Kăn xiâm pơkuâ hnê ngăn Đảng, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa tối pơchân mâu kơ koan khu râ pơkuâ cheăng mơ-eăm tơbleăng, rah xo mâu ngế ki rơkê kơhnâ khât, tơxâng pro kăn teăng mâ ăm mâu ngế ‘nâi mơ-eăm tơkâ luâ xahpá, tơdroăng púi vâ [ă hnoăng ki pro xiâm dêi kuăn pơlê; rak tơniăn tro tiô pơkâ, tu\m kơxo# mơngế, ai luât pơkâ tơtro la ôh tá xê xúa tơdroăng ki tơru\m vâ kơdroh ki pơkâ; mơ-eăm rah xo tu\m 500 ngế kăn Kuo#k ho#i [ă ai tiô pơkâ mâu kăn Kuo#k ho#i ki ôh tá ai pơkuâ cheăng ki lâi.

Ing tơdroăng ăm hlo dêi tơnêi têa pơkâ [ă mâu ngế ki vâ tơbriât pro kăn Kuo#k ho#i kal thế ai tiô pơkâ hiâm le\m tuăn chân krá ‘na  tơdroăng kal kí, rơkê ple\ng troăng hơlâ dêi Đảng, hlê ple\ng ‘na luât [ă ai ivá rơkê tung pơjiâng luât; thế rơkê ple\ng khât ‘na tơdroăng cheăng pêi. Yăo sư-Tie#n sih Trần Ngọc Đường, kăn pho\ pơkuâ {ơrô Kuo#k ho#i tối tiah kố: Kăn hnê ngăn Kuo#k ho#i cho ki xiâm vâ mơjiâng Kuo#k ho#i, mâu kăn Kuo#k ho#i oh tá rơkê ple\ng mê tơdroăng cheăng dêi Kuo#k ho#i ôh tá rơdêi:

‘’Kăn xiâm pơkuâ hnê ngăn Đảng, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa tối nhên ôh tá xê xua ing tơdroăng tơru\m tơchoâm hdrối vâ kơdroh ki tơ-[rê. Ing mâu rôh tâ ph^u rah xo kăn Kuo#k ho#i, ing mâu tơdroăng hơ’leh nếo mê ki rơkê dêi mâu kăn Kuo#k ho#i cho kal khât. Xua tung pêi cheăng Kuo#k ho#i rế kal thế rơkê vâ pơkâ mâu tơdroăng cheăng ki kân dêi tơnêi têa, gá xahpá. Malối tung hnoăng cheăng ‘na luât, mâu luât ki nếo, tơdroăng tơche\ng tơmiât nếo, tâng mâu kăn mê ôh tá rơkê,  pá vâ chiâng pơkâ mâu tơdroăng ki tro’’.

Tung tơdroăng cheăng kăch măng ki lâi mê tuăn tơmiât hnê mơhno mâu tơdroăng cheăng Đảng ‘na tơdroăng pơkâ mâu kăn Kuo#k ho#i đi đo séa ngăn nhoăm, cho ngế ki tơniăn tung mơjiâng kơ koan xiâm tơnêi têa krá rơdêi, cho kăn teăng mâ kuăn pơlê, veăng ‘no hnoăng pêi tơ-[rê tơdroăng cheăng kăch măng. Tơdroăng tiô pơkâ kăn Kuo#k ho#i ôh tá xê to pơkâ ăm kơ koan, khu ki ê tơbleăng vâ lo tơbriât pro kăn mê ối ai mâu râ pá xôp, tơdroăng pơkâ vâ kuăn pơlê  rah xo hneăng mâu kăn cho pêi pro tiô pơkâ kal kí dêi tơná, tiô pôa Nguyễn Văn Giàu, Ngế xiâm pơkuâ Vi [an tơpui kâ dêi Kuo#k ho#i, tung pơla tơdroăng tơkêa bro Luât ‘mâi hơ’leh, tơ’nôm mâu tơdroăng Luât kơku\m cheăng Kuo#k ho#i dế tơpui tơno mê tơdroăng pơkâ [ă mâu kăn Kuo#k ho#i thăm rế rơdêi, malối tơdroăng pơkâ mâu kăn Kuo#k ho#i a tơdroăng ‘’thế hlê ‘na kal kí’’.

