VOV4.Êđê - Hlăm wưng leh êgao, ti thôn Phú Phong, Phú Thành, lehana\n Đoàn Kết, sa\ Êa Drơ\ng, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Daklak mâo klei kphê mda luh sa wa, krô adhan, eh kan gam ngă hmăi amâo mâo jăk kơ boh mnga mâo, ngă kơ mnuih pla kphê dôk amâo hơ^t p^t amâo mâo mđao. Lu mnuih pla kphê mâo war tuôm ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, bi nao blei êa drao kơ anôk ]h^ êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing ba w^t krih kơ war pô. {ia\dah truh kơ ara\ anei, klei adiê mda luh, lehana\n klei krô adhan krah yan hjan ăt ka hro\.

 Gu\ êyui ana boh sâu riêng, boh [ơr, đang kphê pro\ng êbeh 1 ha mơ\ng go\ sang Võ Thị Cẩm, ti alu\ Phú Phong, sa\ êa Drơ\ng, kdriêk C|ư\ Mgar, c\ar Daklak đ^ jing mtah mda ja\k siam. {ia\ mơ\ng hla\m brô 3 hruê ka\m ho\ng anei, [uh mâo eh kan bi suôp, eh kan ju\ dôk gam kpal t^t nga\ kơ adiê boh kphê êluh bi kdrah hla\m gu\ la\n. Aduôn Cẩm brei thâo:“ Mrâo êgao [uh mâo eh kan bi suôp, kao nao blei êa drao w^t krih [ia\ amâo mâo dưi bi mdjiê jih ôh, kno\ng dưi bi mdjiê ma\ hla\m brô 70% đuic\. Eh kan bi suôp ho\ng eh kan ju\ nga\ hma\i djo\ lu, tơ [uh mơng ưm, hmao krih êa drao, [ia\ a\t nga\ luc\ liê hla\m brô 20% mơh. Bi eh kan ju\ nga\ hma\i djo\ truh 50% tơ amâo mâo hmao [uh ưm.”

      Tuê êlan dơ\ng mơ\ng alu\ Phú Phong nao ga\n kơ alu\ Phú Thành, sa êa Drơ\ng, kdriêk C|ư\ Mgar, du\m pluh đang kphê ti anei [uh mâo klei êluh adiê boh s’a\i. Đa đang kphê mâo klei bi krô adhan, k`^ hla krah yan hjan. Nguyễn Hồng Thu ti alu\ Phú Thành sa Êa Drơ\ng brei thâo: kha\ dưm leh hbâo a\t k`^ hla, krô adhan. Go\ sang nao hưn ho\ng brua\ knu\k kna alu\ wa\l akâo đru brei [ia\ truh kơ ara\ anei ka mâo klei ktrâo lac\ brei ôh. ~u dôk ru\ng răng hla\k c\o\ng pô bi nao blei êa drao ba w^t krih kơ ana kphê: “ Mnơ\ng nga\ [uh hro\ mơh, [ia\ lu jing amâo thâo êa drao thâo djo\ thâo mgưt he\, yua krih [ia\ tơ amâo mâo klei tu\ ôh sna\n gơ\  mâo klei hma\i djo\  pro\ng êdi. Tơ amâo mâo hmao krih ôh, sna\n adiê boh kphê sra\ng jhat leh ana\n êluh jih boh, c\o\ng êluh ma\ hja\n `u.”

