Châ tơdroăng tơmâng ‘no liăn cheăng dêi Đảng, Tơnêi têa rơtế ƀă tơdroăng ki mơ-eăm pêi cheăng kâ dêi kuăn pơlê, tơdroăng rêh ối dêi 326 rơpŏng kuăn pơlê a pơlê ki malối xơpá Klot, cheăm Kon Gang, kong pơlê Gia Lai dế pơhlêh rêm hâi. On tơhrik, troăng prôk, hngêi trung, hngêi pơkeăng pơlât rế hía rế châ pro lĕm krá kâk, krúa lĕm. Tâi tâng mâu rơpŏng kuăn pơlê hiăng ai tơhrik; hên rơpŏng hiăng châ roê rơxế kŏng nong, rơxế honda, tơvi ƀă mâu rơxế xúa tung pêi chiâk deăng. Ôh tá xê to pơhlêh ‘na ngiâ méa pơlê cheăm, túa tơmiât pêi cheăng kâ dêi vâi krâ nhŏng o xuân hiăng pơhlêh hên, bô bố xuân hiăng khên tơnôu hriâm ƀối, xúa ki rơkê plĕng dêi khoa hok kih thuât, păn mơnăn mơnoâ ƀă pơhlêh pêt mâu hdrê loăng plâi kâ ki tê ai yă kơnâ, rế hía rế mơdêk pêi lo liăn, tơniăn tơdroăng rêh ối. Jâ Ranh, kăn pơkuâ Chi ƀô̆ pơlê Klot, tối tơdroăng ki ro drêng hlo mâu tơdroăng ki hiăng pơhlêh mê dêi pơlê:

“Tung mâu hơnăm achê kố tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ nhŏng o hiăng pơhlêh hên khât, xua nôkố ki hên vâi krâ nhŏng o hiăng ‘nâi pêt loăng plâi kâ, pêt kơphế vâ ai liăn ngân pêi lo tơniăn. Rơpŏng ki lâi xuân hiăng mơnhông, rơpŏng hngêi hiăng chía niân tâ kơnôm ing ‘nâi pêt kơphế ƀă yă kơphế tê ai yă kơnâ, xua mê kuăn pơlê tung pơlê hiăng ôh tá xơpá to lâi xếo. Tơdroăng kố xuân kơnôm Tơnêi têa ‘no liăn tŏng gum vâi krâ kuăn pơlê”.

A cheăm Dak Sak, kong pơlê Lâm Đồng, hên rơxông kuăn pơlê M'Nông, mâu ngế lêng djâ hiâm mơno Mô đô̆i Pôa Hồ nah veăng tơplâ xâ tung mâu hơnăm pá puât. Hâi kố, vêh ƀă tơdroăng rêh ối tiah hmâ tung tơdroăng rêh ối hơniâp lĕm mâu mô đô̆i hneăng hdrối nah châ hlo pơlê rế hía rế hơ'lêh, tơdroăng rêh ối kuăn pơlê rế hía rế hơ'lêh phiu ro khât. Pôa Y Nhan (1959) Mô đô̆i hneăng hdrối nah a ƀon Dak Mâm, cheăm Dak Sak, kong pơlê Lâm Đồng tối ăm 'nâi:

 ‘’Nôkố tơdroăng rêh ối kuăn pơlê tung pơlê hiăng lĕm tơniăn tâ hdrối nah hên. Tơnêi têa, khu râ kăn pơkuâ xuân tơmâng, tŏng gum tơdroăng rêh ối dêi mô đô̆i hneăng hdrối nah ƀă kuăn pơlê, ki má lối cho mâu rơpŏng kơtiê, rơpŏng pá puât mê châ tŏng gum hngêi ối, troăng kân, hngêi trung hriâm, hngêi pơkeăng cheăm... Tơmeăm khoăng nôkố hiăng tŭm hên tâ... Pêt mơjiâng kơphế, tiu xuân tơ’lêi hlâu tâ, kuăn pơlê ai tơ’nôm liăn ngân vâ mơnhông cheăng kâ. Mâu muăn ối kŭn châ hriâm tŭm, châ hriâm kŏng ngê̆, châ ‘nâi tơdroăng hlê nếo. Cho ngế ki veăng tung tơplâ xâ nah, ngăn hlo pơlê xiâm, pơlê hâi kố pơhlêh môi tiah mê, ngin phiu ro ‘nâng. Tơdroăng rêh ối châ tơniăn lĕm, kuăn cháu châ hriâm tâp, châ rêh ối lĕm tro tâ, mê cho tơdroăng ki ngin pói vâ má môi’’.

