VOV4.Êđê - Alu\ Bình Lợi, să }ư\ Mlê`, kdriêk Êa Sup, ]ar Daklak tuôm thâo leh jing “ alu\ 5 h’a\i jing amâo mâo”: Amâo mâo pui kmlă – êlan klông – sang hră m’ar – sang êa drao- hră go\ êsei. {ia\dah kyua hmao hluê nga\ hdră êlan bi mlih mrâo ktang mơ\ng du\m kr^ng ngă lo\ hma, kr^ng [uôn sang lo\ hma hlăm kdriêk, hlăm ]ar, Bình Lợi dưi bi mlih đ^ leh tu\ jing mơ\ng bruă pla mnơ\ng [ơ\ng huă [ia\ hruê mlan mlih kơ bruă ba pla du\m mta ana tu\ yuôm sui thu\n mlan, mâo ênoh yuôm brua\ duh mkra. Amâo djo\  bi mjưh ti hnơ\ng dưi tlaih đue# mơ\ng klei [un [in đuic\ ôh, lu go\ êsei hlăm alu\ jing mnuih mdro\ng prăk êklăk, ngă bi mlih [o# mta mơ\ng kr^ng [uôn sang.

Hlăm ênha\ êbeh kơ 3 ha lăn, pla mâo 5 êbâo gơ\ng tiêu, grăp thu\n mâo ba w^t giăm 500 êklăk prăk, Bế Văn Long, mnuih djuê ana Nùng, kkiêng thu\n 1985,  ti alu\  Bình Lợi, sa\ }ư\ Mlê`, kdriêk Êa Sup, ]ar Daklak amâo mâo lo\ mdăp ôh klei pô m’ak. Lo\ bi hdơr du\m hruê mrâo ba mo# anak hriê dôk kơ kr^ng lăn mrâo mko\ mkra klei hd^p mda, `u brei thâo, go\ sang `u jing sa hlăm du\m go\ sang tal êlâo truh mko\ mjing klei hd^p mda hla\m kr^ng lăn anei. Hlăk ana\n, dliê hla\m kr^ng anei adôk hrông, kno\ng mâo kbưi sa b^t [uh pưk mnuih [uôn sang mdơ\ng. Klei hd^p hlăm anei bo\ ho\ng klei dleh dlan, ư\ êpa rua\ duam amâo mâo mdei, mnuih [uôn sang kno\ng thâo hd^p ho\ng dliê đu] yơh. {ia\dah, ara\ anei klei hd^p amâo mâo djo\ kno\ng hơ^t leh ôh, mâo klei brua\ sang ]ư\ êa du\m dhar brua\ djo\ tuôm mđing uê`, `u lehana\n go\ sang `u g^r kt^r duah [ơ\ng, hriăm êmuh hdră pla mjing snăn ara\ anei mâo leh pưk sang kjăp siam, klei hd^p mdul h^n leh:

“ Êlâo dih truh hla\m anei kno\ng jing dliê kmrơ\ng, ana kyâo kno\ng go\k krô, kâo dơ\ng ua\ druôm ba w^t ma\ brua\ [rư\ [rư\. Sa thu\n mâo pla mơ\ng 200 – 300 phu\n, lehana\n dơ\ng đ^ nanao. Ara\ anei war sang kâo mâo pla truh leh 5 êbâo phu\n, [ia\dah kno\ng mrâo mâo [ơ\ng hlăm brô 2.500 phu\n. Mâo ba w^t jih jang t^ng he\ kơ jih ênoh leh bi liê adôk mơ\ng 400 – 500 êklăk prăk/thu\n. Ara\ anei klei hd^p mda mdul leh, djăp êsei hua\ djăp [ơ\ng, mâo leh mnơ\ng pioh h^n kơ êlâo”.

