Kŏng ti kơphế Đức Lập, tơring Dak Mil, kong pơlê Dak Nông hiăng châ Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh kĭ pơkâ todroăng ‘mâi rơnêu, hơ’lêh nếo tiô kơ tơdroăng ki tơlo liăn cheăng, tơnêi têa ôh tá rak vế liăn tơlo cheăng ki mơ’no sap ing hơnăm 2015 nah. Sap mê nah troh nôkố, kŏng ti kố ôh tá tơlo liăn cheăng xua chĕn hên ó, nôkố tâi tâng kơxô̆ liăn chĕn châ lối 174 rơtal liăn. Pôa Phạm Tiến Hùng, Kăn pơkuâ ngăn kŏng ti tối ăm ‘nâi, kơlo ki chĕn kố hiăng ai sap ing hơnăm 1999 troh a hơnăm 2001, Kŏng ti mung liăn dêi mâu hngêi rak liăn vâ rôe ƀă mơ’no tê kơphế:

“Krê kơxô̆ liăn ki chĕn ing hngêi rak liăn ƀă chĕn ing mâu khu mơdró kâ mê kơxô̆ liăn ki tơkâ mê ai sap ing 6 troh 7 rơtal liăn tung 1 hơnăm. Tung pơla mê, hnoăng cheăng ki pêi lo liăn mê châ dâng 2 rơtal liăn, ôh tá bê vâ chêl liăn ki chĕn. Rêm hơnăm xuân ối lŭp dâng 5 troh 6 rơtal liăn, xua ti mê, trâm pá hên ó khât. Vâ chê 20 hơnăm kố ôh tá châ mung liăn ing kơvâ cheăng ki lâi ôh”.

Ki rơhêng vâ tối, mâu kơxô̆ liăn ki mung dêi Kŏng ti kơphế Đức Lập a mâu hngêi rak liăn châ Vi ƀan hnê ngăn kong pơlê Dak Nông mơnhên mê cho kơxŏ liăn ki ăm mung ôh tá tro tơdroăng. Vâ tơlo liăn cheăng, hơnăm 2016, kong pơlê Dak Nông hiăng ai hlá mơ-eá chêh tối pơtrroh ăm mâu hngêi rak liăn vâ thế tah lôi tâi tâng kơlo liăn ki tơkâ ki hmôu chiâng ai xêh ƀă môi tiah  liăn chĕn ăm Kŏng ti ki kố. La tiah kố, ing mâu tơdroăng ki mơdró kâ, troh a hơnăm 2019, tâi tâng kơxô̆ liăn chĕn a mâu hngêi rak liăn hiăng châ tê ăm mâu hngêi mơdró, mơngế krê, tăng tơrŭm cheăng vâ kơdroh tah lôi chĕn, la tơdroăng mê ôh tá lĭng chiâng.

Tơdrêng ƀă tơdroăng pêi chiâk deăng, tơdroăng ki ‘mâi rơnêu, tơlo liăn cheăng ‘na kơvâ pêt mơjiâng kong a Tây Nguyên xuân dế trâm pá. Kŏng ti tơlo liăn cheăng, môi tung khu cheăng dêi Nam Nung, tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông cho vâ pơtih, drêng hiăng 6 hơnăm la xuân tá hâi teăm kâi châ tơlo liăn cheăng, xua kơxô̆ liăn chĕn mê hiăng tâk troh lối 170 rơtal liăn. Tung mê, krê kơxô̆ liăn chĕn liăn khế dêi mơngế pêi cheăng hiăng tâk troh 20 rơtal liăn, chĕn ƀaoh hiêm 24 rơtal liăn. Ki u ối mê cho chĕn mâu khu tơrŭm cheăng, mâu hngêi rak liăn. Pôa Hà Hữu  Thanh, Kăn phŏ pơkuâ ngăn Kŏng ti tối ăm ‘nâi, ti xê to chĕn, mê khu mơdró kŏng ti kố ối tơbriât tơnêi tíu ƀă kuăn pơlê. Tung 1 rơpâu 100 ha loăng kơxu dêi kŏng ti, dế nôkố ai troh 800 ha dế tơbriât ƀă kuăn pơlê. Lối 6 rơpâu 500 ha kong ki pơcháu ăm kŏng ti dế nôkố tiô riân ngăn bu u ối dâng 340 ha ối kong, ki ê hiăng tro vâi ko muih, pêi chiâk deăng:

“Pro tiah lâi vâ tơlo liăn cheăng drêng mê tâi tâng tơnêi tíu, kế tơmeăm tá hâi teăm châ tơleăng mơnhên ƀă kuăn pơlê. La dế nôkố, kuăn pơlê tơbriât tơnêi ki ôh tá ai loăng pêt. Ôh tá chiâng pêi pêt kế tơmeăm, mê kuăn pơlê tơbriât tơnêi, mê vâi hlối tê dêi tơnêi, xuân ai mâu ngế ki ‘nâ vâi tê tơnêi ki hiăng tơbriât ko muih mê. Peăng kŏng ti bu tối tơbleăng ăm kong pơlê tê, hnoăng cheăng ki vâ pêi pro cho dêi kong pơlê”.

