VOV4.Êđê - Hla\m du\m thu\n giăm anei, ti kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Daklak mâo lu gru hmô duh mkra pla mjing hluê hdră ba yua kdrăp, hdră mnê] ngă bruă ênuk mrâo mrang. Brua\ knu\k kna alu\ wa\l leh ana\n du\m knơ\ng bruă djo\ tuôm ăt mâo hdră êlan mtru\n mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, anôk bruă bi mlih hdră duh mkra pla mjing mrâo, k`ăm mđ^ hnơ\ng mâo, boh tu\ yuôm mnơ\ng mâo.

Leh nao hria\m hla\m du\m adu\ mtô bi hria\m hdra\ mnêc\ nga\ brua\ ti Wa\l nga\ brua\ ho\ng hdra\ kdra\p mrâo mrang [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, Anôk mtô brua\ kdriêk C|ư\ Mgar po\k nga\ leh brua\ ba yua hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mrâo mrang hla\m brua\ nga\ lo\ hma ti alu\ wa\l. Ara\ anei anôk brua\ mâo hluê nga\ leh du\m gru hmô pla kmu\n ngang bi gru hla\m sang `ua\l, pla mmao ^t ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang, pla mnga hla\m sang ala\ k^ng…… Anei jing du\m mta mnơ\ng ba pla mjing mâo ênoh yuôm brua\ duh mkra, wưng rah pla mjing hla\m bhiâo đuic\, dưi pla jing lu yan hla\m hla\m sa thu\n. Boh s^t brei [uh du\m gru hmô anei đru bi mkiêt mkriêm pra\k bi liê, dưi thâo ksiêm dla\ng ja\k jih du\m mta êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing, bi mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, dưi djo\ guôp ho\ng klei bi mlih yan adiê.

Nguyễn Ngọc Giao, Khua Anôk mtô brua\ kdriêk C|ư\ Mgar, c\ar Daklak brei thâo:“ Hmei mâo Anôk ba yua hdra\ kdra\p nga\ lo\ hma mrâo mrang mơ\ng wa\l anôk hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang [uôn pro\ng Hồ Chí Minh mtô bi hria\m brei hdra\ mnêc\ pal du\m mta djam [ơ\ng hla, djam [ơ\ng boh ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo Israel. Knơ\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo doh ja\k mơ\ng  [uôn pro\ng Hồ Chí Minh a\t mtô brei mơh kơ hmei hdra\ pla du\m mta mmao đông trùng hạ thảo ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang. Ara\ anei hmei hla\k po\k nga\ du\m gru hmô anei leh ana\n kâo bi m^n anei jing sa hla\m du\m hdra\ êlan nao djo\ hdra\. Kyua `u bi mhro\ pra\k duh bi liê, mđ^ klei tu\ mâo ba w^t kơ boh mnga leh ana\n hnơ\ng tu\ ja\k mnơ\ng mâo nga\ bi mđ^ ênoh yuôm. Leh ana\n dưi bi mkhư\ klei truh jhat jing klei kơ la\n êa wa\l anôk hd^p mda, klei kơ hnơ\ng tu\ ja\k mnơ\ng mâo leh ana\n klei suaih pral kơ mnuih yua.”

C|ư\ Mgar jig alu\ wa\l mâo klei ga\l djo\ kơ brua\ nga\ lo\ hma leh ana\n jing kr^ng thơ\ng ba pla kphê mơ\ng c\ar Daklak ho\ng boh pro\ng mâo truh 36 êbâo ha. Sna\n [ia\dah, leh du\m pluh thu\n ma\ yua truh kơ ara\ anei lu đang kphê leh khua mduôn leh ana\n [rư\ mlih ba pla ho\ng du\m mta pla mka\n djo\ guôp h^n.

Nguyễn Văn Minh, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa  kdriêk C|ư\ Mgar, c\ar Daklak brei thâo:“ Kdriêk hla\k k[^n kơ brua\ iêo jak du\m anôk brua\ hla\m leh ana\n êngao ala c\ar hriê hra\m mb^t ho\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma hla\m brua\  bi mlih w^t mko\ da\p mnơ\ng pla mjing c\ia\ng bi djo\ guôp, bohnik mđing kơ klei bi mlih yan adiê ara\ anei. Kdriêk mâo leh hdra\ êlan akâo ho\ng c\ar ba bi mlih hla\m brô 90 ha đang kphê mơ\ng du\m knơ\ng brua\ ba nga\ brua\ lo\ hma yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang, leh ana\n lông hluê nga\ gru bi hmô mơ\ng Anôk mtô brua\ mtô bi hria\m brei leh kơ mnuih [uôn sang. Kơ klei tu\ jing [uh kla\ klơ\ng leh kơ hnơ\ng mâo boh mnga [uh mao đ^ lu h^n mka\ ho\ng pla kphê. Mnuih [uôn sang ara\ anei a\t hla\k  m’ai mơh leh ana\n kdriêk a\t hla\k k[^n pok nga\ ti alu\ wa\l.”

Ho\ng hdra\ k`a\m mtru\t mđ^ brua\ Tuh tia mkra mjing bi mrâo mrang brua\ nga\ lo\ hma, kr^ng [uôn sang lo\ hma, mb^t ana\n bi mjing knhuang bi mlih đ^ kơ hnơ\ng mâo boh mnga, hnơ\ng tu\ ja\k mnơ\ng mâo, kdriêk C|ư\ Mgar, c\ar Daklak hla\k c\ih mkra hdra\ kc\ah ru\ mkra wa\l anôk nga\ lo\ hma ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang k[^n sa anôk ho\ng boh pro\ng 50 ha, bi kah jing  mdê bi wa\l. Brua\ nga\ lo\ hma doh ja\k h’^t kja\p, djo\ guôp ho\ng klei bi mlih yan adiê [rư\ hruê [rư\ dleh dưi thâo êlâo.

Hdra\ pla kmu\n ngang bi gru hla\m sang `ua\l.

Kmu\n ngang bi gru jing sa mta mnơ\ng pla mâo ênoh yuôm, mâo mnơ\ng tu\ ja\k lu, hla\k mâo mnuih blei yua kha\p c\ia\ng êdi. Ara\ anei, brua\ pla kmu\n ngang bi gru ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang hla\k mâo lu alu\ wa\l ba yua leh ana\n mâo klei tu\ pro\ng kơ brua\ duh mkra. Brua\ ba yua hdra\ kdra\p pla kmu\n ngang bi gru hla\m sang `ua\l nga\ bi mhro\ leh pra\k duh bi liê ba yua êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing, dưi răng mgang klei suaih pral kơ mnuih pla leh ana\n mnuih yua. Thạc sĩ Vũ Thị Kim Dung, knua\ druh hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mơ\ng Anôk mtô brua\ kdriêk C|ư\ Mgar, c\ar Daklak sra\ng ktrâo lac\ kơ mnuih [uôn sang drei hdra\ pla kriê dla\ng kmu\n ngang bi gru pla hla\m sang `ua\l:

- Ơ thạc sĩ Vũ Thị Kim Dung, ]ia\ng pla kmu\n ngang bi gru, sna\n ya mta bruă jing yuôm bhăn h^n?      

. Thạc sĩ Vũ Thị Kim Dung: Pla kmu\n ngang bi gru bruă yuôm bhăn h^n ana\n jing bruă ruah djuê mjeh leh ana\n êđai pla. Ruah mjeh ara\ anei ti Daklak kâo [uh mjeh Chu Phấn jing mjeh jăk h^n êdi leh ana\n boh mnga đ^ h^n êdi.

- Mb^t ho\ng bruă ruah djuê mjeh, snăn ya mta bruă drei c\ia\ng bi mđing tơdah dah ruah lăn pioh pla kmu\n ngang bi gru ơ thạc sĩ?

. Thạc sĩ Vũ Thị Kim Dung: Drei hluê ngă du\m hdră bruă si ti gu\ anei: Tal êlâo drei dưm ]u\r, leh kơnăn klei lăn ]ia\ng lu\k bi mdoh lăn êlâo kơ mđ^ mbuôn. Leh klei lăn, drei mđ^ mbuôn hluê djo\ si klei ]ia\ng leh ana\n dưm hbâo vi sinh. Ho\ng hbâo vi sinh, drei blei amâodah ba yua du\m mta eh mnơ\ng rông, hbâo bru\, dưm hlăm lăn, leh kơnăn ba yua du\m chế phẩm mse\ si hluăt lăn leh ana\n du\m mta hbâo msir bi mdoh mmao, drei krih êlâo kơ tiap [aih yua kơ brua\ nga\ lo\ hma. Ba yua [aih tiap đru lăn krơ\ng hnơ\ng h’ăp leh ana\n dưi mhro\ rơ\k ru\ng ]a\t đ^.

