VOV4.Êđê - Mơ\ng mlan 10/2016 truh kơ ara\ anei, mâo klei đru hgu\m plah wah Anôk bruă Ksiêm dlăng sinh học bruă Lo\\ hma Quốc tế CABI leh ana\n Anôk bruă ba yua hdră mnê] mrâo hlăm bruă lo\ hma Việt Nam, Dak Lakk hluê ngă leh gru hmô “ Anôk bruă kriê dlăng mnơ\ng pla mjing, hluê ngă klei đru k]e\ hdră duh mkra mang kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hdră kriê dlăng, răng mgang mnơ\ng ngă hlăm bruă ngă lo\ hma. Kno\ng Anôk bruă Pla mjing leh ana\n Kriê dlăng mnơ\ng pla mjing Dak Lak hluê ngă 4 “ Anôk bruă kriê dlăng mnơ\ng pla mjing” tal êlâo mâo ba w^t leh boh tu\ dưn, mâo du\m gưl, knơ\ng bruă knu\k kna alu\ wa\l leh ana\n mnuih [uôn sang ngă lo\ hma nao ai.

Nao ]ua\ đang boh sầu riêng mrâo leh găn gưl mnơ\ng ngă, djiê sa wa mrâo anei, aduôn Lê Thị Na\m, ti thôn Tân Tiến, sa\ Êa Yông, kdriêk Krông Pa], ]ar Daklak, ]ang hmăng srăng lo\ kru\ w^t klei đ^ jing đang boh. ~u brei thâo, war `u pla truh 132 phu\n ana boh sầu riêng thu\n dih mâo pe\ giăm 30 tôn boh, mâo ba w^t êbeh kơ 1 êklai prăk. {ia\dah hla\m ako\ thu\n anei, jih war mâo he\ klei mnơ\ng ngă, kno\ng hlăm wang sa mlan đu] djiê truh kơ 40 phu\n boh. Lu đơ ana adôk ăt hlak hlê mnơ\ng ngă mơh. Aduôn năm truh kơ anôk brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing, ti Ti Anôk brua\ pla mjing lehana\n răng kriê mnơ\ng pla mjing kdriêk Krông Pa] akâo kơ phung kỹ sư truh hla\m war pô ksiêm dlăng lehana\n ktrâo ata\t. leh sa wưng ho\ng jih ai tiê gang mkhư\, ana boh sầu riêng mâo klei bi knăl dơ\ng lo\ kru\ siam. Aduôn Năm la]:

“Mơ\ng leh mâo phung kỹ sư brua\ lo\ hma ktrâo ata\t snăn kâo ngă brua\ mâo klei tu\ jing, đru leh kâo thâo kral klei bi knăl mơ\ng klei mnơ\ng ngă, lehana\n hdră mtlai êa drao pioh krih răng mgang, lehana\n di`u truh hla\m đang boh kâo mtam ]ia\ng đru k]e\ brei hdră mtlai êa drao bi djo\ hnơ\ng”.

Ti du\m sa\ Êa Yông, Êa kê`, lehana\n wa\l krah Phước An, kdriêk krông Pa], ]ar Daklak hla\m 3 mlan kơ anei, mâo klei mnơ\ng ngă kơ ana boh sầu riêng, ngă djiê lu ana boh, lehana\n mnuih pla mjing le\ hlăm klei lu] liê. Mb^t ho\ng dhar brua\ djo\ tuôm ]ar Daklak hrăm mb^t ho\ng mnuih [uôn sang duah hdră mghaih msir.

Boh tu\ dưn, [uh leh pô phu\n ngă kơ êbeh 470 ha đang boh sầu riêng ti krông Pa], kyua mơ\ng mmao jhat Phytopthora Palmivora lehana\n Rhizoetonia Solani pô ngă. Dua mta mmao anei ngă kơ agha bru\, bru\ ana, luh hla ana boh sầu riêng. Mta mnơ\ng ngă anei đ^ lê] lar [ar kyua giăm anei lu đang boh duh lu đei ]ia\ng mâo [ơ\ng lu, ngă kơ ana boh amâo lo\ mâo ai kdơ\ng ho\ng mnơ\ng ngă. Mb^t ho\ng ana\n, hla\m du\m mlan knhal jih thu\n 2016 hjan amâo mâo mdei ngă kơ hnơ\ng h’ăp msah đ^, ana\n mơh jing klei găl kơ mta mmao jhat anei đ^ lê]. Mâo phung kỹ sư mta\, lehana\n đru leh mnuih [uôn sang hdră mkhư\ gang, snăn đang boh hlăk hlê lo\ dơ\ng hlua\ mrâo.

