VOV4.Êđê - Ara\ anei phung pla kphê ti Lăn Dap Kngư hlăk dôk pe\ kphê dơ\ng jih leh. Leh wưng anei, srăng lo\ mjut mjing, bi kru\ ai kơ ana kphê đ^ jing hlăm yan kơ ana\p. S^t yơh jing mdê ho\ng yăng đar thu\n, thu\n anei, amâo mâo djo\ [ia\ ôh mnuih pla kphê ti Daklak dôk hn^ng amâo mâo thâo b^t ôh si srăng dlăng kriê kơ kphê leh pe\ boh, kyuadah adiê amâo mâo jăk găl, mđia\ hjăn amâo lo\ dưi thâo t^ng knăl.

Go\ êsei Bùi Văn Thống ti alu\ 3, să Êa Kly, kdriêk Krông Pa], ]ar Daklak mâo êbeh 2 ha đang kphê hlăk mboh. Khă gơ\ mâo klei thâo hlăm bruă kriê dlăng kphê, [ia\dah Bùi Văn Thống brei thâo: 2 thu\n ho\ng anei, yan adiê amâo mâo ga\l jăk, tăp năng hjan lu, tăp năng adiê không mđiă ktang. Klei anei ngă bi mlih du\m klei bhiăn hlăm bruă kriê dlăng kphê mơ\ng êlâo mơ\ng go\ êsei. Khă gơ\ g^r ktưn, [ia\dah wưng kru\ w^t leh yan hrui pe\ kơ ana kphê yan êlâo gơ\ êmưt hnui h^n, kyua adiê hjan yan bhang, snăn [ia\ lu ăt ngă hma^ djo\ mơh kơ hnơ\ng mâo boh mnga, hnơ\ng jăk boh kphê yan anei. Bùi Văn Thống la]: “ Mkă ho\ng thu\n dih, snăn amâo mâo mdu\m ho\ng thu\n di hôh. Tơdah thu\n dih hlăm 1 ha pe\ mâo 3 ton, snăn thu\n anei kno\ng hlăm brô êbeh 2 ton đui], amâo mâo êgao ôh. Kyua hma^ djo\ mơ\ng yan adiê. Gưl ]uh blang mnga thu\n mrâo êgao tuôm ho\ng adiê hjan, dlăng kơ ana kphê siam êdi, [ia\dah kno\ng ti hla đui], sơnăn đuôm boh kno\ng [ia\ đui]”.

Jing kr^ng thơ\ng pla kphê sui thu\n, lu mnuih pla kphê ti ]ar Daklak nga\ brua\ tui hluê si klei thâo jing phu\n, [ia\ đui] tui hluê si klei đ^ jing mơ\ng ana kphê mse\ si klei mtă mtăn mơ\ng du\m knơ\ng bruă djo\ tuôm. Tơdah mse\ si du\m thu\n êlâo, leh hrui pe\, mnuih [uôn sang k]ưm khăt adhan, mjing pum, huai [lu\ng kphê, dưm hbâo, krih êa ]ia\ng kru\ w^t đang war leh 1 thu\n pe\ boh, snăn thu\n anei, mnuih [uôn sang ka thâo b^t êlan ôh s^t hluê ngă du\m bruă anei. Kyua yan adiê amâo mâo ga\l jăk, klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă đ^ lar ktang, bruă mbo\ mnơ\ng tu\ jăk leh ana\n hnơ\ng dưm hbâo amâo tui hluê djo\ si klei bhiăn ôh. Lê Minh Tuấn ti să Êa Kiết, kdriêk }ư\ Mgar, sang mâo êbeh 2 ha kphê hrui pe\ boh giăm jih leh brei thâo: “ Hluê si kâo grăp thu\n leh pe\ boh, kâo khăt adhan, kt^ knăt leh kơnăn lui hlăm brô sa mlan, lui ana kphê dliu hla, snăn kơh bi krih êa ]ia\ng kphê ]uh blang mnga. {ia\ thu\n anei yan adiê bi mlih mdê, amâo du\m ana ]uh blang leh mnga mơ\ng ưm, mâo du\m ana dliu hla, anăn kâo dôk ng^ ngư\, amâo thâo ôh si be\ bi dưm hbâo krih êa ]ia\ng kriê dlăng ana kphê”.

Hluê si Tiến sĩ Trương Hồng, K’iăng khua Knơ\ng bruă hdră mnê] ngă bruă lo\ hma, dliê kyâo Tây Nguyên, kyua mnuih [uôn sang adôk mtu\k mtu\l hlăm hdră kriê dlăng kphê tơdah tuôm ho\ng yan adiê amâo mâo ga\l jăk mse\ si ara\ anei, snăn lu go\ êsei ngă soh ho\ng klei bhia\n hla\m bruă kriê dlăng, kơ hnơ\ng hbâo pruê leh ana\n boh nik gơ\ kơ wưng krih êa. Kyua yan adiê k[ah êa thu krô, ]ia\ng hnê] ba yua phu\n êa hla\k mâo, mnuih [uôn sang bi krih êa amâo uê` hlăm ya wưng mâo êa, sna\n [ia\dah amâo mâo mđing ôh klei ]ia\ng kơ êa mơ\ng ana kphê. Klei anei nga\ klei amâo mâo bi knar hlăm bruă kriê dlăng kphê leh yan pe\ boh, ngă hma^ djo\ kơ hnơ\ng jăk mơ\ng ana kphê hlăm wưng dơ\ng ]uh blang mnga, ngă dleh dlan kơ bruă kriê dlăng êdei ana\p. Tiến sĩ Trương Hồng la]: “ Mnuih [uôn sang khăng krih êa hluê ho\ng klei pô mâo, anăn digơ\ amâo thâo ôh ya wưng krih ]ia\ng kơ djo\. Mâo lu mnuih, hmei nao ksiêm dlăng đang war brei [uh, mnuih [uôn sang krih êa hnưm đei mkă ho\ng klei ]ia\ng kơ êa mơ\ng ana kphê. Si tôhmô tui si djo\ leh pe\ boh, tơdah drei tui hluê si klei ]ia\ng kơ êa mơ\ng ana kphê, drei srăng [uh wưng krih êa djo\ guôp êdi jing leh ana kphê dliu krô hla, leh krih snăn mnga srăng ]uh blang mâo hlăm brô 90%, bi tơdah krih amâo mâo djo\ guôp, leh krih êa mnga kno\ng ]uh blang hlăm brô 70% đui]. Ana\n jing brua nga\ soh mnuih [uôn sang drei khăng tuôm”.

Ho\ng klei yan adiê amâo mâo ga\l ăk, snăn bruă kriê dlăng mnơ\ng tu\ jăk, rơ\ng djăp êa krih kơ kphê si be\ ]ia\ng kơ djo\ guôp pioh mâo hrui w^t lu boh mnga jing klei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ]ar Daklak dôk bi mđing.

                                                              Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.