VOV4.Êđê - Lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma, anôk brua\ duh mkra mnia blei  ba pla hbei tao Nhật Bản ti kdriêk Krông Ana, c\ar Daklak hla\k dôk amâo h’^t p^t amâo mâo mđao kyua ênoh c\h^ hbei êlưih đei, [ia\ dleh mơh dưi ba c\h^. Klei năng hyưt h^n ho\ng mnuih [uôn sang, anôk brua\ ma\ c\an leh lu pra\k mơ\ng Knơ\ng pra\k pioh duh bi liê kơ brua\ pla hbei tao Nhật Bản, hla\k dôk  ti ana\p klei đuôm nư klei mđ^ mđa\l.                

Klei knang đei kơ sang mnia Trung Quốc ngă kơ mnuih pla hbei tao Nhật Bản tuôm ho\ng klei dleh dlan.

Hlăm wưng anei, hlăm du\m đang hma pla hbei tao Nhật Bản hlắm sa\ Dur Kmăn, kdriêk Krông Ana, ]ar Daklak, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hlăk k[^n ai tiê kuai hbei. Lê Đình Khương, ti [uôn Triết, kdriêk Krông Ana lu thu\n pla hbei tao Nhật Bản brei thâo; mkă ho\ng đar thu\n, hbei tao thu\n anei djo\ boh mnga, [ia\dah ênoh tru\n h^n sơnăn lui] liê kjham êdi:

“ Đar thu\n amâo mâo hbei ]ia\ng ]h^, tăp năng ênoh ]h^ đ^ mơ\ng 15 – 16 êbâo prăk hlăm 1 kg. {ia\dah thu\n anei ako\ yan adôk mâo 13 êbâo prăk hlăm 1 kg, [ia\dah ara\ anei kno\ng adôk 3 – 4 êbâo prăk hlăm 1 kg ngă kơ mnuih [uôn sang lui] liê kjham. Hlăm 1 ha lui] hlăm brô 30 – 35 êklăk prăk. Hmei kno\ng ]ang hmang dưi ba c\h^ kơ ala ta] êngao h’^t kjăp ]ia\ng mnuih [uôn sang amâo mâo mkăm pioh hbei, lui] liê kjham”.

Hbei tao Nhật Bản ti Daklak thu\n anei djo\ boh mnga [ia\dah ênoh tru\n.

Bi Nguyễn Đức Hùng ăt ti [uôn Triêt, să Dur Kmăn, kdriêk Krông Ana mơh brei thâo: thu\n dih, [uh mnuih [uôn sang hlăm kr^ng pla hbei tao Nhật Bản hrui w^t prăk mnga mơ\ng 80 – 90 êklăk prăk hlăm 1 ha, `u ]an prăk knu\k kna mâo 150 êklăk prăk ]ia\ng bi mlih 3 ha lăn pla mdiê boh mnga hrui w^t [ia\ ba pla hbei tao. Leh lu mlan duh bi liê kriê dlăng, đang hbei đ^ jing mtah mda, hbei lu, dlăng siam. Ara\ anei truh leh yan kuai mă, snăn ênoh tru\n [ia\dah ăt dleh mơh ba ]h^. Anăn klei hrui w^t prăk duh bi liê dleh dlan yơh, ênoh prăk ]an ka thâo ôh ya do\ mă ]ia\ng ba tla:

“ Thu\n dih mnuih [uôn sang ti anei, digơ\ pla ba ]h^ mâo mơ\ng 130 – 140 êklăk prăk hlăm 1 ha, anăn go\ êsei kâo bi mlih 3 ha lăn pla mdiê ba pla hbei tao. {ia\dah thu\n anei kno\ng adôk mơ\ng 30 – 35 êklăk prăk đui] hlăm 1 ha, tăp năng ara\ng kăn ]ia\ng blei lei, hlăk ana\n duh bi liê hlăm 1 ha lui] truh 50 êklăk prăk. Tơdah di`u amâo mâo blei snăn go\ êsei ăt kai k[uơ mơh ]ia\ng pla mdiê bi hmao ho\ng yan, bi prăk ]an năng ai ]h^ lo\ yơh ]ia\ng ba tla, di`u amâo tu\ ôh drei tla êmưt”.