Kŏng ti tơlo liăn cheăng môi tung khu cheăng Nam Nung xuân dế trâm pá xua chĕn ton châ lối 170 rơtal liăn

Xuân môi tiah a Dak Nông, tơdroăng ki chĕn dêi mâu Kŏng ti ngăn ‘na chiâk deăng, pêt kong xuân trâm hên xahpá a mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên. Pôa Lê Danh Thắng, Kăn phŏ rak liăn ngân dêi kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, hên khu mơdró kâ, ki malối môi tiah Kŏng ti kơphế Ƀuôn Ma Thuột, Kŏng ti kơphế Dray Hling, Kŏng ti kơphế ca cao Krông Ana dế pêi cheăng ôh tá châ tơƀrê, chĕn ton khế hơnăm. Tiô Luât khu mơdró kâ mê mâu Kŏng ti pêi cheăng ôh tá tơtro mê khoh chiâng tơ’nhê. Maluâ ti mê, tiô tơdroăng pơkâ kơxô̆ 30 dêi Khu xiâm ngăn cheăng kal kí hneăng XI ƀă tơdroăng pơkâ kơxô̆ 118 hơnăm 2014 dêi Chin phuh mê ôh tá ai tơdroăng ki pro tơ’nhê mâu kŏng ti ngăn ‘na chiâk deăng, pêt kong dêi tơnêi têa. Mâu kŏng ti mê bu athế pơtê cheăng, laga, tơdroăng athế pơtê mê to lâi hơnăm kố xuân tá hâi teăm klêi xua ai hên mâu tơdroăng ki chĕn hên, ton hơnăm, chiâng ai tơdroăng ki tơpeăng tơtŭng tung mâu tơdroăng kĭ tơkêa tơrŭm mơdró kâ, tơdroăng pơcháu hnoăng cheăng. Mâu tơdroăng ki ối tơvâ tơvân kố kal ai khu râ, kơvâ cheăng xiâm veăng pêi pro:

“Ing tơdroăng ki pêi pro ga ai tá mâu tơdroăng tơdjâk pá kong, xuân xua ing tơná, tá hâi teăm pêi pro klêi tiô tơdroăng pơcháu. Tung la ngia kố ah, ngin kô pơtối tơrŭm cheăng ƀă mâu khu râ, kơvâ cheăng vêh mơnhên ngăn tơdroăng pơkâ dêi luât, klêi mê, xuân pêi pro tiô tơdroăng ki ai păng ‘nâng. Ing mê, tối tơbleăng ăm kong pơlê xuân môi tiah pơkâ thế dêi mâu khu râ, kơvâ cheăng dêi tíu xiâm tơnêi têa tah lôi mâu tơdroăng ki xahpá, tơvâ tơvân a mâu khu mơdró kâ”.

Hiăng 6 hơnăm Kŏng ti kơphế Đức Lập ôh tá chiâng tơlo liăn cheăng xua ối chĕn hê ó, nôkố chĕn lối 174 rơtal liăn

Lâp kơpong Tây Nguyên ai vâ chê 100 Kŏng ti ngăn ‘na chiâk deăng, pêt kong tơnêi têa, pơkuâ ngăn ƀă xúa dâng 1 rơtuh 200 rơpâu ha tơnêi. Ing mâu hơnăm 1991, tơdroăng ki ‘mâi mơnhông, hơ’lêh nếo a mâu khu mơdró kâ kố hiăng châ pêi pro tiô troăng hơlâ dêi Đảng, Tơnêi têa ƀă châ thăm mơdêk hên tâ klêi kơ’nâi pơkâ 30 dêi hơnăm 2014 dêi Khu xiâm ngăn ‘na cheăng kal kí hneăng XI. Maluâ ti mê, klêi kơ’nâi hên hơnăm, tơdroăng ki hơ’lêh, ‘mâi rơnêu ‘na tơnêi xuân tá hâi kâi teăm châ pêi tơƀrê khât.

Ki xiâm dêi tơdroăng kố cho xua hnoăng pơkuâ ngăn ối ‘ro, tá hâi teăm châ seá mơnhên ngăn, ing mê, khoh chiâng lôi ai tơdroăng pêi cheăng kâ, tê mơdró ôh tá châ tơƀrê, khoh chiâng ai tơdroăng hía kong, hía tơnêi. Ai hên tơdroăng ki tá hâi teăm pêi pro klêi, ối xôi ton tĭn sap hơnăm kố troh hơnăm ki ê, tá hâi kâi châ tơleăng. Tơdroăng kố hmâ vâ hmê ôh mâu khu mơdró kâ kal athế hơ’lêh, ‘mâi rơnêu, tơlo liăn cheăng trâm hên pá puât, kô ai lối hrĭng rơpâu ha tơnêi tro mơhía. Tơdroăng kố dế kal tah lôi ing tíu xiâm tơnêi têa troh a mâu kong pơlê, pơlê kong kân, tơring, cheăm.

VOV Tây Nguyên

Nhat Lisa tơplôu ƀă tơbleăng