Tung tơdroăng tơplâ xâ Tây Nguyên hơnăm 1975, mâu tíu pêi cheăng khu mô đô̆i ki xiâm dêi pin hiăng tơplâ lung lek utâi utá châ tơƀrê, pro lêng kong têa ê tơkŭm lêng a Kon Tum ƀă Pleiku, tơdrêng amê troăng tơplâ ki xiâm cho Ƀuôn Ma Thuột. Hâi lơ 10/3/1975, drêng khu mô đô̆i ki xiâm dêi pin po roh plâ ƀâ Ƀuôn Ma Thuột, rĕng pro tơprâ khu lêng hbrâ mơdât dêi lêng kong têa ê. Tơdrêng amê, Sư đoân 10 ƀă Sư đoân 320 tơkŭm po plâ mơdât a troăng kân 14, mơdât troăng tŏng gum ing Pleiku, pro ăm ôh tá châ prôk lăm a tíu tơplâ Ƀuôn Ma Thuột. Tơdrêng amê veăng tơplâ xâ hơnăm mê nah, Thiê̆u tă Phạm Văn Tốn, cho Kăn pơkuâ kal kí Trung đoân pháo ƀinh 54, Sư đoân 320, vêh pâ:

‘’Hâi má 8 pĕng pháu, mô đô̆i pin châ pơkuâ Cẩm Ga (nôkố ối tung tơring Chư Sê), drêng mê mâu tíu xuân plâ. Tiô pơkâ dêi kăn kơpêng, lêng kơnŏng ngin xuân ối hbrâ rơnáu tơkôm khu lêng Kuân đoân 2 lêng kong têa ê chu tŏng gum ăm Ƀuôn Ma Thuột mê hbrâ rơnáu vâ tơplâ’’.

Ƀuôn Ma Thuột hiăng châ mô đô̆i pin pơkuâ pro khu lêng kong têa ê a Tây Nguyên thu tâi tâng. Khu xiâm tơbleăng cheăng lêng Việt Nam Kŏng hoa pơkâ tơvêh lêng lo ing Gia Lai, Kon Tum tiô troăng 7 (nôkố cho Troăng kân tơnêi têa 25) vêh Phú Yên, laga kố cho cho tơdroăng ki xôi kân. Mâu khu lêng dêi pin tơkŭm po plâ lêng kong têa ê kơtăng, đi đo plâ mơdât a troăng kân 7, pro lêng kong têa ê chiâng ôh tá ‘nâi pro ti lâi xếo, rơpâu ngế lêng kong têa ê tro kơdê ƀă châ rup rêh. Roh kơtâu rĕng pro chiâng tơdroăng ki châi hiâm, mơnhên tơdroăng ki tơhnâp tâi tâng dêi khu lêng kong têa ê a Tây Nguyên.

Hâi lơ 17/3/1975, mô đô̆i pin mot a Pleiku pro tơleăng lĕm Gia Lai. Đăi tă Nguyễn Vi Hợi, Ngế khên tơnôu khu lêng kuăn pơlê, vêh hơ’muăn:

‘’Hâi lơ 17 ƀă 18/3, Kuân đoân 2 dêi lêng kong têa ê tơkŭm po tơvêh a troăng 7, ôh tá xê tơvêh kơtâu. Laga tro ngin mơdât plâ, xua mê vâi ôh tá kâi xông tơplâ ôh. Hâi lơ 18/3, lêng kong têa ê ‘nhê lo mâu troăng vâ tơvêh, drêng nếo tối tơvêh kơtâu hlối’’.

Hâi lơ 26/3/1975, mâu tíu pêi cheăng ki xiâm veăng tơleăng lĕm Tây Nguyên châ tơkŭm po chiâng Kuân đoân 3 (Ƀinh đoân Tây Nguyên) pơtối plâ a tơbăng. Trung tươ̆ng Nguyễn Quốc Thước, kăn Pơkuâ Khu lêng Kuân đoân 3, tối ăm ‘nâi:

‘’Ki kơnâ dêi tơdroăng tơplâ xâ Tây Nguyên cho tơdroăng ki mơjiâng dêi Kuân đoân 3. Drêng mô đô̆i dế mot chu a tơbăng Trung Trung Bộ, Khu xiâm kal kí pơkâ roh tơ’lêi hiăng troh, mơjiâng tơdrêng amê môi Kuân đoân ki xiâm rơdêi vâ rơtế Kuân đoân 1, Kuân đoân 2, Kuân đoân 4 hbrâ tơleăng lĕm Sài Gòn’’.