Mnuih pla hbei tao Nhật Bản ti Daklak ana\p lui] liê mơ\ng 45 – 50 êklăk prăk hlăm 1 ha.

Ăt hluê si du\m anôk hrui blei, thu\n anei ênoh hbei tao Nhật Bản hro\ tru\n kyua du\m alu\ wa\l hlăm kr^ng lăn Dap kngư bi kluh pla hbei, ho\ng ênhă, hnơ\ng mâo lu êdi. Hlăk êjai sang ]ơ mnia ala ta] êngao hlăk tuôm ho\ng lu klei dleh dlan. Aduôn Nguyễn Thị Mỹ Dung, pô anôk hrui blei mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma Sài Gong ti să Dur Kmăn, kdriêk Krông Ana, hlak mblang:

“ Kâo blei hbei tao ti du\m alu\ wa\l mse\ si: kdriêk Krông Ana, ]ar Daklak, du\m ]ar Gialai leh ana\n Daknông mâo êbeh 4 thu\n leh, grăp hruê hrui blei hlăm brô mơ\ng 40 – 50 ton. Si la] he\ ênoh thu\n anei êlưih êdi, jing hlăm yan blei mâo 11 êbâo prăk hlăm 1 kg, bi ara\ anei kno\ng adôk hlăm brô 3 êbâo 500 prăk đui] hlăm 1 kg. Ênoh hbei êlưih kyua du\m anôk hrui blei mđrăm mb^t, yan adiê kwar Dưr mđiă hlơr, anăn ara\ng [ơ\ng [ia\ đui]. Mb^t ho\ng ana\n, du\m knơ\ng bruă hrui blei mơ\ng Trung Quốc di`u amâo mâo hrui blei lu mse\ si êlâo dih ôh, anăn ăt ngă kơ ênoh hbei tao tru\n mơh”.

Hluê si klei t^ng yap mơ\ng adu\ bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk Krông Ana, yan Puih Mnga thu\n anei, alu\ wa\l mâo hlăm brô 350 ha hbei tao Nhật Bản. Anei jing kr^ng lăn ho\ng guôp ho\ng hbei tao anei, sơnăn hnơ\ng mâo yap mdu\m mơ\ng 18 – 20 ton hlăm 1 ha. Võ Văn Nam, khua Adu\ bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk Krông Ana brei thâo; du\m thu\n giăm anei, bruă pla hbei tao Nhật Bản ba w^t lu boh tu\ dưn, ngă kơ mnuih [uôn sang bi kluh pla mjing hbei. Hlăk êjai hnơ\ng ba ]h^ lu đei mkă klei ]ia\ng blei [ơ\ng, ênoh hbei hro\ tru\n anăn klei lui] liê jing klei amâo dưi tlaih ôh:

“ Ara\ anei ênoh hbei tao hro\ tru\n gu\ 4 êbâo prăk hlăm 1 kg, tui hluê si sang ]ơ mnia hlăm thu\n 2017 – 2018, hmei mtă mtăn kơ mnuih [uôn sang hlăm alu\ wa\l kdriêk tơdah pla ti du\m jơ\ng lo\ kngư, êlưih mđoh mđue# êa, đăm pla ôh hlăm alu\ wa\l tlung ]ia\ng boh mnga hrui w^t đ^. Mnuih [uôn sang ăt ruah mă djuê mjeh jăk djo\ guôp ]ia\ng ba pla pioh ba ]h^ kơ ala ta] êngao. Du\m ênhă pla amâo mâo djo\ guôp bi ba pla du\m mta ana mse\ si mdiê, ktơr ]ia\ng đa\m tuôm ho\ng klei truh tơl, lui] liê”.

Hluê si Anôk bruă Pla mjing leh ana\n Răng mgang mơ\ng pla mjing, Knơ\ng bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang ]ar Daklak, yan Puih Mnga thu\n 2017 – 2018, kluôm ]ar mâo hlăm brô 2 êbâo ha đang hbei tao Nhật Bản. Truh kơ wưng anei, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma kuai hrui leh mâo mkrah wah. Ho\ng hbei tao Nhật Bản c\h^ ênoh êlưih êdi mse\ si ara\ anei, 1 kdrê] jing mơ\ng mnuih [uôn sang ]o\ng po\k phai ênhă pla [ia\dah amâo t^ng mka\ ôh kơ klei hrui blei.