Hluê si klei t^ng yap mơ\ng Êpul hgu\m brua\ Mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma sa Êa Drơ\ng, ti du\m alu\ Phú Phong, Phú Thành leh anaưn Đoàn kết, sa\ êa Drơ\ng mao gia\m 40 go\ êsei ho\ng gia\m 100ha đang kphê mâo klei êluh boh ho\ng  [uh mâo eh kan bi suôp, eh kan ju\ dôk gam lu ti du\m ana  kphê. Leh mâo gia\m 3 hruê ka\m mnuih [uôn sang c\o\ng bi nao blei êa drao ba w^t krih, truh kơ ara\ anei mâo đa đang war jih leh klei êluh boh, [ia ka jih ôh klei bi k`^ hla, krô adhan leh ana\n eh kan nga\. A|t mse\ ho\ng lu mnuih [uôn sang mka\n mơh, Lê Trọng Hiếu, ti alu\ Phú Thành, sa Êa Drơ\ng, kdriêk C|ư\ Mgar, pô mâo 2 ha đang kphê hla\k bi k`^ hla, êluh boh, c\ang hmang mâo brua\ knu\k kna djo\ tuôm, knua\ druh kơ brua\ đru brei mnuih [uôn sang msir mghaih klei mnơng nga\ anei: “ A|t c\ang hmang du\m knơ\ng dhar brua\ djo\ tuôm đru brei mnuih [uôn sang duah mđing mơ\ng klei mnơ\ng nga\ kơ kphê. C|ia\ng đru brei kơ hmei gơ\ hla\m brua\ dla\ng kriê amâo dah đru kc\e\ brei kơ du\m hdra\ pioh dla\ng kriê kơ ana kphê……

Klei bi blu\ hra\m ti gu\ anei ho\ng Kỹ sư Trương Văn Cao, Adu\ brua\ pla mjing – Knơ\ng brua\ pla mjing leh ana\n Răng mgang mnơ\ng pla mjing c\ar Daklak sra\ng w^t lac\ klei êmuh mơ\ng mnuih sang drei kơ du\m mta hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ ana kphê hla\m yan hjan anei leh ana\n hdra\ dla\ng kriê leh ana\n mgang mdjiê `u:

-Ơ Kỹ sư Trương Văn Cao, mse\ ho\ng klei leh ]ih la], ara\ anei ti đa đa war kphê mâo klei luh adiê mda, si mnuih pla mjing ]ia\ng thâo bi knăl kơ klei anei?

. Trương Văn Cao: Boh phu\n kơ klei luh adiê mda. Tal êlâo jing kơ klei dlăng kriê wiê ênăk, êjai dôk dlăng kriê wiê ênăk, năng ai drei k[ah hbâo đạm, kali amâodah ya mta vi lượng mkăn, amâodah pruê amâo mâo bi kna plă wah du\m mta hbâo, snăn ngă kơ adiê mda luh mơh. Êngao kơ hbâo pruê, drei lo\ tuôm ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă ăt luh adiê mơh, mse\ si eh kan, djim hlăm kuôp boh ngă luh adiê mơh. Leh ana\n le\ mmao [ơ\ng ngă krô adhan, krô boh hla\m ana kphê, mâo du\m mta mmao jhat, mmao hdăng, hmăi amâo mâo jăk ôh êdi kơ boh kphê. Leh kơ năn mmao jhat tru\n truh hlăm agha kphê, ăt ngă kơ ana kphê awa\t truh kơ klei luh adiê boh mơh. Kyuana\n êjai hlăm klei dôk dlăng kriê wiê ênăk bi kna hbâo pruê plah wah đạm lehana\n kali, amâodah mnuih pla kphê kno\ng pruê hjăn hbâo hoá học amâo mâo pruê ôh hbâo vi sinh, ngă amâo mâo bi kna hnơ\ng tu\ jăk, snăn ngă truh kơ klei luh adiê mdah mơh.

-Ơ kỹ sư, leh war kphê mâo klei luh adiê mda, snăn si hdră nga\ ]ia\ng gang mkhư\?

. Trương Văn Cao: }ia\ng bi hro\ klei luh adiê mda, snăn mnuih pla mjing brei mđing pruê hbâo bi kna jih NPK, hnơ\ng hbâo đạm, lân, kali bi djo\ guôp, đạm jing mđ^ jing adhan mboh, tơdah pruê lu đei đạm, k[ah lân, kali ăt truh kơ klei luh adiê mda mơh. Êngao kơ hnơ\ng hbâo đa lượng jing kdrê] kơ vi lượng mse\ si kẽm, đồng, bo k[ah mơh s^t nik ăt sra\ng luh adiê boh mơh. }ia\ng mbo\ bi dja\p mta vi lượng sna\n drei krih êa hbâo hla\m hla, dưi mguôp ho\ng brua\ pruê đa lượng, êngao ana\n pruê hbâo bru\ bi djăp. Djăp mta hbâo anei ăt dưi mbo\ vi lượng, đru mkhư\ klei luh adiê boh mơh. Boh nik kơ Bo, kẽm jing amâo mâo dưi k[ah ôh ho\ng ana kphê, Snăn drei dưi krih êa hbâo hlăm hla mơ\ng 2 – 3 blư\ hlăm yan hjan anei.

