Mâu hâi ki kố, drêng mâu tơmối ôm hyô kong têa ê lo ing Rusi, Hàn Quốc, Sinuâ ƀă hên mâu tơnêi têa ki ê vêh troh akố, hiăng ăm hlo ‘mâi mơnhông rơdêi dêi ôm hyô Khánh Hòa – môi tung mâu tíu ôm hyô xiâm ‘na cheăng kâ liăn ngân dêi kơpong kĭng têa kơxĭ Nam Trung Ƀô̆. Hơnăm 2025, Khánh Hòa tơdah dâng 16,4 rơtuh ngế tơmối, tâk vâ chê 15% tâng pơchông ƀă hơnăm 2024; tung mê tơmối kong têa ê châ 5,5 rơtuh ngế. Tâi tâng kơxô̆ liăn châ xo ing ôm hyô tiô riân châ câ chê 67 rơpâu rơtal. Tiô pôa Phạm Minh Nhựt, Kăn hnê ngăn Khu tơrŭm Ôm hyô Khánh Hòa, teăng ăm po rơdâ ƀă kơxô̆ ngế troh, kơvâ ôm hyô dế pơhlêh rơdêi chiâng túa mơjiâng pro rơkê plĕng, kơjo gum ‘na ôm hyô ngiât ƀă krá ton.

“Ôm hyô ngiât, ôm hyô krá ton ôh ti xê cho môi tung mâu tơdroăng ki apoăng tê, mê cho troăng hơlâ pêi ki kal dêi mâu khu ki pro ôm hyô nôkố. Ôm hyô nôkố rế hía rế châ tơmâng ngăn troh tơdroăng ki mơnhông ngiât, rak vế kong prâi tơnêi tơníu, drêng pin pơhlêh kô tơ’mot hên tơmối a kơvâ cheăng kố”.

Tơkâ luâ mâu xơpá tơdjuôm ‘na cheăng kâ lâp plâi tơnêi ƀă tung kơpong, hơnăm 2025, mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên – Pa hdroh Tơdế Tơnêi têa xuân ối rak ivá mơnhông chía hên, tơdroăng cheăng kâ rêh ối pơlê pơla châ tơƀrê ƀă luâ tơdroăng pơcháu. Tơdroăng cheăng kâ pơtối pơhlêh tiô troăng ki mơnhông, tung mê, pêi chiâk deăng cho cheăng ki xiâm sap ing nah dêi Tây Nguyên – rế hía rế pơhlêh xúa khoa hok - kong ngê̆, tro ƀă uâ pơliê mơdiê tơmeăm ƀă mơjiâng pro inâi.

Klêi kơ’nâi ‘mot tơkŭm rơtế ƀă Dak Nông, Bình Thuận, kong pơlê Lâm Đồng nếo nôkố ai dâng 327 rơpâu ha kơphế - kân má môi tơnêi têa, ƀă kloăng kơphế hơnăm 2025 tiô riân châ lối 1 rơtuh tâ̆n, châ vâ chê tơdế tung tâi tâng kloăng kơphế Việt Nam. Ôh ti xê ối ahdrối ‘na ƀăng tơnêi pêt ƀă kloăng kơphế Lâm Đồng ối rế hía rế mơdêk ki kơnía, tối rơdêi tíu ối tung kơchơ tê mơdró kong têa ê.

Ki khât gá tung mơjiâng pro kế tơmeăm dế ăm hlo ki pơhlêh nhên sap ing pêi chiâk deăng ngiât, krá ton. Pôa Trịnh Tấn Vinh, a cheăm Bảo Thuận, kong pơlê Lâm Đồng, hiăng châ 16 hơnăm mơ-eăm kơhnâ pêt kơphế tiô pơkâ pêt hưh cơ. A ƀăng tơnêi pêt cho 1 ha, pôa lôi mâu nhâ ki chiâng xêh lôi gá tiah mê, ôh tá xúa pơkeăng hoă hok. Kơnôm mê, ki lĕm dêi kơphế châ lối 3 tâ̆n rêm hơnăm. Pôa Trịnh Tấn Vinh tối.

“Á rơhêng vâ tơdjâk túa pơkâ pêt kơphế hưh cơ ƀă kong kế nhâ loăng krá ton vâ vâi krâ nhŏng o hlo ki kơnía ton xŏn. Cho kuăn pơlê pêi chiâk, tơdrêng amê hlối tê mơdró, á đi đo rơhêng vâ hriâm ƀối, tơmâng ƀă tơpui tối mâu tơdroăng ki lĕm tro ăm pơlê pơla”.

Môi tung mâu tơdroăng ki hlo nhên dêi hơnăm 2025 a kơpong Tây Nguyên – kĭng têa kơxĭ pa hdrohi Tơdế Tơnêi têa cho tơdroăng mơjiâng pro troăng klông. Hên tơdroăng tơkêa Peăng Kơnhŏng – Peăng Hơdroh, troăng kân peăng mâ hâi Lo - mâ hâi Lâ tơdjêp sap ing kĭng têa kơxĭ troh Tây Nguyên, troăng prôk ki xiâm châ ‘no liăn pro, ‘mêng tíu ki hiăng tơ’nhiê, rế hía rế mơnhông tơƀrê tơdroăng ki pro troăng “tơkâ luâ kroăng tơkâ luâ ngo” ki ai sap ing hên hơnăm.