Ăt mse\ ho\ng Long, go\ sang Hoàng Văn Nghĩa, djuê ana Tày, ti alu\ Bình Lợi, sa\ }ư\ Mlê` ăt yap jing mnuih thâo mâo leh hlăm alu\ wa\l anei. Kyua kreh kriăng hriăm êmuh, ba yua klei kreh knhâo hlăm brua\ pla mjing lehana\n dlăng kriê êbeh 3.800 phu\n tiêu, hlăm ana\n mâo 2 êbâo phu\n mboh leh, `u mâo ba w^t du\m êtuh êklăk prăk grăp thu\n. Mb^t ho\ng ana\n, `u ]o\ng lo\ mjut mjing mjeh tiêu pioh ]h^ kơ du\m go\ êsei mkăn pla mjing hlăm kr^ng. Lehana\n ăt hur har đru k]e\ brei hdră ma\ brua\ kơ mnuih ka thâo ôh, ]ia\ng kơ digơ\ ăt hrăm mb^t bi dlăng kriê tiêu mâo klei tu\ dưn:

“ Hlăk thu\n 2009 kâo kâo dơ\ng duh kơ brua\ pla tiêu, truh kơ ara\ anei go\ sang kâo mâo leh mơh hnơ\ng hrui w^t h’^t, tiêu mboh kah knar mơ\ng 5 – 6kg/phu\n, sa thu\n kâo mâo mơ\ng 4 – 5 tôn, t^ng he\ kơ jih ênoh bi liê kâo adôk mnga mơ\ng 400 – 500 êklăk prăk/thu\n”.

{uh lu go\ sang nao êlâo h’^t leh klei hd^p mda hlăm kr^ng lăn ala mrâo, Triệu Văn Nam, djuê ana Dao kbia\ mơ\ng [uôn sang pô đue# nao hd^p truh kơ thôn Bình Lợi, sa\ }ư\ Mlê` mko\ mkra klei hd^p mda mrâo. Kha\dah truh êdei, [ia\dah ho\ng klei kreh kriăng hriăm êmuh, tui ngă si brua\ mnuih nao êlâo ngă leh, snăn 5 thu\n leh pla tiêu lehana\n dlăng kriê, ara\ anei war tiêu `u êbeh 1 ha hlăk hlê mboh h’^t leh. Êjai ara\ anei ăt adôk dleh dlan, `u jih ai tiê mđ^ ai mnuih hlăm sang g^r kt^r ma\ brua\, ]ia\ng kơ mgi dih ru\ mdơ\ng klei hd^p jăk yâo hlăm kr^ng lăn mrâo anei:

“ Mơ\ng thu\n 2011 kâo hriê kơ anei, bi liê mâo [ia\ blei lăn hd^p ho\ng mnuih [uôn sang kơ anei. Leh kâo blei, kâo g^r kt^r ngă brua\, truh ara\ anei tiêu kâo pla mâo 5 thu\n leh, dơ\ng mâo [ơ\ng leh. Hmei hlăk hlê g^r ho\ng jih ai tiê ma\ brua\ knua\, kâo mta\ mtăn kơ jih jang mnuih hlăm sang bi g^r yơh duah [ơ\ng ]ia\ng kơ mgi dih hơ^t klei hd^p hla\m kr^ng lăn mrâo anei”.

Mơ\ng sa boh thôn ho\ng 5 klei hơăi, amâo mâo pui kmla\; amâo mâo êlan klông; amâo mâo sang hra\ m’ar; amâo mâo sang êa drao gu\n, amâo mâo hra\ mơar go\ êsei, truh ara\ anei jing leh sa boh thôn Bình Lợi, sa\ }ư\ Mlê`, kdriêk Êa Sup, ]ar Daklak mâo leh lu klei bi mlih. Hlăm du\m thu\n êgao, Đảng, Knu\k kna, du\m gưl dhar brua\ lehana\n êpul brua\ yang [uôn mâo mko\ mjing leh lu klei đru, duh bi liê mđ^ kyar êlan klông, pui kmla\, mb^t ho\ng ana\n mnuih [uôn sang jih ai tiê tui hriăm êmuh klei kreh knhâo, ngă brua\ knua\ duh mkra pla mjing mđ^ kyar klei hd^p mda, đru mguôp kơ klei mđ^ kyar [uôn sang mrâo ti kr^ng knông lăn adôk lu klei dleh dlan.

H’Mrư pô ]ih – H’Nga ra\k