VOV4.Êđê - Ana\p mđing truh kơ du\m mta mnơ\ng dhơ\ng doh ê[a\t, amâo djo\ [ia\ ôh mnuih nga\ lo\ hma ti alu\ wa\l ]ar Daknông, hla\m ana\n mâo kdriêk Dak Mil ruah leh hdra\ pla djam mtam doh. Alum kơ [^ng ga\p lehana\n mnuih nga\ lo\ hma nao ]hưn dla\ng gru hmô pla djam mtam doh mơ\ng ayo\ng Nguyễn Phú Quốc ti wa\l krah Dak Mil, kdriêk Dak Mil, ]ar Daknông.

Kno\ng ho\ng anôk mâo 500m² sang ala\ k^ng, [ia\dah mâo pla djăp mta djam mtam, go\ sang ayo\ng Nguyễn Phú Quốc, wa\l krah Dakmil, kdriêk Dakmil ]a\t đ^ mtah mda hlăm du\m đ^ng ksu, mâo hdră ]o\ng dlăng kriê ma\ hjăn. Quốc brei thâo, kno\ng bi liê hla\m brô 300 êklăk prăk pioh mkra kdrăp pla mjing ho\ng êa hbâo anei, đru kơ djam mtam kno\ng ]a\t đ^ ho\ng êa hbâo sơăi, amâo mâo guôn lo\ dơ\ng pruê hbâo, lehana\n krih êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing ôh.

Tui si Quốc brua\ pla mjing djam mtam hluê ho\ng kdrăp mđoh êa hbâo đru leh kơ mnuih pla mjing mâo mkiêt mkriêm êa, mkiêt mkriêm hbâo, lehana\n wưng ]a\t đ^ pral, lehana\n dưi pla mjing lu mta djam mtam mkăn, lehana\n mâo pla nanao t^ng truh 11 gưl/thu\n.

“Kbia\ hriê mơ\ng mnuih yua tui duah djam mtam doh, snăn jing yuôm snăk ba yua hdră pla mjing anei. Hlăm brua\ pla mjing djam mtam ho\ng êa hbâo, dưi pla lu mta djam, ara\ anei kâo hla\k tui tio\ ho\ng klei bi mnia mblei ]ia\ng dưi mâo djam salat, djam bei lu h^n, ara\ anei hlăm war kâo mâo pla mơ\ng 12 – 13 mta djam mdê mdê”.

Êngao ana\n, sa klei găl pro\ng mơ\ng hdră pla mjing djam ho\ng êa hbâo jing đru kơ mnuih pla mjing amâo lo\ ru\ng ho\ng yan adiê kơ êngao ôh, lehana\n kăn hyưt rei kơ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Mta mkăn le\ lo\ đru dưi mđ^ mlih hnơ\ng h’uh, boh mnga] bi djo\ guôp hlăm lam sang ala\ k^ng, ]ia\ng kơ djam mtam ]a\t đ^, bi hro\ ai tiê dlăng kriê, [ia\dah djam mtam ăt ]a\t jing mâo ba w^t lu djam jăk mka\ ho\ng pla mjing hlăm lăn mse\ si hđăp. Nguyễn Phú Quốc la]:

“Djam mtam pla ho\ng êa hbâo mâo klei jăk tal êlâo ana\n jing pla mjing nanao dăl puih bhang mâo ba w^t djam mtam ho\ng ênoh lu h^n mka ho\ng pla mjing kơ êngao. S^t yơh prăk duh bi liê phu\n tal êlâo jing yuôm, [ia\dah mjing kơ drei mâo anôk pla mjing jăk kơ djam mtam ]a\t đ^, ba w^t djam mtam doh, mnuih blei yua khăp tui duah h^n. S^t yơh ênoh ]h^ jing yuôm h^n ho\ng djam mtam pla mjing ti lăn mơ\ng 5 truh 10 êbâo prăk, [ia\dah jih jang mnuih yua ăt tui duah djam doh anei”.

Kha\dah kno\ng mrâo pla mjing hluê ho\ng hdră pla mjing ho\ng klei bi mđoh êa hbâo mâo dua tlâo mlan ho\ng anei, [ia\dah ara\ anei grăp hruê Quốc mâo ]h^ hla\m brô du\m pluh kg djam mtam djăp mta kơ mnuih ]ia\ng blei yua hla\m wa\l krah Dakmil. Ara\ anei hlăm 1kg djam `u ]h^ ho\ng ênoh yuôm mơ\ng 20 – 30 êbâo prăk, tui hluê mdê bi mta djam. Kha\dah djam mtam pla mjing hluê ho\ng hdră pla mđoh êa hbâo ]h^ jing yuôm êbeh kơ 1 blư\ mkrah, mka\ ho\ng djam mtam ]h^ kơ êngao, [ia\dah lu mnuih ăt bi tui duah djam anei. S^t yơh brua\ bi liê tal êlâo jing lu h^n mka\ ho\ng hdră pla mjing hđăp, [ia\dah brua\ pla mjing djam mtam ho\ng hdra\ mđoh êa hbâo, hlăk hlê mâo lu mnuih yua dôk tui duah. Ho\ng du\m boh tu\ dưn jăk mơ\ng brua\ pla mjing anei mơ\ng go\ sang ayo\ng Nguyễn Phú Quốc, hlăk hlê po\k klei ]ang hmăng mrâo hlăm brua\ pla mjing ho\ng klei kjăp.

Amai Trần Thị Lý, ti wa\l krah Dakmil, kdriêk Dakmil, ]ar Daknông jing mnuih kreh blei djam mtam anei la]:

“Mka\ ho\ng djam ]h^ hlăm sang mnia, djam tinei h’^t h^n blei yua, pô knang kơ klei anei, kha\dah ênoh blei jing yuôm h^n [ia\ đui], pô amâo mâo uê` ôh, kha\ bi pô mâo [ơ\ng djam mtam doh kơ go\ sang pô, kơ anak aneh pô. Mơak snăk ti wa\l krah drei mâo pla mjing leh djam mtam doh snei, ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang hriê ruah blei, mâo lu mta djam pô ]ia\ng ruah ma\ yơh, ]ang hma\ng war djam mse\ djuê anei lo\ po\k mlar lu h^n, pioh mâo dja\p djam kơ mnuih ]ia\ng yua djam doh”.

Kha\dah hdra\ pla mjing anei kno\ng mrâo mâo, lehana\n ênoh djam mtam mâo ka jăk lu ôh, [ia\dah hdră pla mjing ho\ng hdră mđoh êa hbâo mơ\ng sang Nguyễn Phú Quốc hlăk mâo leh lu mnuih tui duah. Du\m ]a\t djam mtah mda mâo ]h^ ho\ng ênoh yuôm êbeh 1 blư\ mkrah mka\ ho\ng ênoh ]h^ mnia kơ êngao, amâo mâo djo\ kno\ng dưi đru kơ mnuih pla mjing mâo ênoh ba w^t h’^t, [ia\dah lo\ mjing anôk pla mjing djam mtam doh năng đăo knang êdi kơ mnuih blei yua./.

Po\k hluê nga\ Hdra\ mtru\n mrô 04 mơ\ng Anôk brua\ Đảng ]ar Daknông kơ hdra\ mđ^ kyar brua\ lo\ hma ba yua kdra\p mrâo wưng thu\n 2010 – 2015, ta\ hdra\ êlan truh kơ thu\n 2020, brua\ nga\ lo\ hma ti kdriêk Dak Mil mâo leh du\m boh tu\ kla\ s^t. Dla\ng kluôm, ênha\, hnơ\ng mâo boh mnga lehana\n hnơ\ng tu\ mnơ\ng mơ\ng brua\ lo\ hma [rư\ hruê dưi mkra mlih, boh nik du\m mta mnơ\ng pla phu\n mơ\ng alu\ wa\l, đru mguôp mđ^ kyar klei hd^p kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma. Pô ]ih klei mrâo kơ kdrê] anei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Nguyễn Thị Tình, Khua adu\ brua\ lo\ hma, mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk Dak Mil ]ia\ng thâo sa\ng kla\ h^n kơ klei anei

- Kơ brua\ po\k hluê nga\ Hdra\ mtru\n mrô 04  mơ\ng Anôk brua\ Đảng ]ar kơ hdra\ mđ^ kyar brua\ lo\ hma ba yua kdra\p mrâo hla\m wưng êgao, sna\n si kdriêk Dakmil po\k nga\ leh?

-Nguyễn Thị Tình: Hluê nga\ Hdra\ mtru\n mrô 04 mơ\ng Anôk brua\ Đảng ]ar sna\n anôk brua\ Đảng kdriêk, alu\ wa\l ba mtru\n leh hdra\ nga\ brua\ mrô 10 k`a\m g^t gai kja\p du\m êpul brua\ Đảng, anôk brua\ Đảng nah gu\ lehana\n wa\t anôk brua\ kđi ]ar. Hluê ana\n, anôk brua\ sang ]ư\ êa kdriêk a\t mâo hdră mtru\n mrô 31 ]ia\ng dưi po\k nga\ kla\ h^n kơ du\m alu\ wa\l. Hluê si klei m^n mse\ sna\n, du\m anôk brua\, êpul brua\ mơ\ng kdriêk, du\m anôk brua\ Đảng gưl sa\ a\t hưn mthâo lar [ar lehana\n hâo hưn kơ mta phu\n hla\m hdra\ mtru\n a\t mse\ mơh hdra\ êlan mđ^ kyar brua\ lo\ hma ba yua kdra\p mrâo ti alu\ wa\l. Boh nik, ho\ng du\m anôk thơ\ng kơ brua\ po\k leh du\m adu\ mjua\t bi hria\m êlam h^n kơ hdra\ mđ^ kyar brua\ lo\ hma ba yua kdra\p mrâo; mko\ mkra du\m gru hmô lông nga\ k`a\m hưn mthâo, mđ^ lar lu h^n. Mđing kơ brua\ mko\ mjing klei k[^n trông, hưn mthâo du\m klei đ^ kyar hla\m kdra\p mrâo ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang thâo sa\ng mơ\ng ana\n ba yua hla\m brua\ duh mkra pla mjing.

- Brua\ lo\ hma ba yua kdra\p mrâo ba w^t leh ya boh tu\ kơ mnuih nga\ lo\ hma a\t mse\ mơh kơ kdriêk Dak Mil?

- Nguyễn Thị Tình:  Po\k nga\ Hdra\ mtru\n mrô 04 hla\m du\m hdra\ k]ah mơ\ng kdriêk mâo ba w^t leh du\m boh tu\ dưn, êdah kla\ êdi jing mnuih nga\ lo\ hma thâo ba yua djuê mjeh mrâo, mse\ si ana kphê thâo ba pla leh djuê mjeh mrâo mâo hnơ\ng boh mnga lu h^n mse\ si TR4, TR11, TR9. Ho\ng du\m mta djam mtam, mnga a\t thâo yua kdra\p mrâo mơh hluê ho\ng brua\ mnuih [uôn sang mđing kơ brua\ mkra sang mu\ng, sang ala\ k^ng hla\m hdra\ pla mjing k`a\m mđ^ hnơ\ng mâo boh mnga hla\m sa ênha\ pla. Ara\ anei, mko\ mjing leh kr^ng thơ\ng pla boh soai, mklin ti sa\ Dak Ga\n ho\ng ênha\ truh 500, 600 ha, mnuih [uôn sang a\t dưi mđ^ hnư hrui w^t mơ\ng brua\ pla ana boh soai anei hluê ho\ng brua\ ba yua djuê mjeh mrâo, kdra\p krih êa mrâo, bi hro\ hruê ai, ênoh mnuih ma\ brua\ a\t mse\ mơh mđ^ h^n ênoh tu\ yuôm mơ\ng đang war.

Hla\m brua\ rông mnơ\ng sna\n dưi bi êdah kla\ ho\ng brua\ mnuih [uôn sang rông u\n hluê hdra\ mklin sa anôk, dưi mjing leh sa anôk rông mnơ\ng pro\ng, dưi bi hgu\m ho\ng anôk brua\ duh mkra City, rông hluê hdra\ kdra\p mrâo s’a^, mơ\ng brua\ ]iêm, bi êđa\p, ba w^t leh boh tu\ brua\ duh mkra lu. Ara\ anei ti alu\ wa\l mâo 6 anôk rông u\n, 5 anôk rông mnu\ lehana\n ba yua djuê mjeh mrâo, ]iêm rông hluê si hdra\ kdra\p mrâo mơh, mb^t ana\n mnuih [uôn sang dưi bi hgu\m ho\ng anôk brua\ duh mkra mnia mblei hrui blei h’^t, ba w^t hnư hrui w^t kja\p h^n.

- Mb^t ho\ng du\m boh tu\ dưi mâo sna\n ara\ anei hdra\ mđ^ kyar brua\ lo\ hma yua kdra\p mrâo ti alu\ wa\l dôk tuôm ho\ng ya klei dleh dlan lehana\n wưng ti ana\p, kdriêk Dak Mil sra\ng mâo ya hdra\ msir k`a\m mtru\t mđ^ brua\ lo\ hma yua kdra\p mrâo ti alu\ wa\l?

- Nguyễn Thị Tình:  Klei dôk bluh mâo ara\ anei jing brua\ bi mkla\, hro\ng ruah kr^ng mđ^ kyar brua\ lo\ hma ba yua kdra\p mrâo ka kla\ ôh, kha\dah hla\m hra\ m’ar mâo leh kr^ng ]ua\l mka\ [ia\dah mơ\ng sui leh, amâo lo\ djo\ guôp ho\ng ara\ anei ôh. Hluê si hdra\ êlan mơ\ng ]ar, mơ\ng Anôk brua\ lo\ hma, hla\m wưng ti ana\p, sra\ng bi mkla\ mđing kơ du\m anôk brua\ lo\ hma ba yua kdra\p mrâo mơ\ng gra\p alu\ wa\l hluê mơ\ng ana\n sra\ng mta\ kơ mnuih [uôn sang mâi klei mđ^ kyar, bi mkla\ ya mta ana djo\ guôp ho\ng klei ga\l mơ\ng alu\ wa\l k`a\m mđ^ kyar brua\ lo\ hma ba yua kdra\p mrâo.

- La] ja\k kơ ih lu.