VOV4.Xơ Đăng - Măng tĭng hdrối, a hneăng hôp Khu hnê pơkâ ‘na yă dêi Chin phuh, pôa Lê Minh Khái, Ngế pro xiâm phŏ hnê ngăn hiăng tối nhên: Mâu khu râ, kơvâ cheăng dêi kong pơlê, pơlê kong kân kal athế séa mơnhên ngăn tơdroăng ki ai păng ‘nâng, pơkâ pêi pro, mơ’no mơjiâmg mâu troăng hơlâ vâ rak vế tơniăn yă tê tung pơla ki vâ tŏng kum ăm mơnhông pêi cheăng kâ, kring vế tơniăn tơdroăng rêh ối kuăn pơlê, kum kuăn pơlê hbrâ mơdât pơreăng COVID-19, tung mê, ai mơnhên tối, rak tơniăn têa kơxăng, têa châu vâ kum ăm tơdroăng pêi cheăng kâ, tê mơdró ƀă tơdroăng rêh ối kuăn pơlê.

Tiô khu chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam a kơpong Tây Bắc, klêi kơ’nâi pơtê Têt Lo hơnăm nếo, têa kơxăng, têa châu pơtối to kơnâ mê pro tơdjâk chiâng xahpá ăm kuăn pơlê ƀă khu mơdró kâ tung kơpong.Têa kơxăng to kơnâ yă ó khât, pro hên kuăn pơlê chiâng tô tuăn ‘na liăn ngân vâ rôe têa châu, têa kơxăng. Ngoh Nguyễn Trọng Thủy, ối a bêng Yên Ninh, pơlê kong kơdrâm Yên Bái tối ăm ‘nâi:

‘’Tung pơla dế trâm pá tiah kố, têa châu, têa kơxăng kơnâ ó khât tiah mê, pro tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê thăm rế xahpá. Krê liăn trêng têa kơxăng a rơxế ki á hmâ prôk lăm xuân athế tâi to lâi hrĭng rơpâu liăn tung 1 khế, tá hâi tối kế tơmeăm dế nôkố, rôe ki klâi xuân to kơnâ ó’’.

Hên khu rơxế a kong pơlê Yên Bái xuân tối ăm ‘nâi, tá hâi teăm la lâi trâm tơdroăng pá tiah dế nôkố. Ki tơdjâk hên má môi cho ing pơreăng kân COVID-19, pơreăng xông tâ tú ton tung mâu khế hơnăm hdrối mê hiá nah, kơxô̆ kuăn pơlê prôk lăm xuân kơdroh, mâu rơxế a thế ‘no dêi liăn ngân vâ chêl ăm tơdroăng ki tro lŭp mê. Klêi kơ’nâi Têt, tung pơla ai tơdroăng rêh ối nếo, mâu khu mơdró kâ ki vê rơxé pói tơngah kô châ pêi lo iâ êt liăn ngân, la trâm têa châu, têa kơxăng to kơnâ tiah kố, thăm rế pá ó khât.

Khu pơkuâ ngăn kơchơ Kon Tum séa ngăn môi tíu mơdró têa châu têa kơxăng

Ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên xuân hiăng ai chêh tối, drêng hlo têa châu têa kơxăng to kơnâ yă tung pơla tơdroăng ki kal vâ rôe têa châu têa kơxăng vâ trêng ăm kơmăi tôh kế tơmeăm pêt a rơnó tô mơdrăng xuân tâk hên, khu râ ki pơkuâ ngăn hngêi kơchơ xuân hiăng tí tăng lăm ngăn a mâu tíu ki tê mơdró têa châu, têa kơxăng, Pôa Ngụy Đình Phúc, Kăn pơkuâ ngăn Đô#i pơkuâ kơchơ kơxô̆ 2, ối tung khu pơkuâ ngăn kơchơ dêi kong pơlê Kon Tum tối ăm ‘nâi:

‘’Kơnôm ing tơdroăng séa ngăn dêi khu pơkuâ mê ngin xuân hiăng hnê mơhno tối ăm mâu khu râ ki tê mơdró têa châu têa kơxăng ‘nâi nhên mâu troăng hơlâ tung kơvâ tê mơdró. Rak vế ngăn ‘na chôu lôu péa, tê mơdró tŭm têk kế tơmeăm. Tâng pơtê tơdroăng mơdró kal athế chêh pơtroh ƀă hlá mơ-éa ăm mâu kơ koan. Klêi kơ’nâi mơnhên ngăn tung mâu hâi achê pơla kố, Khu pơkuâ ngăn hngêi kơchơ ngin xuân tá hâi teăm châ hlo ‘na tơdroăng ki ai xôi ‘na tê mơdró têa châu têa kơxăng, tŭm 3 tơring mê pơrá bê têa châu têa kơxăng ăm kuăn pơlê vâ rôe’’.

Tâ tá hneăng hôp Khu pơkâ ‘na yă dêi Chin phuh

Kơvâ tê têa châu têa kơxăng kong pơlê Kon Tum, ối tung khu pêi cheăng tiô rơnó môi tụng khu têa têa kơxăng Bắc Tây Nguyên ai hên têa châu têa kơxăng ki tê, ai 60%. Pôa Võ Duy Tuấn, Kăn pơkuâ ngăn kơvâ tê têa châu, têa kơxăng a kong pơlê Kon Tum tối ăm ‘nâi, rêm khế khu kố tê dâng 6 rơpâu 500 met khô̆i têa kơxăng, têa châu. Krê tung khế 1 pơla hdrối kố nah, tê châ tâk dâng 8 rơpâu met khô̆i. Tơdroăng kố ăm hlo, kuăn pơlê kal vâ rôe hên ‘nâng têa châu, têa kơxăng vâ pêi cheăng kâ, rêh ối.

