VOV4.Êđê - Ơ [^ng dôk hmư\! Êpul u\n ti ]ar Daklak dôk tla\ ana\p kjham êdi ho\ng klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp; 20 kdriêk, wa\l krah, [uôn pro\ng hmao [uh du\m êpul u\n djo\ klei rua\ anei lehana\n nao ba ]uh dơr mtam. Mb^t ana\n, hu^ hyưt mơ\ng klei rua\ o# eh u\n Châu Phi a\t hriê gia\m êjai hla\k klei rua\ anei mâo leh ti ]ar Quảng Trị. Hdra\ gang mkhư\ klei rua\ kơ êpul u\n ti Daklak hla\k dôk mko\ mjing ho\ng sa hdra\ mjê] êdi. Pô ]ih klei mrâo hưn la] kơ klei anei snei:

Mơ\ng mlan 1, Daklak mâo leh du\m anôk djo\ klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp tal êlâo lehana\n mâo anôk brua\ mdrao mgu\n, brua\ sang ]ư\ êa, du\m kdra\p hâo hưn hưn mdah lar [ar. Anôk brua\ rông mnơ\ng ti Daklak sua^ êma\n êdi hla\k lo\ dưi kru\ w^t êpul u\n, kyua ana\n hdra\ gang mkhư\ dưi nga\ kja\p ph^t. Phạm Quang Thắng, khua sa anôk rông mnơ\ng ti wa\l krah Quảng Phú, kdriêk }ư\ Mgar brei thâo, 2 mlan anei, `u dôk mđing ra\ng êdi ho\ng klei rua\ ti mnơ\ng rông lehana\n hluê nga\ kja\p hdra\ gang mkhư\:

“Ara\ anei klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp dôk mâo dleh dưi ksiêm dla\ng kyua ana\n hdra\ gang mkhư\ ho\ng klei rua\ mâo leh go\ sang mđing ra\ng h^n mơh. Pruê ]ur nanao, tlo\ vaccine gang mkhư\ lehana\n yua êa drao mdjiê kman 3 hruê sa blư\ mb^t ana\n mkhư\ mnuih mka\n mu\t kbia\ hla\m war rông”.

Kha\ sna\n, ho\ng hdra\ rông mnơ\ng lu jing ti kr^ng mnuih [uôn sang dôk, klei thâo kơ hdra\ rông mnơ\ng, kơ hdra\ gang mkhư\ ho\ng klei rua\ ti mnơ\ng rông mơ\ng lu mnuih [uôn sang dôk êdu k[ah, kyua ana\n klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp ti Daklak a\t đ^ lar pral. Nguyễn Thị Thuỷ, mnuih rông mnơ\ng ti sa\ Hoà Hiệp, kdriêk }ư\ Kui` brei thâo, kha\dah mâo leh klei mđing ra\ng gang mkhư\ klei rua\ ti mnơ\ng rông, [ia\dah mrâo anei, lu drei u\n mơ\ng go\ sang `u rông mâo klei rua\:

“Kâo nao ]iêm u\n [ơ\ng mnơ\ng sna\n gơ\ a\t [ơ\ng ja\k mơh, [ia\dah truh kơ aguah kâo [uh gơ\ êbat đo\ng dlơt lehana\n ur sna\n go\ sang kâo êmuh phung ma\ brua\ mdrao mgu\n mnơ\ng rông sna\n di`u la] brei tlo\ êa drao ]ia\ng mdrao klei rua\ lehana\n mđ^ ai bi kdơ\ng ho\ng klei rua\. Tơdah kno\ng mâo klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp gơ\ dưi mdrao [ia\dah go\ sang hu^ lo\ mâo du\m klei rua\ mka\n, lu yơh, sna\n gơ\ amâo lo\ dưi mdrao ôh”.

Hluê si klei hưn mơ\ng Anôk brua\ sang ]ư\ êa ]ar Daklak, t^ng kơ knhal jih mlan 3/2019, klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp ti 10 alu\ wa\l hla\m ]ar nga\ leh gia\m 1.800 drei u\n mâo klei rua\, jih jang dưi nao ba ]uh dơr s’a^.

