VOV4.Êđê - Dap Kngư jing kr^ng lăn mâo klei găl kơ bruă ngă lo\ hma pla mjing. Khă snăn, bruă nga\ lo\ hma mơ\ng mnuih [uôn sang hlăm alu\ wa\l ăt ka h’^t kjăp ôh, djo\ boh mnga ênoh ]h^ êlưih, ênoh ]h^ đ^  lui] boh mnga, đa tăp năng lui] boh mnga ênoh ]h^ hlo\ng êlưih mơh ăt khăng mâo nanao ho\ng du\m mta mnơ\ng pla mjing. Hlăk êjai ana\n, hdră êlan mtru\n bảo hriểm bruă lo\ hma mâo kc\ah mtru\nl eh mơ\ng sui, [ia\dah truh kơ ara\ anei ăt ka dưi ba yua mơh ti du\m ]ar hlăm kr^ng wa\l. Si be\ ngă ]ia\ng hdră êlan mtru\n bao hiểm bruă lo\ hma jing s^t êdi hlăk jing klei ]ang hmang mơ\ng brua\ knu\k kna leh ana\n mnuih [uôn sang. Boh s^t mâo ti c\ar Gialai:

Yan hjan mrâo êgao, go\ êsei Lê Quang Thanh, ti alu\ Phú An, să Ia Le, kdriêk }ư\ Pưh, ]ar Gialai pla êbeh 2 ha plei. Hluê si Thanh, hnơ\ng mâo plei yan pla  anei hro\ tru\n kjham mkă ho\ng du\m yan êlâo dih.  Dua ha plei kno\ng hrui w^t mâo hlăm brô 7 ton boh, tru\n truh êbeh 80% hnơ\ng mâo mkă ho\ng hnơ\ng kah knar du\m thu\n êlâo. Kyua ana\n, khă gơ\ ênoh plei yan mrâo êgao đ^ h^n, [ia\dah prăk mnga hrui w^t mơ\ng go\ êsei hlăm yan anei amâo mâo lu ôh:

“ Mse\ si thu\n anei, go\ êsei tuôm ho\ng klei lamao mao djo\ êa hl^m hjan, lui] boh mnga, hnơ\ng mâo [ia\, anăn hnư hrui w^t amâo bi knar ôh mkă ho\ng đar thu\n. Phu\n agha kbiă hriê lui] boh mnga kyua amâo mâo jăk êa hl^m hjan, mơ\ng ana\n mâo klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, ngă truh lui] boh mnga, amâo mâo boh”.

}ư\ Pưh jing  sa hlăm du\m kdriêk pla lu plei ti ]ar Gialai ho\ng ênhă pla grăp thu\n mâo mơ\ng 600 – 1 êbâo ha. Ênoh plei yan mrâo êgao đ^ h^n, mâo wưng đ^ truh 12 êbâo prăk hlăm 1 kg, đ^ 2 blư\ mkă ho\ng hnơ\ng kah knar lu thu\n. Khă gơ\ ênoh đ^ h^n, [ia\dah prăk mnga hrui w^t mơ\ng mnuih pla plei ti anei amâo mâo đ^ ôh, kyua hnơ\ng mâo yap mdu\m kno\ng mâo hlăm brô 10 ton hlăm 1 ha, tru\n mkrah wah mkă ho\ng hnơ\ng yap mdu\m hlăm du\m thu\n êlâo. Mâo du\m go\ êsei ăt lui] liê kjham kyua hnơ\ng mâo tru\n mơ\ng 80 – 90%, plei amâo đei siam ộh.

Mb^t ho\ng plei, bruă nga\ lo\ hma mơ\ng mnuih [uôn sang ti Gialai hla\m du\m thu\n êgao amâo mâo h’^t kjăp ôh. Klei djo\ boh mnga luic\ ênoh, tơ mâo êneh le\ sna\n lui] boh mnga, đa tăp năng lui] wa\t boh mnga leh ana\n ênoh ênil khăng mâo nanao mơh. Êdah klă jing kơ mkai. Knhal jih thu\n 2016, ako\ thu\n 2017, amâo mâo jăk êa hl^m hjan, hnơ\ng mâo mkai ti Gialai tru\n mkrah wah, hlăk êjai ênoh mkai ăt hro\ tru\n mơh, ngă kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma lui] liê kjham. Aduôn Nguyễn Thị Thanh Danh ti alu\ 6, să Hà Tam, kdriêk Đăk Pơ brei thâo:

“ Yan mkai anei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ti anei hrui w^t amâo mâo lu ôh. Ênoh ênil hro\ tru\n êdi leh ana\n amâo mâo jăk êa hl^m hjan. Grăp go\ êsei pla mkai lui] liê mơ\ng 60 – 70 êklăk prăk. Amâo mâo hrui w^t mse\ snei, jih jang hmei tuôm ho\ng klei dleh dlan s’a^”.