Tơkâ hluâ 50 hơnăm, Kuân đoân 3 - Ƀinh đoân Tây Nguyên pơtối kân rơdêi, mơnhông tiô troăng chính quy, ƀeăn ƀĕng, hbrâ tơplâ tung rêm tơdroăng. Mơ’nui hơnăm 2024, Kuân đoân 3 rơtế Kuân đoân 4 châ tơkŭm po chiâng Kuân đoân 34, mơnhên troăng mơnhông nếo tung troăng prôk tơdroăng roh ton nah khên tơnôu.

Klăng leh tơbâ 50 hơnăm Ƀlêi trâng Ƀuôn Ma Thuột, tơleăng lĕm kong pơlê Dak Lak, pơla kố nah xuân hiăng tơkŭm po tơdroăng trâm mâ kăn ƀô̆, thái cô troh veăng kum veăng mơjiâng kơvâ hnê hriâm kăch măng a Dak Lak tung rơxông tơplâ xâ Mih ƀă klêi kơ’nâi tơleăng lĕm.

A roh trâm mâ, mâu kăn teăng mâ hiăng rơtế vêh tơbâ mâu tơdroăng leh tơbâ tung mâu hơnăm veăng pêi cheăng, ki má lối tung rơxông tơplâ xâ ƀă klêi kơ’nâi tơleăng lĕm. Tối ‘na tơdroăng phiu ro, tâ rơrêk tung hiâm mơno drêng vêh trâm mâu thái cô, khu pú; tơbâ mâu khu pú hiăng hlâ tung tơplâ xâ. Pôa Hà Ngọc Đào, Kăn pơkuâ tơpui kăn ƀô̆ hneăng hdrối, thái cô Dak Lak tối ăm ‘nâi, kố cho tơdroăng ki kơnâ klăng leh tơbâ 50 hơnăm ƀlêi trâng Ƀuôn Ma Thuột; Cho roh trâm mâ vêh tơbâ khôi túa vâi krâ nah ƀă tơbâ mâu rơxông kăn ƀô̆, thái cô hiăng ai hên tơdroăng veăng gum ăm tơdroăng mơnhông mơdêk kong pơlê Dak Lak.

“Roh trâm mâ kố 50 hơnăm nếo ai môi xôh ƀă kơxô̆ mơngế troh kơdrâm châ vâ chê 100 ngế cho tâ rơrêk tung hiâm mơno. Hên nhŏng o ối a hơngế, kơtăn hrĭng km xuân hâk tơngăm troh a kố vâ trâm khu pú, tối mâu tơdroăng ki tâ tung hiâm mơno dêi tơná tung tơplâ xâ xuân môi tiah klêi kơ’nâi tơleăng lĕm troh nôkố, sap ing hâi apoăng pơhlêh ing hnê hriâm tung kơpong ai lêng kong têa ê troh tơdroăng hnê hriâm kăch măng hên tơdroăng pá puât. Hnoăng dêi vâi cho kân vâ châ hâi kố, ing tơdroăng hnê hriâm tá hâi tŭm troh nôkố pơtối rak ƀă mơnhông tâ mê nếo’’.

Tung rơxông tơplâ xâ Mih tŏng xo tơnêi têa, ai 45 ngế kăn ƀô̆, thái cô lăm veăng tơplâ châ troh, kum ăm kơvâ hnê hriâm Dak Lak. Mâu thái cô hiăng nếo mơjiâng, tơkŭm po hnê hriâm, rế veăng pêt mơjiâng ƀă tơplâ, khŏm mơ-eăm veăng tung tơplâ xâ troh hâi tơleăng lĕm. Khế 8/1975, Khu Hnê hriâm kong pơlê Dak Lak châ mơjiâng, mâu kăn ƀô̆, thái cô pơtối ối hnê, veăng mơjiâng kơvâ hnê hriâm kăch măng a kong pơlê troh drêng pơtê cheăng xua hơnăm hiăng krâ. Kố cho khu ki xiâm, veăng gum tung tơdroăng mơnhông mơdêk dêi kơvâ hnê hriâm Dak Lak ing mâu hâi apoăng tơleăng lĕm troh nôkố.