- Ơ kỹ sư, hlăm lu war kphê yan hjan anei, mâo lu klei k[oh [ơ\ng adhan, mơ\ng kbia\ hriê klei ana\n, si hdră srăng răng mgang `u?

.Trương Văn Cao: Hlăm war kphê leh mboh, kreh mâo klei krô adhan, joh adhan, drei nao đăk adhan ana\n [uh gru k[oh [ơ\ng, klei k[oh [ơ\ng ba klei jhat snăk kơ war kphê. Klei anei kbia\ hriê mơ\ng brua\ drei amâo mâo bi mdoh s^t êm^t war kphê. Ana k[oh kreh ăt dôk hla\m du\m ana mnơ\ng mkăn, lo\ hriê gam kơ kphê, dôk hlăm ktuê roh hma, hlăm ana rơ\k gang ang^n, mơ\ng ana\n hriê gam hlăm adhan kphê. Kyua mơ\ng klei ana\n,tơdah leh [uh adhan kphê mâo klei k[oh gam, snăn khăt dui` he\ bi ênu\m, ba ]uh jih, đăm lo\ dơ\ng đ^ lê] kơ gưl êdei. K[oh jing mnơ\ng dleh dưi mkhư\, kno\ng khăt lui he\ đơ adhan k[oh leh gam ba ]uh, gang mkhư\ klei lo\ lar mrâo, bi tơdah truh kơ lê] kjham leh kno\ng ba yua êa drao hoá học, [ia\dah hdơr bi ba yua êa drao chế phẩm sinh học êlâo. Tơdah yua êa drao krih jing yua êa drao kma hlăm ana mu\t hlăm lam, krih hlăm hla dua blư\, 7 hruê krih sa blư\, ]h^ndah dưi mkhư\ klei k[oh gam hla\m war kphê.

- Bi tơdah yua êa drao hoá học bi mdjiê eh kan, si nga\ `u jih mơ\ he\?

.Trương Văn Cao: Ho\ng eh kan êlâo dih kreh bi rai hlăm yan bhang không, [ia\dah ara\ anei wa\t hlăm yan hjan ăt gam mơh, dơ\ng mơ\ng agha hlo\ng truh kơ adhan, hla lehana\n wa\t hla\m kmru\ boh. Ho\ng eh kan lo\ bi mtưp mơ\ng du\m mnơ\ng pla mkăn plua\ hla\m war kphê, mse\ si ana bi êyui, ana gang ang^n jing anôk eh kan gam mơh, mơ\ng ana\n mtưp truh kơ ana kphê. }ia\ng bi hro\ klei eh kan gam, drei lo\ mđing pla ana gang klei proh đue# lăn, t^ng brua\ anei bi djo\ guôp, hlăm yan hjan bi khăt mkra bi siam ]ia\ng bi hro\ klei eh kan gam. Hlăm yan bhang  yua adrăng sun ju\m phu\n kphê, krơ\ng hnơ\ng h’ăp lăn đue#, ba yua hbâo bru\, hbâo eh mnơ\ng rông, sun djah mtah ]ia\ng kơ agha kphê đ^ jing kjăp, lehana\n khăt mkra, ]ia\ng bi djo\ guôp mkhư\ klei mnơ\ng ngă đ^ lar. Pruê bi kna du\m mta hbâo đa lượng lehana\n vi lượng, snăn ăt dưi mkhư\ mơh klei mnơ\ng ngă.

- Mni lac\ jăk kơ ih lu, kyua hriê leh hla\m klei bi blu\ hrăm anei!.

                                                                        H’Nga pô ]ih ho\ng răk