Yan hjan truh leh, Daklak hlăk bi pla mjing, [ia\dah lu phung pla mjing ăt adôk mâo nanao klei hyưt kyua amâo mâo thâo b^t kral ôh ti jing mjeh pla mjing jăk. Boh nik, ho\ng kphê, tiêu, lehana\n ana boh kroh h^n mơh đing, kyua du\m dhar brua\ djo\ tuôm ăt adôk mtu\k mtu\l hla\m brua\ ksiêm dlăng.

        Leh du\m bliư\ adiê hjan ako\ yan, đa mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti sa\ Êa Bhôk, kdriêk C|ư\ Kui`, c\ar Dak Lak ba wa\t êdeh kai nao kơ sa\ Hòa Thắng, [uôn pro\ng {uônmathuột anôk mâo Knơ\ng brua\ Khoa họckỹ thuật brua\ Lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên, kha\ng iêo jing Knơ\ng brua\ Êa Kmăt pioh blei djuê mjeh ana kphê, tiêu leh ana\n ana boh kroh ba w^t pla. Ti anei, mâo lu sna\k anôk pla mjing mnia blei djuê mjeh mnơ\ng pla mjing mâo s’a\i ana\n knal “ Êa Kmăt ”. Mb^t ho\ng du\m ana\n hưn mdah, ti anaei lo\ mâo êpul nga\ brua\ duah hưn mthâo bi đoh ktung iêo blei nga\ kơ mnuih [uôn sang gơ\ hriê blei djuê mjeh mnơ\ng pioh ba pla tu\k tul amâo thâo b^t bla ôh. Nguyễn Va\n Cảnh nao blei mjeh tiêu brei thâo: “ Ara\ anei kâo blei ti ktuê êlan anei, blei dla\ng ma\ ho\ng ala\ đuic\ kla\ s^t ka\n đa\o knang lei. Ara\ anei ảa\ng c\h^ lac\ aeni jing mjeh tiêu Vĩnh Linh lah, [ia\ kla\ s^t gơ\ ya mjeh tiêu ka\n dưi lo\ thâo lei. Ara\ anei, si ga\h thâo anôk c\h^ mjeh s^t êdi. Kâo c\ang hmang c\ar Dak lak si be\ nga\ kriê dla\ng bi ja\k c\ia\ng rơ\ng mjeh mnơ\ng pla ja\k  kơ mnuih blei yua.”

      Djuê mjeh mnơ\ng pla kyua mpơ\ng Knơ\ng brua\ khoa học kỹ thuật lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên pla mjing ho\ng ana\n knal “ Êa Kmăt ” hing ang leh mơ\ng sui. Kyua ka nga\ hra\ m’ar ôh ana\n knal anei, ana\n mâo lu anôk pla mjing mjeh mnơ\ng pla  mka\n bi mjhua yua hla\m lu thu\n êgao. Aduôn H’Wương Niê- knua\ druh brua\ Lo\ hma la\n ala sa\ Hòa Thắng, [uôn pro\ng {uônmathuột brei thâo: kno\ng hla\m sa\ mâo leh êbeh 30 anôk pla mjing mjeh mnơ\ng pla mâo ana\n “ Êa Kmăt.”. Du\m anôk anei amâo bi rah pla mjing mjeh, grep mjeh du\m mta ana tu\ yuôm ôh, [ia\ blei ba mjeh ana boh kroh mơ\ng  kwar Yu\ ba w^t c\h^ [ơ\ng mnga. Brua\ nga\ anei mơ\ng du\m anôk anei, hluê si aduôn H’Wương Niê jing dleh dưi ksiêm dla\ng: “ Hla\m brua\ ksiêm dla\ng du\m anôk pla mjing leh ana\n c\h^ mnia djuê mjeh mnơ\ng pla sna\n ara\ anei klei kơ phu\n agha kbia\ hriê mjeh ana\n ka dưi thâo kla\ ôh. Ara\ng gơ\ kha\ng rang c\h^ ti êngao êlan, di`u yuôl he\ ana\n pioh c\h^, gra\p bliư\ pô nao ksiêm dla\ng sna\n pô anôk c\h^ ana\n đuê# he\ mliêt, ana\n dleh dưi ksiêm dla\ng du\m anôk c\h^ mnia mjeh mnơ\ng pla anei.”

       Knơ\ng brua\ TNHH k]e\ đru hlăm klei duh bi liê mđ^ kyar brua\ lo\ hma, kmrơ\ng dliê Êa Kmăt, hlăm knơ\ng brua\ ksiêm duah kơ brua\ lo\ hma, kmrơ\ng dliê lăn dap kngư, jing êpul êyua k]e\ đru ba jao klei kreh knhâo, lehana\n pla mjing bi mdjuê djăp mta mjeh mnơ\ng pla rơ\ng mâo hnơ\ng jăk kơ phung pla mjing ti alu\ wa\l lăn dap kngư. Knơ\ng brua\ sa ai hrăm mb^t nanao ho\ng phung pla mjing hlăm brua\ knua\. Hdra\ hruê anei, Tiến Sĩ Trần Vinh, khua kia\ kriê knơ\ng brua\ anei srăng mkăp kơ diih kơ du\m klei năng brei thâo, mơ\ng klei bi blu\ hrăm ho\ng pô ngă brua\ klei mrâo mơ\ng sang mđung asa\p blu\ Việt Nam jưh dôk ti lăn dap kngư:

        - Akâo kơ ih brei thâo si klei dưi mkăp djăp mjeh mnơ\ng pla kơ mnuih pla mjing ti alu\ wa\l lăn dap kngư?

             . Tiến sĩ Trần Vinh: Thu\n anei, hnơ\ng ]ia\ng kơ mjeh pla mjing, boh nik jing mjeh kphê mơ\ng mnuih [uôn sang hlăk hlê đ^ h^n, kyua ênha\ kphê lo\ w^t pla mrâo jing lu h^n mka ho\ng thu\n 2013. Thu\n anei, knơ\ng brua\ hmei rah mjing mâo hlăm brô 1 êklăk 500 êbâo phu\n mjeh êđai kphê, hlăm năn mjeh kphê grep mâo êbeh 500 êbâo phu\n. Truh ti mmông anei, mnuih [uôn sang akâo blei leh jih. Mơ\ng ana\n brei [uh, hnơ\ng ]ia\ng kơ êđai mjeh jing lu h^n ho\ng thu\n dih, [ia\dah ênoh ênil hmei ăt krơ\ng sa hnơ\ng ana\n. Hmei hgu\m leh ho\ng knơ\ng brua\ Nestle ]ia\ng pla mjing êbeh 1 êkla\k êđai kphê djăp mta mjeh, ]ia\ng pioh mkăp mjeh đru truh 50% ênoh ]h^, mdul brei klei ktro\ kơ phung pla mjing, hmei ăt hgu\m ho\ng knơ\ng brua\ VICOFA ]ia\ng pla mjing êđai mjeh mdjuê mrâo, grăp thu\n srăng mkăp du\m pluh tôn asa\r mjeh kơ mnuih pla mjing. Hdră anei dưi la] ngă nanao yơh.

      - Mb^t ho\ng ana kphê ara\ anei phung pla mjing ti lăn dap kngư hlăk mâo hdră pla plua\ lu mnơ\ng mkăn mb^t ana\n, boh nik du\m mta ana boh kroh mâo ênoh. Tui si ih si ngă hdră êlan anei jing jăk mơ\?

           . Tiến sĩ Trần Vinh: Du\m thu\n êgao, mnuih pla mjing dơ\ng bi mđing kơ du\m mta ana pla mjing mrâo mse\ si ana Măkka, lehana\n du\m mta ana boh kroh mâo ênoh mkăn. Brua\ ba pla plua\ mb^t du\m mta ana mnơ\ng pla mrâo jing jăk, [ia\dah hmei hlăk hlê dôk ksiêm dlăng bi nik, kơ klei jing mdê bi ana mnơ\ng pla, djo\ guôp ho\ng mdê bi mta lăn êjai drei hlăk mâo hdră pla mjing, lehana\n mđing kơ anôk kăp hrui blei bohm nga boh. Tô hmô ho\ng ana Măkka, mnuih pla mjing m^ndah đưi srăng mâo [ơ\ng snăn yơh bi kluh pla mjing, kâo bi m^n, tơdah amâo mâo ôh klei ]ua\l mka\ kla\ mnga] kơ kr^ng pla mjing mta ana mrâo anei mgi dih srăng le\ hlăm klei amâo mâo tu\ dưn ôh.

       - Hlăm wưng giăm anei, mnuih pla mjing ti Daklak, lehana\n hlăm kluôm lăn dap kngư mse\ mơh hlăk bi kluh tio\ êran bi pla ana tiêu ka thâo kla\ mnga] ôh mjeh tiêu mrâo, ara\ng bi la] mjeh tiêu Amazon, ih mâo mơ\ klei mta\ mtăn kơ klei anei?

           . Tiến sĩ Trần Vinh: Hmei nao dla\ng leh du\m đang war pla tiêu ana\n mâo ho\ng anei 3 thu\n ti Đồng Nai, snăn [uh phu\n grep jing tiêu Amazon, mdjuê ho\ng tiêu Vĩnh Linh snăn [uh đ^ jing jăk. Mjeh tiêu anei brei mâo klei krih êa lu, tơdah amâo mâo krih êa ôh tiêu djăl djiê ram. Drei bi mâo sa hdră ksiêm dlăng kla\ mnga] h^n, amâo mâo djo\ ôh mse\ si ara\ anei bi hmư\ hing ma\ snăn, bi duah blei pla lăng lar [ar, sa phu\n mjeh tiêu Amazon ho\ng ênoh mơ\ng 40 – 50 êbâo prăk jing yuôm êdi mka\ ho\ng mjeh tiêu drei dôk pla, [ia\dah ka mâo ôh sa klei ksiêm duah kla\ kơ mjeh tiêu anei, kyuana\n đăm rua\t pla mjing lar [ar ôh.

      - Sa klei s^t, brua\ awa\t hlăm du\m thu\n êgao, ana\n jing du\m êtuh anôk pla mjing mjeh mjiêng ana sui thu\n, m]hua ho\ng ana\n knăl “Êa kmăt” mâo leh klei hing ang, ]ia\ng mbliư\ mnia, tui si ih si `u hmăi mơ\ng klei anei?

          . Tiến sĩ Trần Vinh: Ara\ anei ju\m knơ\ng brua\ Êa Kmăt, mâo du\m êtuh anôk pla mjing êđai mnơ\ng pla ma\ ana\n Êa Kmăt. Mnuih hriê blei mjeh tăl năng ăt m^n ]huai. Kyuana\n brua\ pla mjing êđai mnơ\ng pla ti êngao, snăn tui si kâo knu\k kna bi mâo klei kia\ kriê kjăp h^n. Kha\dah mâo đa đa êpul êya mâo hra\ mơar dưi ma\ brua\, [ia\dah boh s^t di`u amâo mâo ôh war rah mjing mjeh djo\ ho\ng mjeh jăk s^t mơ\ng Êa Kmăt. Mơ\ng năn kâo m^n, năng mâo klei kia\ kriê bi kjăp h^n, knơ\ng brua\ lo\ hma bi nao ksiêm dlăng nanao. Ti anôk amâo mâo djăp klei găl pla mjing êđai mjeh, snăn drei lăm lui mtam, ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang mâo blei ba w^t mjeh jăk h^n.

        - La] jăk kơ ih lu!