VOV4.Êđê- Leh bluh mâo 5 anôk mâo klei u\n rua\ tian o# eh ho\ng ênoh 157 drei u\n ba ]uh dơr ti sa\ Êa Bu\ng lehana\n Êa Ro\k, kdriêk Êa Sup, ]ar Daklak, brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l po\k nga\ leh hdra\ gang mkhư\ klei rua\ anei. Ho\ng hdra\ nga\ brua\ mjê] lehana\n mâo ai tiê đua klam pro\ng mơ\ng brua\ sang ]ư\ êa, anôk brua\ djo\ tuôm lehana\n go\ êsei rông u\n, kyua ana\n leh 10 hruê bluh mâo klei rua\, kdriêk Êa Sup ka lo\ mâo u\n mrâo djo\ klei rua\ ôh.

Êdei 10 hruê u\n mơ\ng go\ êsei mâo klei rua\ tian o# eh lehana\n ba ]uh dơr, go\ êsei ayo\ng Cao Ngọc Đình, ti alu\ 18, să Êa Ro\k, kdriêk Êa Sup hlăk lo\ dơ\ng  ngă du\m hdră mdjiê kman klei ruă djiêu gah war rông. Cao Ngọc Đình brei thâo; kyua mâo klei Knơ\ng bruă mdrao mnơ\ng rông đru hlăm klei gang mkhư\, sơnăn u\n mâo klei ruă mơ\ng go\ êsei `u dưi mdrao pral, mơ\ng ana\n mhro\ klei tưp lar mơ\ng klei ruă hlăm alu\ wa\l riêng gah, ayo\ng Cao Ngọc Đình brei thâo:

“Leh thâo kơ u\n mâo klei ruă tian o# eh, sơnăn go\ êsei hmei ăt ngă du\m hdră krih êa drao mdjiê kman mb^t ho\ng bruă pruê ]u\r ]ia\ng bi mdrơ\ng ho\ng klei ruă tưp lar kơ du\m go\ êsei mkăn. Go\ êsei hmei ăt hluê ngă djo\ klei ktrâo la] mơ\ng anôk bruă mdrao mnơ\ng rông”.

Hd^p mb^t hlăm alu\ wa\l ho\ng sang Cao Ngọc Đình, sơnăn leh hmư\ hing u\n mơ\ng go\ êsei Cao Ngọc Đình ba ]uh dơr kyua djo\ klei ruă tian o# eh, aduôn Nguyễn Thị Nguyên dôk hyưt kơ 100 drei u\n mơ\ng go\ êsei pô. }ia\ng pral mdrơ\ng ho\ng klei rua\ tưp lar, 2 hruê 1 blư\ aduôn Nguyễn Thị Nguyên pruê ]u\r, krih êa drao mdjiê kman kơ u\n mơ\ng go\ êsei pô. Kyua ana\n, truh kơ wưng anei, u\n go\ êsei `u ăt suaih pral, đ^ pro\ng mse\ aguah tlam:

“Hmư\ hing kơ u\n mâo klei ruă tian o# eh, sơnăn go\ êsei ăt prăp êmiêt bi mdrơ\ng ho\ng klei ruă, ana\n jing pruê ]u\r lehana\n krih êa drao mdjiê kman”.

Klei u\n ruă tian o# eh mâo hlăm alu\ wa\l kdriêk Êa Sup, ]ar Dak Lak hlăk ako\ mlan 6 thu\n 2019 ti Pôih kđông răng mgang knông lăn 741 hlăm să êa Bung lehana\n 2 go\ êsei rông ti alu\ 18, 12 să Êa Ro\k ho\ng 157 drei u\n djo\ klei ruă. Leh mâo klei ruă, Anôk bruă kriê dlăng rông mnơ\ng lehana\n mdrao mnơ\ng rông kdriêk Êa Sup mguôp mb^t ho\ng knu\k kna alu\ wa\l hluê ngă bruă ]uh dơr jih ênoh u\n mơ\ng 3 hruh klei ruă. Mb^t ana\n hluê ngă mjê] du\m hdră bruă bi mdrơ\ng ho\ng klei ruă mse\ si pruê ]u\r, krih êa drao mdjiê kman klei ruă kluôm alu\ wa\l rông u\n, akâo kơ anôk bruă lehana\n du\m go\ êsei rông u\n amâo ba mđue#, phưi tha, bi ]h^ mjê], tă ]uh. Đinh Xuân Đồng, khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Êa Ro\k brei thâo:

“Leh thâo klă boh klei, sơnăn să bi kjăp Anôk bruă g^t gai lehana\n mko\ mjing êpul ]uh dơr ]ia\ng mko\ mjing bruă ]uh dơr u\n mâo klei ruă. Tal 2 ana\n jing hâo hưn hlăm du\m êlan mtô mblang, wa\t ho\ng êpul bruă kđi ]ar đru hgu\m, ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang bruă bi mdrơ\ng ho\ng klei ruă, tơdah mâo [uh klei đăo đing mâo klei ruă, sơnăn nao hưn mtam kơ knu\k kna alu\ wa\l”.