Ho\ng bruă mđ^ mbuôn pla kmu\n ngang bi gru, tui hluê si yan: yan hjan drei mđ^ mbuôn dlông h^n mkă ho\ng yan bhang. Hluê si klei bhia\n mbuôn mđ^ dlông 0,4m leh ana\n pro\ng 1,2 m leh ana\n drei srăng pla 2 prue#. Boh kbưi plah wah phu\n pla jing 0,4 m. Leh pla 1 hruê kăm drei phu\n kă klei, đru hrue# mkai đ^ kpă leh ana\n tu\ mă boh mnga] jăk h^n. Snăn, boh kmun ngang bi gru srăng mâo gru `uăl siam. Hdră kă klei, drei srăng yuôl hluê du\m atu\t hrue# kmun ngang bi gru ]ia\ng hrue# kmu\n ngang bi gru kpă leh ana\n amâo mâo le\ ti gu\. Ti hrue# dlông drei srăng yap po\k hla mơ\ng gu\ phu\n kơ dlông mâo hlăm brô 25 po\k hla, snăn drei kt^ he\ êdu\k gơ\ ]ia\ng mnơ\ng tu\ jăk k[^n rông hrue#.

- Ơ thạc sĩ, hla\m bruă dưm hbâo pla kmu\n ngang bi gru, snăn ya mta bruă drei c\ia\ng bi mđing?

. Thạc sĩ Vũ Thị Kim Dung:  leh pla mâo 3 – 4 hruê, snăn drei dưm hbâo hluê si hdră: hnơ\ng hbâo đạm 50 leh ana Kali 25. Hlăm 1 mlan tal êlâo, drei kah mbha 13 hruê krih êa. Drei kah mbha hnơ\ng hbâo bi djo\ guôp tuh hlăm bro\ng hlai êa leh ana\n dưm hbâo hluê êlan đ^ng krih. Tơdah krih srăng mâo 1 wal mhro\ hnơ\ng ktang. }ia\ng đ^ng krih amâo mâo kdah đue#, srăng mâo kdrăp kar pioh kar [ruih [ram leh ana\n drei bi mdoh nanao kdrăp kar.

Wưng tal dua, drei ba yua hnơ\ng hbâo đạm mâo 75 leh ana\n Kali 25.

Wưng tal 3, drei mhro\ hnơ\ng hbâo đạm jing 25 leh ana\n Kali 75. Êlâo kơ hrui pe\ hlăm brô 10 hruê, drei đăm lo\ dưm ôh hbâo leh ana\n kăn krih êa lei, ]ia\ng boh kmun ngang bi gru mmih h^n.

- Bi kơ klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ kmu\n ngang bi gru si `u ngă, si hdră răng mgang klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă anei  ơ thạc sĩ?

. Thạc sĩ Vũ Thị Kim Dung:  Kơ klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, wưng tal êlâo drei bi mđing kơ êyui điêt hrah ngă leh ana\n êruê [oh [ơ\ng boh. Êruê [oh [ơ\ng boh kyua pla hlăm sang `uăl snăn dưi bi mhro\ mơh. Hlăm 2 hruê kăm tal êlâo drei bi mđing kơ êyui điêt hrah ngă. Mnơ\ng ngă lu êdi kơ kmuưn ngang bi gru jing mnơ\ng ngă bi kbiă êa. Mnơ\ng ngă bi kbiă êa khăng mâo hlăm hrue# mâo du\m gru kđang bi kbiă êa ju\ uê leh ana\n drei yua êa drao mmia ti anôk ana\n. Ba yua Tridomin hluê hnơ\ng 1:1 mia ti du\m hrue# mâo mnơ\ng ngă. Tơdah msir mghaih mnơ\ng ngă bi kbia\ kta\k hlăm hrue# kmu\n ngang, snăn drei bi ktuê dlăng hnơ\ng mnơ\ng ngă hlăm đang war leh ana\n drei hmao mâo du\m hdră msir mghaih. Tơdah hlăm đang war ênoh hrue# kmu\n ngang mâo mnơ\ng ngă  [ia\, snăn drei ba yua Tridomin mia ti anôk mnơ\ng ngă leh ana\n c\ia\ng bi mâo 1 po\k hdruôm hră pioh ]ih hruê mlan ktuê dlăng klă ênoh mnơ\ng ngă mơ\ng hruê tal êlâo hlo\ng truh kơ 7 hruê dla\ng thâo mâo klei bi mlih mơh he\ amâo dah h’a^./.

- La] jăk kơ thạc sĩ lu ho\!

H’Nga – H’Nê] pô ra\k.