Êlâo ana\n, k`a\m đru kơ mnuih rông mnơ\ng gang mkhư\ ho\ng klei rua\, anôk brua\ mdrao mgu\n mnơ\ng rông mka\p leh du\m êtuh lit êa drao mdjiê kman. Du\m anôk ksiêm dla\ng klei rua\ ti mnơ\ng rông hla\m ]ar mâo hyua\ kja\p brua\ du\ mdia\ng, ]h^ u\n dôk hd^p lehana\n ]^m u\n hla\m alu\ wa\l, anôk brua\ mdrao mgu\n mnơ\ng rông a\t ksiêm dla\ng kja\p hdra\ ta\ ]uh u\n ti alu\ wa\l mâo klei rua\. Kha\ sna\n, klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp a\t mâo klei bi êdah đ^. Hla\k êjai ana\n, hdra\ gang mkhư\ ho\ng klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp hla\m êpul u\n ti Daklak a\t tuôm ho\ng lu klei dleh dlan kyua nga\n pra\k ]ar amâo lo\ đru mdul ênoh blei vaccine, mnuih [uôn sang a\t ka\n ]ia\ng ma\ pra\k pô nao blei vaccine gang mkhư\ klei rua\. Mta mka\n, êpul ma\ brua\ mdrao mgu\n mnơ\ng rông ti Daklak adôk k[ah, rông mnơ\ng lu jing rông hliê hluôt, ba klei dleh dlan kơ hdra\ gang mkhư\ ho\ng klei rua\. Kyua ana\n, hdra\ gang mkhư\ ho\ng klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp, gang mkhư\ klei rua\ o# eh u\n Châu Phi ti Daklak, lu jing kno\ng hâo hưn, mtô mblang ma\ đu]. Tơdah mâo u\n djo\ klei rua\, brua\ sang ]ư\ êa du\m gưl lehana\n anôk brua\ djo\ tuôm g^r mtru\t mnuih rông nao ]uh dơr jih u\n mâo klei rua\, tu\ ma\ klei đru mơ\ng Knu\k kna. Đinh Công Thiện, Khua kia\ kriê Anôk brua\ sang ]ư\ êa sa\ Hoà Hiệp, kdriêk }ư\ Kui`, ]ar Daklak brei thâo:

“Mơ\ng leh mâo klei rua\ ktro\ ti mnơ\ng rông sna\n hmei mko\ mjing leh Anôk g^t gai gang mkhư\ klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp lehana\n mko\ mjing êpul nao mtru\t mnuih rông ]uh dơr jih drei u\n djo\ klei rua\ hluê si klei k]ah mtru\n mơ\ng hdra\ bhia\n rơ\ng amâo lui klei rua\ anei lo\ tưp lar kơ mnơ\ng rông”.

Hồ Sỹ Nguyên, Khua adu\ brua\ lo\ hma – mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk }ư\ Kui`, ]ar Daklak m`a\ kla\:

“Mơ\ng leh hmao [uh klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp sna\n kdriêk po\k nga\ leh mđra\m mb^t du\m hdra\ msir gang mkhư\ klei rua\ k`a\m bi hro\ klei lui] liê hla\m brua\ rông mnơ\ng mb^t ana\n mka\p dja\p pra\k ka\k blei êa drao mdjiê kman lehana\n kdra\p mnơ\ng yua truh kơ du\m alu\, [uôn”./.

Mse\ si klei hâo hưn kơ dlông, klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp ti êpul u\n dôk đ^ lar pral ti ]ar Daklak lehana\n Anôk brua\ Sang ]ư\ êa ]ar hưn mthâo mâo klei rua\ anei. }ia\ng thâo sa\ng kla\ h^n kơ klei anei, du\m klei ]ia\ng hla\m hdra\ gang mkhư\ gang mkhư\ ho\ng klei rua\, hmei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Thủy Lệ Vũ, Khua knơ\ng brua\ mdrao mgu\n mnơ\ng rông ]ar Daklak, alum kơ [^ng ga\p ka\p mđing hmư\:

-Mse\ ho\ng klei leh yăl dliê, mnuih rông mnơ\ng hlăm ]ar hmư\ hing leh kơ klei rua\ tưp kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp mơ\ng sui leh, lehana\n mâo brua\ răng mgang s^t êm^t. {ia\dah giăm 3 mlan ho\ng anei, mâo leh du\m êbâo mnơ\ng rông mâo klei rua\ lehana\n ba dơr, ]ar Daklak ăt hưn leh mơh mâo klei rua\ tưp. Brua\ răng mgang hlăm wưng êgao kla\ s^t ka mâo klei tu\ dưn kla\ ôh. Ya ngă mse\ snăn?

Thuỷ Lệ Vũ: Tal êlâo klei rua\ tưp lo\ bluh đ^ kyua mn^ anei kơ tluôn hlăm ]ar amâo mâo tlo\ ôh vaccine răng mgang klei rua\ kpla] [a\ng êgei êluô] k]uôp kơ u\n, [ia\dah kno\ng tlo\ mgang kơ êmô kbao đui], tal dua le\ du\m anôk rông mnơ\ng amâo jăk đei mđing uê` ôh, amâo mâo ]o\ng bi liê ôh prăk pioh tlo\ mgang klei rua\ mơ\ng klei ana\n mơh lo\ bluh đ^ klei rua\ tưp, leh kơ ana\n jing brua\ ksiêm dlăng klei rua\ tưp hlăm brua\ du\ mdiăng mu\t kbia\ hlăm ]ar amâo mâo kjăp ôh, snăn dleh dưi ksiêm dlăng jih jang boh klei rua\ tưp kơ mnơ\ng rông.