A cheăm Ia Hiao, kong pơlê Gia Lai mâu troăng prôk ki nếo dế châ pro ôh tá xê to pro pơhlêh ngiâ méa mâu thôn, pơlê, mê ối pro tơ’lêi hlâu ăm kuăn pơlê prôk lăm tơniăn hlâu, pêi chiâk deăng, tê mơdró tơ’lêi hlâu. Sap ing tơdroăng ki môi tuăn dêi kuăn pơlê, hên troăng prôk châ pro, krá lĕm tâ; rơtế amê cho mâu tơdroăng pơhlêh tung rêh ối, hiâm mơno ‘nâi rak vế kong prâi tơnêi tơníu ƀă mơjiâng pơlê cheăm rế hía rế tơniăn. Xua tơdroăng ki môi tuăn mê dêi kuăn pơlê: 22 to troăng prôk a 7 to thôn hiăng châ pro, tung mê hên rơpŏng vâi pleăng xêh tơnêi ‘nhiê tah dêi kơnâng vâ pro troăng. Môi to troăng mot tung cheăm tơdjêp lo troăng kân 25 luâ mâu thôn Đoàn Kết, Điểm 9, Bôn Mi Hoan ối tơdjêp troh a kơpong pro pơlê ối dêi 180 rơpŏng kuăn pơlê. Rêm ngế dế veăng gum môi iâ tung mơjiâng pơlê cheăm tơniăn lĕm, ngiât, krúa. Pôa Nau Jen, Kăn ƀô̆ Măt trâ̆n ƀuôn Chư Plah Jai, cheăm Ia Hiao, kong pơlê Gia Lai tối:

“Tung rôh Mơjiâng tơnêi têa lơ 2/9, Khu cheăng Măt trâ̆n thôn ngin mơhnhôk vâi krâ kuăn pơlê kơtúa hlá cơ Tơnêi têa, pêi pro tro troăng pơkâ dêi Đảng, troăng hơlâ luât dêi Tơnêi têa. Tơdrêng amê, ngin ối veăng tŏng gum hnê tối Mơhnhôk “Tâi tâng kuăn pơlê rak vế gâk kring Tơnêi têa” ƀă mâu túa ki achê, tơ’lêi hlê vâ vâi krâ kuăn pơlê rơtế pêi pro. Pakĭng mê, ngin ối mơhnhôk vâi krâ nhŏng o rak vế kong prâi tơnêi tơníu, mơjiâng thôn pơlê krúa lĕm sap ing rêm rơpŏng troh mâu hơlâ troăng”.

Cho môi tung mâu pơlê ối hên pá puât dêi kong pơlê Lâm Đồng, cheăm Đam Rông 4 ai kuăn pơlê hdrông kuăn ngo châ lối 90% pơ’leăng mâ mơngế. 6 khế apoăng hơnăm 2026, kong pơlê mơnhên châ hlo hên tơdroăng ki châ tơƀrê tơtêk tung mơnhông cheăng kâ, khôi túa lĕm tro – rêh ối pơlê pơla. 'Na cheăng kâ pêi chiâk deăng cheăm hiăng mơdêk ƀăng tơnêi pêt kơphế tâk troh 2.023 ha, sầu riêng 162 ha, yâu tằm 170 ha ƀă mắc ca 150 ha. Ôh tá pơtê a tơdroăng pêi cheăng pêt mơjiâng iâ êt, cheăm dế chôa 'lâng mơjiâng tơdroăng pêi chiâk deăng tiô rơxông nếo ing 2 tơdroăng tơrŭm tê plâi sầu riêng, ca cao, tơdrêng amê, mơjiâng châ tơƀrê 11 tơmeăm OCOP châ 3 hơlŏng. Cho tơdroăng ki châ tơƀrê ing pêi chiâk deăng kố hiăng tơdrêng tôi kơdroh kơtiê hên troăng lâp cheăm, ki rơhêng vâ tối cho tung kuăn pơlê hdrông kuăn ngo, chu u ối 8,36%. Tung 6 khế mơ’nui hơnăm, cheăm Đam Rông 4 mơnhên mơdêk mâu tơdroăng tơ’noăng ƀă mơjiâng thôn pơlê nếo, khŏm mơ-eăm mơdêk ki dâi lĕm tơdroăng rêh ối kế tơmeăm khoăng ƀă ihiâm mơno ăm kuăn pơlê tung cheăm. Pôa Lơ Mu Ha Poh, Phŏ Kăn pơkuâ Hnê mơhno Đảng ủi cheăm Đam Rông 4, kong pơlê Lâm Đồng tối ăm ‘nâi:

‘’Cheăm tơkŭm po trâm mâ mơđah tơbleăng rơhdruê xuăng, mơgêi Tơdroăng tâi tâng kuăn pơlê gâk kring Tơnêi têa hơnăm 2026. Pakĭng mê, xuân mơhnhôk Măt trâ̆n, đoân theh pêi pro tro tơdroăng tơrŭm tâi tâng kuăn pơlê, malối cheăm Dam Rông 4 cho tíu ki ai hên hdroâng kuăn ngo, ai hên tơdroăng loi tĭng tiô khôp’’.

Tơraih tơƀai lâp plâi tơnêi Liên Khương păng ‘nâng lôu péa vêh kơneăng klêi kơ’nâi lối 5 khế klĭng péa vâ ‘mâi rơnêu troăng hdrâp. Tung hneăng apoăng po, Tơraih tơƀai lâp plâi tơnêi Liên Khương tiô tối hdrối châ ki têi 36 – 40 rôh kơneăng tung môi hâi, chơ dâng 6.800 ngế tơmối tung môi hâi. Tơdroăng Tơraih tơƀai lâp tơnêi Liên Khương vêh kơneăng kô veăng gum po rơdâ tíu kơneăng tơdjêp, pro chiâng ivá vâ Lâm Đồng mơdêk ki ai hlâu, ki pơxúa ƀă mơ-eăm tung hneăng mơnhông nếo. Hên kơpong kuăn pơlê hdrông kuăn ngo tung kong pơlê dế pơhlêh rơdêi chiâng mơjiâng pro kế tơmeăm, ư̆ng yŭng kong ngê̆ nếp.  Tơdroăng ki mơdêk ki pơxúa rêm kơpong dế pro ivá nếo ăm mơnhông cheăng kâ, mơdêk pêi lo liăn ƀă tơdroăng rêh ối vâi krâ kuăn pơlê hdrông kuăn ngo. Ngoh Liêng Hót The, Tôh kơphô̆ Bắc Tà Nung, bêng Cam Ly – Đà Lạt, phiu ro, ăm ‘nâi:

 “Klêi kơ’nâi ‘mot tơkŭm, á hlo thôn, pơlê nôkố rế hía rế lĕm, rế hía rế pơhlêh. Á rơhêng vâ tiah kố klêi kơ’nâi mot tơkŭm, kuăn pơlê tung pơlê rế hía rế tơniăn lĕm tâ nếo, kuăn pơlê pin pơhlêh túa tơmiât nếo vâ teăm tơnêi têa ƀă mâu kong têa ki ê veăng gum pro ăm tơnêi têa rế hía rế lĕm ƀă mơnhông tâ nếo”.

Tíu ôm hyô pơlê pơla têa krông Dak Lôi, a thôn Kon Jong, cheăm Ngọk Réo, kong pơlê Quảng Ngãi rôh kố kơdrâm kơdrĕng tơmối. Đảng viên A Thảo, Kăn pơkuâ Khu tơrŭm ngăn ‘na Pêi chiâk deăng tê mơdró, ôm hyô Ngọk Réo, ăm 'nâi, sap ing hên hâi hdrối nah mơngế Rơteăng a Kon Jong hiăng hbrâ rơnáu mâu tơmeăm vâ tơdah tơmối troh ôm hyô. Vâi krâ nhŏng o hiăng pêt reăng hdrối hngêi, rak vế kong prâi tơnêi tíu,  mơnhông mơdêk khôi túa lĕm tro môi tiah chêng koăng, rơngê ting ting, pêi pro tơdroăng cheăng pế drôu xiâm, teăn hmôu jiâ, pế mâu kơchâi kâ dêi hdroâng kuăn ngo.

‘’Thôn ai tíu ôm hyô mê ngin đi đo tơtrŏng tơdroăng kong prâi kruá lĕm tung pơlê, ki hdrối tâ đảng viên athế pêi pro hdrối, klêi mê rơtế mơhnhôk hnê tối vâi krâ nhŏng o ƀă lo lăm pêi cheăng rơtế vâi krâ nhŏng o lăm  mơgrúa lĕm tíu ối, tíu rêh ối tơdjuôm, troăng prôk krúa lĕm. 'Na mơnhông cheăng kâ, đảng viên athế khên tơnôu mơnhông cheăng kâ ƀă pêt loăng kơxu, kơphế… Ngin mơhnhôk vâi krâ nhŏng o mơnhông tơtêk ƀă po rơdâ ƀăng tơnêi pêt loăng plâi ton hâi, nôkố pêi lo liăn dêi vâi krâ nhŏng o tung pơlê hiăng tơniăn ‘nâng''.