VOV4.Xơ Đăng - Hơnăm 2021, pơreăng COVID-19 xông tâ tú, pro tơdjâk tung rêm tơdroăng cheăng kâ, rêh ối. Laga, a kong pơlê Gia Lai, mâu kuăn pơlê akố hiăng kơdo mơ-eăm châ mơ’no tê dêi kơphế lối 240 rơpâu tâ̆n, tâng vâ riân ngăn nhên châ 323 rơtuh dollars, tâk vâ chê 8% tâng pơchông ngăn ƀă hơnăm hdrối nah. Kố xuân cho tíu ki bâ eăng tung um méa pêi cheăng kâ a kong pơlê kố tung pơla ai pơreăng COVID-19.

Tung hngêi trăng kân lĕm rơdâ, krúa lĕm dêi rơpŏng ngoh Grông, ngoh kot mâ hơnăm 1976, ối a pơlê O Đất, cheăm Ia Băng, tơring Đăk Đoa, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi: klêi kơ’nâi rơnó kơphế pơla kố nah, ngoh hiăng mơdrếo tâi liăn chĕn mơjiâng pro hngêi sap hơnăm 2020. Kơtăn kố ai 5 hơnăm, ngoh Grông vêh pêt hdrê kơphế TR9 ƀă tơrŭm pêt mơjiâng kơphế tiô pơkâ 4C ăm môi khu tê mơdró a kong pơlê. Kơnôm pơ’lêh troăng rak ngăn, kơdrum kơphế dêi ngoh pêi lo châ 7 tâ̆n pơ’leăng. Tiô yă hơnăm kố, ngoh châ liăn tơkâ dâng 130 rơtuh liăn:

‘’Sap ing veăng tơrŭm pêt kơphế 4C, rơpŏng á hiăng pơ’lêh troăng pêt mơjiâng. Pêi lo liăn ing pêt kơphế 4C xuân châ hên tâ, tơniăn tâ tâng pơchông ƀă hdrối nah, tơdroăng rêh ối kơdroh pá puât hên’’.

Rơtế tôh tơrŭm cheăng ƀă ngoh Grông, ngoh Hjan, kot mâ hơnăm 1985, ối a pơlê O Đất, cheăm Ia Băng, tơring Đăk Đoa, xuân phiu ro xua kơphế hơnăm kố châ hên, châ yă há. Tiô ngoh Hjan, tơrŭm pêt mơjiâng kơphế tiô 4C ƀă khu tê mơdró, rêm kilô, châ rôe ƀă yă 41.500 liăn.

‘’Pêi kơphế 4C ai hên tơdroăng ki pơxúa: pơxúa ‘na yă, kơdroh liăn rôe phon, kơdroh xôh pơkeăng rak vế hdrê kơchâi plâi pôm, ôh tá xúa pơkeăng kơdê nhâ. Kơdrum hngêi á ối achê hngêi, xua mê á  hlo tiah mê kô hmiân tuăn tâ ‘na ivá. Nôkố, á xuân chiâng mơ-ŭm phon vâ rơvât kơphế. Hơnăm kố, châ liăn tơkâ xuân hên, á tơmiât hơnăm nếo á kô rôe tơ’nôm kơmăi uâ kơphế vâ uâ dêi a hngêi’’.

Nôkố, a kong pơlê Gia Lai ai vâ chê 97 rơpâu ha kơphế, tung mê ai 34 rơpâu ha hiăng châ pêt mơjiâng tiô ISO 9001, VietGAP, Global GAP, Organic, 4C, UTZ ƀă hía hé tơniăn tiô pơkâ tê ngi kong têa ê. Jâ Nguyễn Thị Phương Mai – Kăn phŏ pơkuâ cheăng khoa hok kơmăi kơmok kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi:

‘’Tung la ngiâ kố ah, Khu pơkuâ cheăng Khoa hok ƀă kơmăi kơmok thăm tơrŭm ƀă mâu khu cheăng, kơvâ cheăng vâ tŏng kum mâu khu tê mơdró, khu tơrŭm pêt mơjiâng kơphế kĭ chưng chih, châ achê kơchơ tê mơdró, mơnhông mơdêk inâi, po rơdâ troăng tơrŭm ƀă hía hé; Tŏng kum kơxô̆ liăn mơ’no tê mơdró vâ thăm pro rơdêi tâ tơdroăng thăm pro ó rơdêi, ti tăng kơchơ tê mơdró, tơbleăng tơmeăm kơphế ki dâi lĕm. Ngin kô kơjo kơxô̆ liăn ăm mâu khu tê mơdró mơ’no liăn rôe kơmăi kơmok uâ mơdiê, tŏng kum liăn laih ƀă kơxô̆ liăn mung ăm mâu khu tê mơdró mơ’no liăn vâ pơ’lêh nếo kơmăi kơmok ‘’.

Nguyễn Thảo chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng