VOV4.Êđê – Mrâo jih yan hjan, mphu\n k]ưm mu\t hla\m yan bhang, du\m êbâo ha tiêu ti kdriêk Dak Song, ]ar Daknông djiê, nga\ kơ mnuih [uôn sang le\ hla\m klei đuôm nư, k[ah êwư. Mta phu\n, sa kdrê] jing kyua yan adiê bi mlih, sa kdrê] jing ênoh ]h^ tiêu tru\n hla\m wưng êgao nga\ kơ mnuih [uôn sang amâo dja\p pra\k duh bi liê kriê dla\ng.

Du\m hruê anei, Đoàn Văn Bằng ti alu\ Thuận Nghĩa, să knông lăn Thuận Hà, kdriêk Dak Song, ]ar Dak Nông mse\ si dôk ti dlông kăm pui, kyua đang tiêu `u hlăk djiê ram [ia\dah amâo lo\ mâo hdră dưi lo\ do\ng ôh. Lu thu\n êgao, go\ êsei `u duh bi liê du\m êklai prăk ]ia\ng kriê dlăng đang tiêu pro\ng giăm 8ha. Yan hjan mrâo êgao, đang tiêu mtah mda, [ia\dah mrâo k]ưm ako\ yan bhang, du\m êbâo gơ\ng tiêu k`^ hla leh ana\n djiê sa wa. Amâo lo\ mâo hdră dưi lo\ do\ng ôh, go\ êsei Đoàn Văn Bằng uă druôm ]ia\ng ba pla hbei [lang:

“Tal êlâo `u krô hla, mse\ si drei tăm djo\ krih êa drao rơ\k. Êdei kơnăn 1, 2 hruê [rư\ [rư\ `u êluh hla, adhan leh ana\n djiê yơh”.

Să Dak N’Drung jing 1 hlăm du\m kr^ng pla tiêu lu mơ\ng kdriêk Dak Song, ]ar Dak Nông, ho\ng du\m êbâo ha. Hlăm brô 1 mlan ho\ng anei, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ti anei bi m^n [uh hu^ hyưt êdi, kyua amâo thâo ôh si be\ ngă s^t đang tiêu pô hlăk djiê ram ho\ng klei pral. Go\ êsei Nguyễn Văn Thu ti să Dak N’Drung, kdriêk Dak Song mâo 1 êbâo 400 gơ\ng tiêu hlăk wưng kma asa\r ăt djiê jih:

          Tiêu pla mpluă hlăm đang kphê djiê ram

“Ara\ anei sang kâo 1 êbâo 400 gơ\ng tiêu djiê jih leh. Kâo hiu duah dui` tiêu bô ba ]h^ mâo 1, 2 prăk brei anak aneh huă [ơ\ng. Si la] he\ tiêu djiê jih leh, ya do\ mă pioh tla nư”.

Du\m thu\n êlâo dih, tiêu mâo ênoh, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ti Dak Song bi kluh po\k phai ênhă pla. }ia\ng mâo prăk duh bi liê, lu mnuih nao ]an prăk knơ\ng prăk knu\k kna. Truh tiêu mphu\n hrui pe\ sơnăn ênoh tru\n kjham h^n. Ara\ anei tuôm ho\ng yan adiê amâo mâo jăk, tiêu djiê sa wa, ngă kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma đuôm nư klei, đađa đue# lui pưk sang. Hluê si Nguyễn Hữu Thiện, khua [uôn Dak Kual 5, să Dak N’Drung, kdriêk Dak Song, klei tiêu djiê srăng lo\ dơ\ng mâo, kyua yan bhang mrâo k]ưm, leh ana\n nư klei amâo thâo ôh hbil be\ dưi tla jih:

“Ara\ anei mnuih [uôn đuôm nư knơ\ng prăk knu\k kna, go\ êsei lu êdi 3, 5 êklai prăk, [ia\ êdi 100 êklăk prăk. Ara\ anei mnuih [uôn sang amâo mâo ya mnơ\ng pioh tla nư. Boh nik gơ\ ti anei mâo 3 go\ êsei đue# leh lui pưk sang. Ara\ anei si la] he\ 2/3 tiêu djiê jih leh, ana\p anei lo\ dơ\ng djiê mơh. Adiê mđiă mse\ djuê ana\n hlăm brô 1 mlan dơ\ng sơnăn djiê jih yơh. Tiêu mrâo pla ăt djiê mơh, tiêu khua ăt djiê”.

Trịnh Đức Anh, k’iăng khua Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Dak N’Drung, kdriêk Dak Song brei thâo; ka tuôm mâo ôh tiêu djiê ô\ng ênoh lu mse\ si ara\ anei. Khă gơ\ knơ\ng bruă djo\ tuôm leh ana\n mnuih [uôn sang ngă lo\ hma duah djăp hdră do\ng mgang, [ia\dah amâo mâo boh tu\ dưn ôh, lu go\ êsei lui] liê ti mang, nư klei mđ^ mđăl:

           Tiêu djiê sa wa ngă lu go\ êsei đuôm nư mđ^mđăl

“Ho\ng ênhă pla mâo du\m go\ êsei djiê mơ\ng 7 êbâo truh 8 êbâo gơ\ng tiêu, leh ana\n truh kơ ara\ anei hluê si klei hâo hưn djiê truh 63 ha jing hlăm brô 80 êbâo gơ\ng tiêu. Ara\ anei, ho\ng ênhă hlăk tưp lar hlăm brô 40 ha dơ\ng”.

Dak Song jing “anôk pla tiêu lu” mơ\ng ]ar Dak Nông, ho\ng êbeh 15 êbâo ha, ênhă pla tiêu pro\ng h^n kluôm ]ar. Hluê si klei t^ng yap, truh kơ ara\ anei mâo hlăm brô 1 êbâo 800 ha tiêu ti anei mâo mnơ\ng ngă, hlăm ana\n êbeh 200 ha djiê jih leh. Hluê si Lê Hoàng Vinh, khua Adu\ bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar [uôn sang kdriêk Dak Song, klei tiêu djiê lu snei mâo hlăm brô 1 mlan ho\ng anei. Mta phu\n 1 kdrê] kyua yan adiê bi mlih, 1 kdrê] ăt kyua ênoh tiêu tru\n nanao, sơnăn mnuih [uôn sang ngă lo\ hma amâo mâo djăp ôh duh bi liê kriê dlăng, amâo duh kơ hbâo pruê djăp ôh:

“Boh nik gơ\ thu\n 2018 hjan lu đei, ba klei amâo mâo jăk. Wưng adiê hjan sui giăm 4 mlan, mơ\ng ana\n ngă kơ ana tiêu dram êa. Mơ\ng klei dram êa tưp lar mnơ\ng ngă, ana\n jing mta phu\n. Mta phu\n tal 2 ana\n jing mnuih [uôn sang dưm eh êmô, eh mnu\ amâo mâo mđam tơl bru\ ôh, ngă hma^ jhat pro\ng kơ agha tiêu”.

Klei tiêu djiê sa wa, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma đuôm nư klei hlăk mâo ti du\m kr^ng pla tiêu pro\ng ti lăn Dap kngư mse\ si }ư\ Sê, }ư\ Pah, ]ar Gia Lai, Dak Song, ]ar Dak Nông leh ana\n lu anôk mkăn ti ]ar Dak Lak. Hlăk tiêu mâo ênoh, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma duah hdră ]an prăk knơ\ng prăk knu\k kna, bi kluh po\k phai ênhă pla, amâo bi mđing ôh kơ hnơ\ng jăk djuê mjeh leh ana\n hdră pla mjing. Leh ênoh tiêu tru\n, amâo lo\ mâo prăk duh bi liê kriê dlăng, mb^t ho\ng klei yan adiê amâo mâo jăk, mâo mnơ\ng ngă, tiêu djiê lu snei ngă truh kơ klei đuôm nư jing klei amâo dưi tlaih ôh.

                                    H’Mrư pô ]ih hlo\ng răk