Nguyễn Văn Đậu, khua Anôk bruă kriê dlăng mnơ\ng rông lehana\n mdrao mnơ\ng rông kdriêk Êa Sup, hâo hưn kơ du\m hdră bruă bi mdrơ\ng ho\ng klei ruă:

“Hmei pral mdjiê kman klei ruă, mb^t ana\n ăt mguôp mb^t ho\ng mnuih [uôn sang lehana\n anôk bruă bi mdrơ\ng ho\ng klei ruă mơ\ng să pruê ]u\r ju\m gah war rông lehana\n alu\ wa\l rông, mb^t ana\n mhro\ klei bi mje\ ho\ng phu\n klei ruă ]ia\ng răng mgang klei ruă rưp lar”.

Kyua mâo klei pral kdal hlăm bruă răng mgang klei ruă mơ\ng mnuih rông u\n, klei đru hgu\m mơ\ng knơ\ng bruă djo\ tuôm, êdei 10 hruê hmao [uh klei ruă, truh kơ ara\ anei, ti să Êa Ro\k lehana\n Êa Bung, kdriêk Êa Sup klei ruă hlăm u\n hro\ leh. Du\m să bi knông ka mâo [uh ôh klei ruă o# eh u\n châu Phi./.

Ara\ anei, klei u\n rua\ tian o# eh mâo leh ti 2 alu\ wa\l hla\m ]ar Daklak. K`a\m mkhư\ klei đ^ lar mơ\ng kman klei rua\ anei, mb^t ho\ng brua\ mđ^ h^n hdra\ hâo hưn, mđ^ hdra\ ksiêm dla\ng anôk mâo klei rua\, Knơ\ng brua\ mdrao mgu\n mnơ\ng rông ]ar Daklak mka\p leh 10 ton êa drao, 30 ton ]u\r pruê ]ia\ng đru kơ mnuih [uôn sang gang mkhư\ kman klei rua\. Thủy Lệ Vũ, Khua knơ\ng brua\ rông mnơ\ng lehana\n mdrao mgu\n mnơ\ng rông ]ar Daklak sra\ng hâo hưn kla\ klơ\ng kơ klei dôk mâo, a\t mse\ mơh hdra\ gang mkhư\ ho\ng klei u\n rua\ tian o# eh ti alu\ wa\l anei.

-Akâo kơ ih brei thâo si klei dôk jing kơ klei u\n rua\ tian o# eh hlăm ]ar Daklak ara\ anei?

Thuỷ Lệ Vũ: Truh kơ ara\ anei boh klei u\n rua\ tian o# eh hlăk mâo hlăm ]ar Daklak ti dua anôk ana\n jing [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, lehana\n kdriêk Êa Sup. Ti [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt mâo 3 b^t, jih jang truh 56 drei u\n rua\. Ti kdriêk Êa Sup mâo 5 b^t, jih jang truh 157 drei u\n rua\. Ara\ anei kluôm ]ar mâo dua kdriêk, lehana\n 3 sa\, lehana\n 8 b^t mâo klei rua\ tưp. Snăn brua\ đru mdul hlăk mâo ngă mơ\ng leh klei rua\ tưp kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp, bi ho\ng u\n pioh ma\ kđeh snăn ara\ anei hmei hlăk mâo klei đru jing 35 êbâo, ho\ng u\n ana mđai, lehana\n u\n knô mjeh jing đru 70 êbâo lehana\n ba yua mơ\ng hruê 7/3/2019.

-Akâo kơ ih lo\ mblang brei, leh u\n mâo klei rua\ tưp o# eh ti alu\ wa\l nah Dưr, snăn si dhar brua\ rông mnơ\ng ]ar Daklak mâo ngă leh lu hdră ]ia\ng gang mkhư\ klei rua\ tưp, [ia\dah knhal tui] ăt tuôm mơh. Tui si ih, mơ\ng phu\n agha truh klei u\n mâo klei rua\ tian o# eh ti Daklak?

