơkong tơpui dêi krâ pơlê cho kân ‘nâng. Mê xuân cho môi tơdroăng vâ mâu rơxông ối nếo môi tiah ngin hriâm ƀă pêi pro ƀối”.

Buôn Ea M’Droh ối châ ’nâi ƀă inâi Buôn Cháy, rơtế ƀă mâu khế hơnăm kuăn pơlê môi tuăn tiô kăch măng, pơlê tro vâi ‘nhiê, chôu tung rơxông tơplâ nah.  Pơlê mê nôkố ai 307 rơpŏng ƀă vâ chê 1.300 pơ’leăng mâ mơngế, tâi tâng to kuăn ngo Rơđế. Ing kơpong tơnêi tro vâi ‘nhiê hía tơmeăm khoăng, Buôn Cháy nôkố hiăng ai troăng prôk lĕm, hên rơpŏng hngêi mơnhông pêt kơphế, chôa ‘lâng ‘mâi hơ’lêh pê lo liăn.

Cho ngế ki hmâ ƀă kơpong kăch măng hơnăm ki mê nah, krâ pơlê Y Yơng hlo ƀă mâ ki pơ‘lêh dêi pơlê klêi kơ‘nâi tơnêi têa tơrŭm môi. Tơkâ luâ hên hnoăng cheăng pêi, pôa Y Yơng đi đo tối pơchân kuăn pơlê thế râk vế ki lĕm tro tơrŭm môi tuăn, hlối tơmâng khât tâ troh tơdroăng rêh ối nôkố.

“Mơhnhôk kuăn pơlê rak vế pêi pro tiô troăng hơlâ dêi Đảng ƀă tơnêi têa. Môi tiah nôkố á mơhnhôk kuăn pơlê hlo ki ôh tá tro ƀă cho pin ôh tá tiô, ôh tá rak vế pêi pro tro tiô luât, tá rêh ối tiô troăng rơkê plĕng. Sap ing tơ’mot tơdjuôm troh akố cho mơhnhôk kuăn pơlê, malối cho vâi hdrêng, tơmâng tô tuăn ăm ga lăm hriâm tro tiô troăng hơlâ hnê mơhno dêi Đảng ƀă luât Tơnêi têa”.

Cheăm Ea M’Droh nôkố châ mơjiâng ing troăng hơlâ tơ’mot pái to cheăm Ea Mơdroh, Ea Mnang ƀă Quảng Hiệp. Tung 2 hơnăm hdrối, ing Tơdroăng pơkâ dêi tơnêi têa kơdroh kơklêa xăm kơtiê krá tơniăn, cheăm hiăng hbru ăm 76 to ro kơdrâi păn ăm ai kuăn ăm 38 rơpŏng kuăn pơlê. Lâp tung cheăm hiăng kơdroh ối 55 rơpŏng kơtiê, tung mê ai 44  rơpŏng kuăn ngo. Tiô pôa Trần Doãn Tới, Kăn hnê ngăn Đảng cheăm Ea M’Droh tối, mâu troăng hơlâ dêi Tơnêi têa châ tơbleăng tro achê ƀă tơdroăng kal vâ dêi tơrêm rơpŏng hngêi. Pakĭng mâu kăn ƀă mâu khu grup, krâ pơlê, kăn pơlê, mơngế kuăn pơlê pâ nhoăm ai hnoăng cheăng pêi kal khât tung tơdroăng mơnhên mâu tơdroăng ki xơpá a pơlê cheăm hnê mơhnhôk kuăn pơlê, vâ môi tuăn tung kuăn pơlê. 

“Krâ pơlê hiăng pơtối rak vế ki môi tuăn troăng hơlâ kăch măng, pơtối cho ngế ki tơdjê dêi Đảng ƀă mâu kăn pơlê cheăm, ai mâu hnoăng veăng ‘no kân kĭn tung tơdroăng djâ pơkâ, troăng hơlâ dêi Đảng xúa tung rêh ối ing mâu rôh hôp dêi pơlâ, hnê ăm kuăn cháu. Veăng ‘no hnoăng tung pơla mơjiâng khu cheăng kal kí a thôn, pơlê mơnhông cheăng kâ rêh ối ƀă malối cho tơdroăng pêi pro ƀă pơtối rak vế ki lĕm tro ton nah dêi pơlê. Kố cho ngế ki djâ troăng lĕm ahdrối vâ ăm mâu rơxông nếo xuân môi tiah kuăn pơlê ki ối tung pơlê pêi pro ƀối”.