‘’Khu ngin hmâ đi đo ‘măn rak dâng 80% kơxô̆ têa châu têa kơxăng, tơdâng ƀă 1 rơpâu 860 met khô̆i têa châu têa kơxăng. Ngin hiăng ai hnê tối mâu hngêi mơdró têa châu têa kơxăng athế ăm mơngế pêi cheăng plâ hâi plâ măng vâ tê ăm kuăn pơlê ƀă khu mơdró kâ. Athế rak vế tro tiô chôu phut ki lôu péa ăm kuăn pơlê tro tiô tơdroăng ki hiăng chêh inâi tơkêa tơdroăng cheăng ƀă khu ngăn ‘na cheăng kơmăi kơmok ƀă tê mơdró. Tiô tí tăng ngăn đi đo ƀă hnối chêh tối mâu tơmeăm ki mê tơdrêng’’.

Măng tĭng hdrối, a roh hôp Khu pơkâ ‘na yă dêi Chin phuh, pôa Lê Minh Khái, Ngế pro xiâm phŏ hnê ngăn ai tối nhên: Mâu khu râ, mâu kơvâ cheăng kal athế séa ngăn i nhên, pơkâ pêi pro mâu troăng hơlâ ki rak vế tơniăn yă tê têa châu, têa kơxăng tung pơla dế vâ rak vế tơniăn ăm tơdroăng mơnhông pêi cheăng kâ, kring vế tơniăn tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê, veăng kum kuăn pơlê hbrâ, tơplâ, mơdât pơreăng COVID-19; tung mê, tối nhên, kal athế rak vế tơniăn têa châu têa kơxăng vâ kum ăm tơdroăng pêi chiâk pêi deăng, tê mơdró kâ ƀă tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê.

Tơpui leăng mơnhên ‘na têa châu têa kơxăng, Ngế pro xiâm phŏ hnê ngăn tối tiah kố, kố cho tơmeăm ki kal rêm hâi, ai tơdjâk troh hên ‘nâng yă tê tung lâp plâi tơnêi. Sap ing hâi lơ 11/1 troh hâi lơ 21/2, yă tê têa châu têa kơxăng hiăng tâk châ sap ing 15,45 troh a 20,88%, la mâu têa châu têa kơxăng tung tơnêi têa bu tâk sap ing 9,59 troh 14,4 %. Tơdroăng kố cho vâ mơnhên pin hiăng rơkê ƀeăn tơdroăng pơkâ ‘na yă, tơkéa vâ tối têa châu têa kơxăng ai to kơnâ yă, la tâk kơnâ iâ, tâng vâ pơchông ngăn ƀă mâu kong têa ê tung kơpong xuân ối kơdroh hên.

Maluâ ti mê, tơdroăng ki yă têa châu têa kơxăng tung tơnêi têa chu kơdroh tâ tâng vâ pơchông ngăn ƀă mâu kong têa ki ối tung kơpong xuân ai tơdjâk troh tơdroăng ki ai khu tí tăng tong tê mơdró têa châu têa kơxăng. Xua mê, mâu kơ koan, khu râ ki ai tơdjâk kal athế séa ngăn, lăm mơnhên tơdroăng ki têa châu têa kơxăng châ tê mơ’no luâ tíu tơkăng kong. Pôa Lê Minh Khái ai tối tiah kố, Khu xiâm ngăn ‘na cheăng kơmăi kơmok ƀă tê mơdró kal athế pơkâ i nhên, vâ kơ tơniăn ăm têa châu têa kơxăng tê ăm kuăn pơlê vâ pêi chiâk pêi deăng, tê mơdró kâ, mơdêk tơdroăng rêh kâ ối kuăn pơlê ƀă hên mâu tơdroăng ki ê. Mâu kơ koan ki ai tơdjâk kal athế lăm séa mơnhên ngăn, rup pơxâu phak tơdrêng tâng lơ châ trâm hlo ai khu ngế ki pro xôi luât:

‘’Á pơkâ thế rak vế, pêi pro tiô luât ki pơkâ ‘na yă, mê pin athế xúa pêi pro tro tŭm mâu troăng hơlâ ki Tơnêi têa hiăng hnê tối, athế lăm ngăn, séa mơnhên vâ pơkuâ ngăn têa châu têa kơxăng tro tơdroăng. Pơtih tơmeăm khoăng ki lâi kal athế châ rak vế tơniăn yă môi tiah pó hiăng ‘nâi mê pơrá athế pêi pro tiô luât ki kố ai 4 tơdroăng, ki má môi cho athế rak vế tơniăn yă, ki má péa cho séa mơnhên, má pái cho athế veăng hnê tối rak vế yă, má pŭn athế séa ngăn, pơkuâ ngăn ‘na yă tê kế tơmeăm. Klêi mê, tối tơbleăng mâu yă ki pơkâ mê athế tơdrăng khât, kal athế tơrŭm cheăng hên pơla khu râ, kơvâ cheăng’’.

                                                                          Quốc Học rah chêh

Nhat Lisa tơplôu ƀă tơbleăng