Mâu troăng prôk ki nếo ôh ti xê to prôk rĕng troh, mê ki kal tâ cho pro achê tơdroăng mơnhông cheăng kâ pơla mâu kong pơlê. Kế tơmeăm chơ sap ing ngo gá rĕng troh a kơno tuk tâ; tơmối sap ing tơbăng tơ’lêi lăm troh a ngo; mâu liăn ngân ‘no pêi cheăng ai tơ’nôm rôh tăng troh mâu kơpong tơnêi ki ai hên tơmeăm ai hlâu.

Tiô pôa Trương Công Thái, Phŏ kăn hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê Dak Lak, troăng prôk cho xiâm dêi chal ki mơnhông nếo. Mâu troăng prôk kân tơdrăng châ ‘no liăn pro chiâng ivá vâ Dak Lak tối krê, Tây Nguyên – Pa hdroh Tơdế Tơnêi têa tối tơdjuôm pơhlêh sap ing mơnhông tiô ki rơdâ chiâng tiô troăng ki trâu, sap ing tơrŭm iâ êt, chiâng tơrŭm hên.

“Mâu tơdroăng tơkêa kô veăng gum mơjiâng tíu xiâm tơdjêp kơpong Tây Nguyên ƀă kĭng têa kơxĭ Pa hdroh Tơdế Tơnêi têa, tơdjêp ƀă mâu tíu xiâm cheăng kâ kơno tuk, pêi châ tơdroăng púi vâ pơto chơ tơmeăm; pro ivá tơnêi tơníu, ivá mơnhông kơpong Tây Nguyên ƀă kĭng têa kơxĭ Pa hdroh Tơdế Tơnêi têa”.

Tơdroăng ki ‘mot tơkŭm tíu pêi cheăng mâu kong pơlê hiăng po troăng ăm môi túa tơmiât mơnhông nếo. Drêng tíu pêi cheăng châ po rơdâ, mâu liăn ngân châ tơkŭm, mâu kong pơlê ai tŭm tơdroăng vâ xing xoăng hnoăng, tŏng gum dêi rơpó ƀă thăm mơnhông ivá rơdêi tung tơxup tơbriât. Tây Nguyên – Pa hdroh Tơdế Tơnêi têa tơkŭm hên ki pơxúa: kong ngo kân rơdâ, tơnêi bazan hơpok lĕm; troăng kĭng têa kơxĭ xŏn ƀă hên kơno têa trâu; cheăng kâ tơ’lêi hlâu kân ‘na on tơhrik vêh pro; rơtế ƀă tíu ối tơdjêp mâu tíu pêi cheăng kâ Peăng Kơnhŏng – Peăng Hdroh, Peăng mâ hâi Lo – Peăng mâ hâi Lâ. Kố tơdroăng ki kal vâ mơjiâng pro mâu tơdroăng ki kơnía tơrŭm kơpong sap ing mơjiâng pro tơmeăm khoăng, uâ pơliê, logistics troh ôm hyô ƀă tê mơdró.

Pôa Nguyễn Danh, ngế ki pêi cheăng hiăng lối 40 hơnăm a Gia Lai, hlo tơdroăng ki ‘mot tơkŭm kăn pơkuâ kong pơlê cho hvêa chêng prôk tung la ngiâ, pro ivá ăm mơnhông cheăng kâ.

“Drêng tơkŭm môi Gia Lai kô tê ăm mâu tơmeăm, on tơhrik uâ pơliê mơdiê ƀă kô châ tê ngi kong têa ê ing kơno tuk, ing péa to tơraih tơƀai lơ ing bo cheăng ƀă mâu kong têa Đông Dương pro ivá tơrŭm pơkí ‘na pêt mơjiâng, uâ pơliê ƀă tê ngi kong têa ê tơdrêng amê hlối mơjiâng pro logistic dêi kong pơlê nếo ing mâu tíu ki xiâm Bắc – Nam tơkâ luâ troăng kân 1 ƀă troăng kân Peăng mâ hâi Lo – mâ lâi Lâ luâ troăng kân 19”.

Hvái ngăn hơnăm 2025, chiâng vâ tối rơdêi mâu tơdroăng pêi pro châ tơƀrê dêi kơpong Tây Nguyên – Pa hdroh Tơdế Tơnêi têa ôh ti xê to tơdroăng ki pêi châ tơƀrê xo, mê ối cho hvêa chêng prôk ki kal ăm rôh mơnhông ton hơnăm ‘na ngiâ. Mâu troăng prôk kân tơdrăng dế rế hía rế châ pro, tơnêi tơníu mơnhông nếo dế châ po rơdâ, rơtế ƀă tơdroăng ki pơhlêh tung rak vế ƀă túa pêi, hiăng pro ivá krá rơdêi vâ kơpong kố mot tung chal ki nếo.

Chal ki nếo mê pâ thế tơrŭm, môi hiâm mơno dêi tá khu pơkuâ tơdroăng cheăng kal kí, khu mơdró kâ ƀă kuăn pơlê; pâ thế hiâm mơno khên tơmiât, khên pêi, khên pơhlêh nếo xua ki pơxúa tơdjuôm. Ƀă ki hiăng ai hlâu ƀă mâu tơdroăng ki pêi pro tơƀrê hiăng châ mơnhên tung tơdroăng ki ai khât, Tây Nguyên – Pa hdroh Tơdế Tơnêi têa chiâng vâ loi tung môi hneăng la ngiâ mơnhông krá tơniăn, chiâng môi tơdroăng mơdêk ki kal dêi tơnêi têa.