Ôh tá xê to xua rơkong tơpui, mâu krâ pơlê, mơngế kuăn pơlê pâ nhoăm a mâu pơlê Dak Lak ối rơtế ƀă tơdroăng mơhnhôk kuăn pơlê hlối mơnhông cheăng kâ, ‘mâi hơ’lêh tơdroăng rêh ối. A thôn Phước Tân, cheăm Tây Sơn, pôa La O Lanh, kuăn ngo Chăm, hơnăm kố 74 hơnăm, xuân ối kơhnâ pêi chiâk ƀă veăng pêi tơdroăng tơdjuôm. Pôa mơhnhôk kuăn pơlê rak ki môi tuăn dêi rơpó, pro pơlĕm dêi rơpó drêng ai tơdroăng tơhôu tung pơlê, hlối tơmâng khât pêi chiâk, xúa kih thuât ƀă xúa tơbrê tơnêi tíu. Pôa La O Lanh tối tiah kố, vâ kuăn pơlê loi ƀă pêi pro ƀối mê athế pêi pro ahdrối, tơpui hlối chiâng pêi. 

“Cho mơngế kuăn pơlê pâ nhoăm thế djâ troăng ahdrối, djâ troăng lĕm ăm kuăn pơlê, tung kuăn pơlê. A meluâ hiăng hên hơnăm xuân ối veăng pêi chiâk vâ hnê mơhnhôk kuăn pơlê mơ-eăm pêi cheăng vâ kơdroh kơklêa kơtiê xăm kơtiê, mơ-eăm hnê kuăn pơlê pêi pro ƀối, vâ rĕng hluăn kơtiê krá ton”.

Dak Lak nôkố ai 1.546 to thôn pơlê, tôh kơphô̆ ƀă 1.09 ngế kuăn pơlê pâ nhoăm tung pơlê. Ƀă tơdroăng hmâ pêi pro, hlê hlối ‘nâi hnoăng cheăng dêi tơná ƀă pơlê, mâu ngế ki mê pơtối rak vế ki tơrŭm pơla mâu kăn ƀă kuăn pơlê, kum túa pêi cheăng mâu kăn kong pơlê 2 râ rĕng pêi châ tơbrê, ai pơxúa.

Pôa Lương Nguyễn Minh Triết, Kăn hnê ngăn Tỉnh ủi Dak Lak tối, tung pơla hơnăm mơnhông tơƀrê nếo, kâ pơlê, kăn pơlê, mơngế kuăn pơlê pâ nhoăm cho mơngế ki kal tung tơdroăng ‘mâi mơnhông ki tơrŭm môi tuăn dêi tâi tâng hdroâng mơngế.

“Mâu ngế kuăn pơlê pâ nhoăm tung pơlê, krâ pơlê, kăn pơlê cho mâu ngế ki hmâ achê ƀă kuăn pơlê tâ, hlê kuăn pơlê ƀă ai rơkong tơpui vâ hnê tối kuăn pơlê. Kong pơlê đi đo púi vâ mâu khu ki kố pơtối rak vế pêi pro tơdroăng ki môi tuăn djâ troăng hơlâ, ‘nâi plĕng mâu tơdroăng tung kuăn pơlê. Cho kông tơdjêp loi nhoăm khât pơla râ Đảng, mâu kăn, ƀă kuăn pơlê vâ mơhnhôk kuăn pơlê rak vế pêi pro tro má môi troăng hơlâ dêi Đảng, luât dêi tơnêi têa, hlối tối tơdrăng rơkong tơpui ƀă ki púi vâ dêi kuăn pơlê ƀă Đảng ƀă mâu kăn rêm râ”.

Tơdroăng Pơkâ 307 dêi Chin phuh, hiăng xêt sap khế 9 hơnăm kố, pơtối pơ’lêh troăng hơlâ ƀă mơngế kuăn pơlê pâ nhoăm tung kơpong kuăn ngo, malối cho tơdroăng tối ăm ‘nâi mâu tơdroăng kal, hnê ăm hlê plĕng, rơkê hnê mơhnôk kuăn pơlê. Kố cho troăng hơlâ vâ pơlê cheăm pơtối tơmâng khât, pơtối rak vế pêi pro hnoăng cheăng dêi ngế kuăn pơlê pâ nhoăm, kum vâi ai tơ’nôm ivá mơno rơtế ƀă kuăn pơlê tung mơnhông cheăng kâ, kơdroh kơtiê ƀă mơnhông tơdroăng rêh ối dêi pơlê rế ton rế xông tơƀrê tâ.