Hluê si Phạm Thanh Vân, Khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Sro\, kdriêk Kong C|ro, ]ar Gialai, ho\ng du\m să kr^ng taih kbưi, lăn ala, yan adiê amâo đei jăk ôh, mnuih [uôn sang kno\ng pla mjing du\m mta ana [ia\ hrui ma\ hla\m hruê mlan. Anei jing du\m mta ana êlưih mâo klei hma^ djo\ kyua yan adiê amâo jăk leh ana\n ênoh ênil sang ]ơ mnia, lui] boh mnga, ênoh êlưih khăng mâo ngă kơ klei hd^p mda mnuih [uôn sang amâo mâo h’^t kjăp. Kyua ana\n, hluê si Phạm Thanh Vân, Knu\k kna c\ia\ng bi ksiêm mđing du\m hdră êlan mtru\n bi djo\ guôp ]ia\ng đru mnuih [uôn sang h’^t ai tiê nga\ brua\ knua\ duh [ơ\ng, bi h’^t kjăp klei hd^p mda:

“ Hmei bi m^n êdi ho\ng du\m klei dleh dlan mơ\ng mnuih [uôn sang kơ anôk ba ]h^ mnơ\ng jing amâo mâo h’^t kjăp. Mnuih [uôn sang amâo thâo b^t êlan nao ôh. Hmei ]ang hmang kơ du\m gưl brua\ mâo hdră tă ]ua klă, bi hgu\m jăk h^n si be\ ngă ]ia\ng mâo anôk ba ]h^ pro\ng kơ mnuih [uôn sang”.

Mb^t ho\ng du\m klei truh kyua yan adiê ngă, klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, kơ anôk ba ]h^  mnơ\ng ara\ anei hla\k jing klei êdu awa\t mơ\ng bruă lo\ hma Gialai. Hlăk êjai ana\n, sa hdră êlan mtru\n pro\ng ]ia\ng đru mhro\ klei truh tơl ana\n jing Bảo hiểm bruă lo\ hma adôk kbưi hưi ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma. Hluê si Hdră mtru\n 315 thu\n 2011 mơ\ng Khua knu\k kna kơ bruă lông hluê ngă Bảo hiểm bruă lo\ hma, kno\ng mâo du\m mta mnơ\ng pla, mnơ\ng rông dưi lông ngă leh ana\n kno\ng dưi ba yua ti du\m ]ar, [uôn pro\ng. Êjai ana\n, Gialai leh ana\n du\m ]ar lăn Dap Kngư ka dưi hluê ngă ôh hdră êlan mtru\n anei, khă gơ\ anei jing du\m ]ar klei hd^p mda jưh knang kơ bruă nga\ lo\ hma. Mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hlăm kr^ng hlăk ]ia\ng êdi kơ du\m hdră êlan đru bi klă klơ\ng. Võ Văn Hưng, khua Adu\ bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar [uôn sang kdriêk Kong C|ro, ]ar Gialai brei thâo:

“ Du\m mta mnơ\ng pla ti kdriêk anei mse\ si ktơr, hbei [lang, mkai leh ana\n du\m mta djam mtam, êtak êbai ênoh ênil amâo mâo h’^t kjăp ôh, amâo mâo anôk ba ]h^ ngă klei dleh dlan kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma. Hlăm 21 ]ar, [uôn pro\ng kluôm ala lông hluê ngă leh brua\ bảo hiểm lo\ hma, snăn Gialai ka hluê ngă ôh bruă anei. Anei jing hdră bruă ho\ng klei ]ang hmang  jing mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ti Gialai dja\l dưi hluê ngă ]ia\ng mâo klei đru mơ\ng Knu\k kna ho\ng mnuih [uôn sang, ]ia\ng mnuih [uôn sang h’^t ai tiê nga\ brua\ duh [ơ\ng tuôm ho\ng klei truh mơ\ng yan adiê ngă, hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, đru mnuih [uôn sang bi h’^t kjăp bruă knua\”.

Gialai la] hjăn, du\m ]ar lăn Dap Kngư la] kluôm jing anôk mâo klei găl pro\ng ]ia\ng mđ^ kyar bruă lo\ hma kyua lăn ala pro\ng. Snăn [ia\dah, anei ăt jing sa hlăm du\m alu\ wa\l [un h^n êdi hla\m kluôm ala. Bruă ngă lo\ hma pla mjing, klei hd^p mda mnuih [uôn sang ăt ka h’^t kjăp mơh. Brua\ knu\k kna, mnuih [uôn sang ti anei hlăk ]ang guôn lo\ dơ\ng mâo du\m hdră êlan mtru\n mâo boh tu\ dưn kơ bruă nga\ lo\ hma ]ia\ng mđ^ kyar bruă duh mkra pla mjing ho\ng klei h’^t kjăp. Hlăm ana\n, bảo hiểm bruă lo\ hma jing sa hdră êlan mtru\n hlăk mâo klei ]ang guôn, đru mnuih [uôn sang bi mkhư\ mhro\ [ia\ klei truh tơl kyua lui] boh mnga, luc\ ênoh ênil.

H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k