-Snăn ti ana\p klei rua\ tưp hlăk ktro\ mse\ si ara\ anei, mnuih rông mnơ\ng ya mta brua\ năng ngă he\, lehana\n du\m dhar brua\ djo\ tuôm si srăng ngă ]ia\ng dưi mkhư\ klei rua\ tưp ti hnơ\ng [ia\ h^n?

Thuỷ Lệ Vũ: Ara\ anei mâo dua hdră ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang dưi mkhư\ jih klei rua\ tưp ho\ng klei pral ana\n jing jih jang yang [uôn ]o\ng bi liê prăk pô nao blei vaccine gang mkhư\ klei rua\ tưp ti du\m anôk ]h^ êa drao mdrao mgu\n mnơ\ng rông, ba w^t tlo\ mgang kơ mnơ\ng pô rông. Hdră tal dua jing ara\ anei mâo klei knu\k kna đru ma\ êlâo truh 50 êbâo hnư vaccine pioh mkăp kơ  15 wa\l krah, kdriêk, 4 tôn êa drao mdjiê, 30 tôn ]u\r, lehana\n 30 êbâo po\k hra\ hâo hưn. Boh nik, ho\ng kdriêk Krông Pa] snăn kah truh 1 êklai 400 êklăk prăk pioh blei 20 êbâo hnư êa drao vaccine, 8 tôn ]u\r [hơ\k, 400 lit êa drao mdjiê kman. Bi ho\ng kdriêk Êa Kar snăn bi mâo hdră gang mkhư\ kjăp amâo mâo brei klei rua\ tưp kma ôh, bi liê leh 200 êklăk prăk pioh sai ]u\r hla\m jih jang anôk rông mnơ\ng.

-Bi tơdah mâo klei lui] liê truh, si srăng đru kơ mnuih rông mnơ\ng, lehana\n ya mta brua\ srăng ngă ]ia\ng dưi mâo klei đru?

Thuỷ Lệ Vũ: Tui si klei knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar bi k[^n, mâo mkla\ mklơ\ng leh grăp kg kđeh ]^m u\n ba bi rai srăng dưi đru 35 êbâo prăk ho\ng u\n ana mđai, lehana\n u\n knô mjeh đru 76 êbâo prăk. Ênoh đru anei jing kdlưn h^n dua blư\ leh. Mâo đa đa mnuih duah hwiê u\n kmăp hla\m êlan klông hlăm hnoh krông, êa hnoh kyuadah di`u ka tuôm hmư\ ôh mâo klei đru mdul mơ\ng knu\k kna. Tơdah pral hâo hưn klei anei truh ho\ng mnuih [uôn sang s^t nik srăng mâo ma\ klei đru pioh lo\ kru\ brua\ rông u\n leh jih klei rua\ tưp, kyuana\n brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l brei jih ai tiê ngă brua\ anei đru kơ mnuih [uôn sang mâo u\n rông tuôm ho\ng klei rua\ tưp.

-Mse\ si klei ih la] leh, brua\ ksiêm dlăng klei du\ mdiăng, ksiêm dlăng klei ]uh ta\ u\n wưng leh êgao ka mâo ngă ho\ng klei jăk ôh. Snăn si ]ar srăng ngă ]ia\ng dưi mkhư\ klei rua\ tưp ho\ng klei jăk?

Thuỷ Lệ Vũ: Hlăm ]ar mâo 5 anôk ksiêm dlăng klei rua\ tưp, snăn hmei k]e\ kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar tio\ nao êpul kahan ksiêm êlan klông truh hlăm du\m anôk gak răng hlăm êlan dơ\ng ktuê duôr ]ư\ pro\ng, ti anôk mâo kđông gak răng, snăn hmei k]e\ kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar, lehana\n mko\ mjing êpul bi kia\ kriê kjăp, mse\ si ti sa\ Krông Jing, kdriêk Mdrak dơ\ng ma\ brua\ mơ\ng hruê 30/3 lehana\n mâo leh mb^t ho\ng kahan ksiêm êlan klông kăp đru. Snăn jih jang brua\ gang mkhư\ klei rua\ tưp mơ\ng du\m anôk gak răng srăng dưi ngă kjăp hlăm brua\ răng mgang.

-La] jăk kơ ih lu!