‘’Tuăn tơmiât hnê mơhno dêi Kăn xiâm pơkuâ hnê ngăn Đảng, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa tối tơ’nôm pá môi hdroh nếo ‘’Hneăng hôp Kuô#k ho#i thế  hlê ple\ng tơdroăng kal kí’’, ôh tá xê to ai hiâm tuăn le\m, ivá, túa pêi cheăng. Á hlo thế tơ’nôm. Tung hlá mơ-éa Luât chêh Khu Kuo#k ho#i ai pơkâ la tơdroăng pơkâ ôh tá nhên. Luât thế mơhno tơdroăng ki tơmâng xo mê ‘’.

‘Na tơdroăng pơkâ dêi mâu kăn, malối cho kăn [o# ki pêi hnoăng cheăng mê, pôa Nguyễn Phú Trọng, Kăn xiâm pơkuâ hnê ngăn Đảng, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa tối nhên thế ai hbrâ hdrối nhên ‘na mơngế ki rơkê tơbleăng mâu ngế vâ lo tơbriât pro kăn Kuo#k ho#i vâ  pêi hnoăng cheăng mê, thế rơkê khât, rak tơniăn pêi pro tiô dêi Luât. Pôa Vũ Trọng Kim, Kăn Kuo#k ho#i kong pơlê Hải Dương tối nhên: Tơdroăng nhoăm tơdroăng pơkâ, malối ôh tá xê ing tơdroăng tơru\m mê kơdroh mâu pơkâ. Ing mê, vâ mơjiâng um méa ki tơru\m môi tuăn tung Kuo#k ho#i, pôa Vũ Trọng Kim tối thế:

‘’Tơnêi têa ai 54 hdroâng kuăn ngo nho\ng o, to lâi râ kuăn pơlê, mâu ngế ki rơkê, malối cho mâu kuăn ngo ki loi t^ng tiô khôp um méa ki tơru\m môi tuăn [ă um méa dêi tuăn mơ-eăm tung tâi tâng kuăn pơlê mơhno akố. Xua mê, tí tăng ‘nâi ple\ng mâu ngế ki ai ivá, ai tu\m hiăm mơno le\m, tuăn rơkê hlối khên tơnôu vâ veăng tơbriât, thế ai tu\m 500 ngế mot cheăng tung Kuo#k ho#i. Kuo#k ho#i cho um méa dêi tơdroăng ki mơ-eăm, um méa dêi tuăn tơmiât krê dêi hdroâng mơngế ru\m môi tuăn pro tơleăng le\m tơnêi têa. Mơjiâng tơdrêng hlối tung luât tơru\m cheăng, tung mâu tơdroăng pơkâ thế tối tơdroăng ki mơ-eăm vâ mê’’.

Lối 70 hơnăm hdrối nah, Kuo#k ho#i Việt Nam hiăng mơhno tíu, hnoăng cheăng cho kơ koan teăng mâ ki xiâm dêi kuăn pơlê. {ă rơpâu ngế kăn Kuo#k ho#i châ kuăn pơlê rah xo, kuăn pơlê tung lâp tơnêi têa, pôk. Kuăn pơlê tơngah mâu kăn Kuo#k ho#i hneăng la ngiâ ôh tá pơtê hơ’lêh nếo, mơdêk ki tơ-[rê, hnoăng cheăng cho kơ koan xiâm dêi kuăn pơlê:

‘’Mâu kăn Kuo#k ho#i pêi cheăng tung mâu hơnăm la ngiâ kố ai môi hnoăng cheăng ki kal. A tơmiât tiah kố tơdroăng hơ’leh nếo tung Đảng kô pro hơ’leh nếo tung mâu kăn Kuo#k ho#i vâ ăm rơkong tơpui kô mơdêi tâ, nếo tâ [ă mơhno tâi ki púi vâ dêi kuăn pơlê pin tung pơla mâu hơnăm dế kal nôkố ‘’.

Mâu kăn Kuo#k ho#i cho mâu ngế châ kuăn pơlê rah xo. Vâ châ kuăn pơlê rah xo, mâu ngế ki mê thế ai hiâm mơno le\m khât,  rơkê vâ teăng mâ ăm kuăn pơlê pêi pro tơdroăng ki tro luât, séa ngăn [ă pơkâ mâu tơdroăng ki kal dêi tơnêi têa. Xua mê, tơdroăng cheăng kăn [o# tung mê ki kal cho mâu ngế ai tu\m tơdroăng pơkâ, ki rơkê dêi Kăn kuo#k ho#i châ tơmâng, cho ki xiâm vâ pê klêi hnoăng cheăng tâ ph^u rah xo kăn.

 Lại Hoa chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng