VOV4.Êđê - Hla\m du\m thu\n gia\m anei, mnuih pla kphê ti sa\ Êa Tu, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuột, ]ar Daklak jho\ng koh he\ jih ênha\ kphê leh khua, amâo jing ôh snăn lo\ w^t pla mrâo. Gia\m 4 thu\n leh pla mrâo, pa\t ]ia\ng jih đang kphê mâo ba w^t boh mnga mơ\ng 3,5 – 4 ton kphê asa\r/ha, ba w^t lu pra\k mnga kơ mnuih pla.

Êbeh 20 thu\n êgao, ho\ng êbeh 1 ha lăn hma, Ngô Văn Ngọc ti [uôn Ko\ Tam, să Êa Tu, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột kno\ng tuh êyuh ai tiê trua\n pla mjing kphê. Du\m thu\n giăm anei, kyua kphê leh khua, sơnăn boh mnga kno\ng mâo yap mdu\m ka truh mơh 2 ton kphê asa\r, lu ana sui thu\n khăng mâo du\m mta hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă. Go\ êsei kmlăn ai tiê uă druôm leh ana\n ru\ lo\ w^t pla mrâo đơ ênhă kphê ana\n. Êdei giăm 4 thu\n pla mjing, yan pe\ boh tal êlâo thu\n dih mâo êbeh 3 ton kphê asa\r, thu\n anei năng ai srăng mâo êbeh 4 ton kphê.

Hluê si Ngô Văn Ngọc, mta phu\n mơ\ng bruă ru\ lo\ w^t pla ho\ng djuê mjeh jăk. Êngao kơnăn, bi hluê ngă djo\ hdră kriê dlăng sơnăn kơh kphê boh mnga đ^ h^n, dưi bi kdơ\ng ho\ng klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă jăk h^n. Ngô Văn Ngọc la]: “Hlăm bruă ru\ lo\ w^t pla, sơnăn kâo ba yua hdră grep, pla mjeh TR-4. Hdră kriê dlăng, go\ êsei ăt hluê ngă ênu\m ênap du\m bruă ba yua êa drao kriê dlăng mnơ\ng pla mjing, hbâo hữu cơ vi sinh, hbâo eh mnơ\ng rông bru\. Mơ\ng ako\ yan hjan, hmei ba yua hbâo eh mnơ\ng rông bru\ bi lu\k ho\ng hbâo hữu cơ vi sinh leh ana\n hbâo hoá học ba dưm kơ kphê. Go\ êsei khăng dưm hbâo 3 blư\ hlăm yan hjan, 1 blư\ hlăm yan bhang. Hnơ\ng hbâo khăng dưm mơ\ng 5 gram  truh 7 gram hlăm 1 phu\n kphê”

Ăt mse\ mơh, hlăm knhal jih thu\n 2014, ayo\ng Y Thap Niê ti alu\ 1, să Êa Tu, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột ăt jho\ng ai tiê uă druôm êbeh 6 sào kphê leh khua ]ia\ng ru\ lo\ w^t pla mrâo. Ayo\ng Y Thap brei thâo; thu\n dih, ênhă anei hrui pe\ tal êlâo mâo giăm 2 ton kphê asa\r, leh ana\n thu\n anei hluê si t^ng srăng mâo 2 ton mkrah. }ia\ng đang kphê ru\ lo\ w^t pla mâo boh tu\ dưn, go\ êsei bi hluê ngă ksă êmă du\m hdră pla mjing mơ\ng bruă mkra lăn truh kơ bruă mjing pum leh ana\n tlah knăt khăt adhan: “ Ru\ lo\ w^t pla mrâo drei klei [a\ng boh kbưi 3 mét – 3 mét, sơnăn kơh phu\n kphê `u mnga] ta] leh ana\n [ia\ hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă. Wưng krih êa hlăm knhal jih mlan 2, boh sui hlăm brô 25 – 30 hruê hlăm 1 gưl krih. Bi khăt adhan, leh hrui pe\ boh sơnăn drei khăt yơh du\m adhan djiê krô amâo mâo đ^ jing leh ana\n hrui m[^n ba ]uh ti êngao. Hlăm yan hjan, êlâo kơ dưm hbâo sơnăn drei jik bi doh rơ\k rung ]ia\ng ana kphê đ^ jing jăk”.

Êa Tu jing să mâo ênhă pla kphê pro\ng h^n mơ\ng [uôn pro\ng {uôn MaThuột ho\ng giăm 1 êbâo 500 ha. Hluê si Nguyễn Quang An, khua Êpul hgu\m mnuih ngă lo\ hma să Êa Tu, hlăm brô 50% ênhă anei pla mơ\ng thu\n 1990, lu đang kphê khua leh hnơ\ng mâo boh mnga hrui kno\ng ka truh mơh 2 ton kphê asa\r hlăm 1 ha. Lu go\ êsei pla kphê amâo mâo ba w^t boh mnga. Ti ana\p klei anăn, mơ\ng knhal jih thu\n 2014 mtam, Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să đru leh mnuih ngă lo\ hma hluê ngă bruă ru\ lo\ w^t pla mrâo lu ênhă kphê. Hlăm ana\n, bi mđing kơ bruă đru mnuih ngă lo\ hma ngă pral du\m mta hră m’ar ]an prăk knơ\ng prăk knu\k kna, mguôp mb^t ho\ng Knơ\ng bruă kphê Việt Nam, Anôk bruă ba yua hdră mnê] mrâo mrang hlăm lo\ hma dliê kyâo kr^ng Lăn Dap kngư ruah mă du\m djuê mjeh kphê boh mnga hrui w^t đ^….

Truh kơ wưng anei, kyua ngă djo\ du\m hdră duh mkra pla mjing, sơnăn du\m ênhă ru\ lo\ w^t pla mrâo boh mnga đ^ mơ\ng 3 ton 500 kg truh kơ 4 ton kphê asa\r hlăm 1 ha. Nguyễn Quang An brei thâo, mơ\ng ara\ anei truh jih thu\n 2015, Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să srăng lo\ dơ\ng đru mnuih [uôn sảngu\ lo\ w^t pla mrâo du\m ênhă kphê khua mduôn adôk ana\n: “Leh să hluê ngă du\m hdră bruă ru\ lo\ w^t pla mrâo, đru djuê mjeh kphê h’^t kjăp, hnơ\ng mâo boh mnga đ^, sơnăn mnuih [uôn sang hluê ngă jih ai tiê. Digơ\ hur har ba yua hdră mnê] mrâo mrang, mb^t ana\n, digơ\ prăp êmiêt hluê ngă bruă bi mlih ênhă kphê leh khua. Hlăm wưng mơ\ng ara\ anei truh kơ thu\n 2025, ho\ng kluôm să, hmei srăng lo\ mko\ mjing hdră bruă ]ia\ng đru mnuih  ngă lo\ hma hluê ngă bruă ru\ lo\ w^t pla jih du\m ênhă kphê khua adôk ana\n./.