Thuỷ Lệ Vũ:  Leh klei rua\ tưp truh hlăm dua alu\ wa\l jing [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, lehana\n kdriêk Êa Sup, mâo 5 mta phu\n snei: Tal êlâo anôk mâo klei rua\ tưp ti sa\ Hoà Phú knông mb^t ho\ng }ư\ Ju\t, ]ar Daknông jing ]ar mâo leh klei rua\ tưp êlâo kơ ]ar Daklak. Tal dua an\n jing du\m go\ êsei rông u\n tal êlâo mâo u\n pô rua\ kbia\ hriê mơ\ng klei ]h^ mnia kđeh ]^m u\n ma\ mơ\ng djăp anôk, tăp năng kđeh ]^m u\n ka mka\ dlăng kman ôh, đa đa mâo mơh mka\ dlăng kman leh. Bi t^ng kơ kdriêk Êa Sup hmei [uh kbia\ hriê mơ\ng 3 mta snei: Tal êlâo jing kđông răng mgang knông lăn sa\ Êa Bu\ng, knông ho\ng Campuchia, lehana\n ti ]ar Moldukiri snăn mâo kdriêk Ko`a\k mâo klei rua\ tưp leh, mta dua le\, jing kđông răng mgang knông lăn anei u\n phưi tha mje\ hiu ho\ng u\n dliê, lehana\n hlô mnơ\ng mkăn hla\m dliê, boh nik ]^m ]ap, tal 3 jing: mâo klei rua\ tưp ti sa\ Êa Ro\k giăm ho\ng anôk ]uh ta\.

-Snăn, mse\ ho\ng klei ih leh mblang, snăn klei mnuih [uôn sang amâo mâo răng yơh jing boh phu\n truh kơ klei u\n rua\ tian o# eh mâo hlăm ]ar. Snăn ih mâo mơ\ klei ]ia\ng mta\ kơ mnuih rông u\n mâo hdră răng mgang kơ u\n pô?

Thuỷ Lệ Vũ: Hmei mâo klei ]ia\ng mta\ ho\ng mnuih [uôn sang, kyua klei u\n rua\ tian o# eh anei ka mâo vaccine tlo\ mgang ôh, lehana\n ka mâo mơh êa drao mdrao u\n rua\, kno\ng mkhư\ mdjiê kman, boh nik ba yua hdră rông doh, boh nik kăm mnuih kơ êngao mu\t hlăm war u\n pô, tal 3 jing amâo mâo ba yua ôh mnơ\ng [ơ\ng êbeh leh [âo msăm lo\ ]iêm u\n, lehana\n kăn duah dui` ma\ leh mnơ\ng [ơ\ng djah mơ\ng du\m sang ]h^ mnia ba ]iêm u\n. Mta\ kơ mnuih rông u\n mdei êjai brua\ lo\ mjut rông, tal dua jing ngă jih jang djăp hdră, mb^t ho\ng êpul brua\ kđi ]ar, lehana\n răng mgang bi kjăp anôk mjut mjing mjeh u\n hla\m ]ar, ]ia\ng kơ leh jih gưl u\n mâo klei rua\ tưp pral lo\ mjut mjing êpul u\n pioh rông kơ mnuih rông u\n.

-Ho\ng du\m dhar brua\ djo\ tuôm snăn ya brua\ mâo ngă leh pioh mdrơ\ng ho\ng klei rua\ tưp anei?

Thuỷ Lệ Vũ: Hmei mâo klei akâo kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa djăp alu\ wa\l ngă bi djo\ klei knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar mkla\ mtru\n kơ brua\ đru mnuih rông u\n, ]ia\ng kơ mnuih rông hơ^t ai tiê, amâo duah bi tio\ êran ]h^ wa\t u\n pô kmăp ôh, mơ\ng ana\n ksiêm dlăng, tơdah đing snăn ma\ mka\ dlăng mtam kman, leh [uh kman klei rua\ hlo\ng ba dơr jih u\n rua\. Anôk brua\ rông lehana\n mdrao mgu\n mnơ\ng rông mâo lu êa drao mdjiê kman, ara\ anei mbha leh kơ djăp alu\ wa\l truh giăm 10 tôn êa drao mdjiê kman, lehana\n iêu mthưr kơ knơ\ng brua\ mkăp 30 tôn kpu\ng ]u\r, êngao ana\n du\m kdriêk ]o\ng lo\ duah blei ăt adôk lu. Tal 3 jing brua\ mdrơ\ng ho\ng klei rua\ tưp u\n tua tian o# eh ti du\m êlan dar, êlan diêr, snăn ara\ anei ti ]ar Daklak mâo êlan Ngo\ Duôr }ư\ Pro\ng êdeh du\ mdiăng hriê mơ\ng Dưr kơ Dhu\ng, kyuana\n hmei k]e\ leh kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar po\k anôk kăp ksiêm ti Krông Jing. Lehana\n du\m kdriêk ăt ]o\ng mko\ mjing êpul gak răng hlăm alu\ wa\l pô, tôhmô kdriêk Êa Sup maoa mko\ mjing leh dua anôk gak răng, mâo du\m kdriêk mkăn knông ho\ng 4 ]ar ăt ]o\ng mko\ mjing mơh du\m anôk gak răng klei mu\t kbia\ ho\ng ]ar Daklak.

-La] jăk kơ ih lu!