Đơ klei đru mguôp mơ\ng anôk brua\ đru răng mgang mnơ\ng pla mjing, hlăm knơ\ng brua\ pla mjing lehana\n dlăng kriê mnơ\ng pla mjing mâo leh klei mnuih [uôn sang jưh knang. Hà Minh Tâm, Khua êpul hgu\m phung ngă lo\ hma, sa\ Êa Yông, kdriêk Krông Pa], yăl dliê:

“Mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ]ang hmăng kơ anôk răng mgang brua\ lo\ hma jing êpul êya anei po\k adu\ mtô bi hriăm kơ mnuih pla mjing thâo kral, thâo [uh si klei mnơ\ng ngă kơ ana boh sầu riêng, kơ ana boh [ơr, lehana\n mnuih [uôn sang mghaih msir bi pral. Lehana\n đru mkăp brei hra\ mơar pioh kơ phung ngă lo\ hma tui hriăm, lehana\n thâo b^t ti êa drao srăng blei ]ia\ng bi djo\, kyuadah mâo lu mta êa drao ]h^ amâo mâo thâo b^t phu\n agha, hu^dah lu] liê prăk kăk”.

Nguyễn Văn Hưng, khua adu\ brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing, klam kia\ kriê anôk brua\ anei brei thâo: Anôk răng mgang mnơ\ng pla mjing kla\ s^t jing leh anôk je\ giăm ho\ng mnuih pla mjing mâo mko\ mjing ti Daklak mơ\ng mlan 7 thu\n 2016. Hdră brua\ anei mâo klei hgu\m Anôk ksiêm duah kơ brua\ lo\ hma ho\ng ta] êngao CABI lehana\n knơ\ng brua\ ksiêm duah brua\ lo\ hma Việt Nam. Hlăm ana\n knơ\ng brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing ]ar Daklak mâo mko\ mjing leh 4 anôk brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing ti du\m kdriêk Krông pa], }ư\ Kui`, }ư\ Mgar, lehana\n wa\l krah {uôn Hô. Ho\ng êbeh 20 ]ô kỹ sư mâo leh klei tu\ yap djăp klei dưi kơ brua\ anei, jih ai tiê đru mnuih [uôn sang bi răng mgang mnơ\ng pla mjing. Nguyễn văn Hưng brei thâo:

“Kơ klei t^ng mka\ hnơ\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă hlăm mnơ\ng pla mjing, ăt mâo sa kdrê] kơ klei ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang boh nik hlăm hdră gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Mb^t ho\ng ana\n anôk brua\ anei lo\ đru kơ mnuih pla mjing thâo kral, lehana\n thâo ba yua êa drao, ho\ng klei tu\ dưn. Hmei ]ang hmăng du\m gưl đru kơ anôk brua\ anei du\m kdrăp ma\ brua\ tơdah mâo mnuih pla mjing ba hriê mta mnơ\ng ngă, snăn srăng ênưih klei mka\ t^ng, lehana\n ktrâo ata\t kơ mnuih pla mjing ho\ng klei kla\”.

Nao ma\ brua\ ka bo\ mơh sa thu\n, [ia\dah anôk brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing ti Daklak mâo leh lu klei g^r đru leh kơ mnuih pla mjing gang mkh\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ngngă, đru k]e\ djăp brua\ kơ mnuih pla mjing ma\ brua\ mâo klei tu\ dưn. Mta k`ăm kơ mgi dih anôk brua\ anei ti Daklak srăng dưi ktrâo ata\t kơ mnuih pla mjing hdră dlăng kriê wiê ênăk jih jang mnơ\ng pla mjing, đru mđ^ kyar brua\ lo\ hma ho\ng klei kjăp.

                                                Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk.