VOV4.Êđê- Go\ sang Bùi Công Oánh, ti alu\ 8, Sa Êa Bung, kdriêk Êa Sup, ]ar Daklak hlăk dôk pla mjing truh êbeh 10ha mdiê, boh mnga mâo 1tôn2/sao. Ho\ng 25 thu\n sia\ suôr ho\ng brua\ pla mdiê, Oánh la], mdiê hlăk wưng mtian [le\ jing yuôm bhăn snăk, kyua ana\n brua\ dlăng kriê, mkhư\ gang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ wưng anei srăng bi kla\ kơ boh mnga lehana\n hnơ\ng jăk mdiê

“Ho\ng mdiê ara\ anei snăn bi ba yua klei kreh knhâo hlăm brua\. Tal êlâo, lo\ kai ]aih bi [h^ êlâo kơ sai mjeh, dua jing klei kơ mjeh ruah mjeh jăk, tal tlâo jing hdră răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, snăn bi nao ]ua\ lo\ jê` jê`, ]ia\ng pral thâo [uh hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă bi pral”.

Ăt pla mjing truh kơ 10 ha mdiê mse\ ho\ng sang Oánh mơh, amai Hoàng Thị Hằng, ti alu\ 8, sa\ êa Bung, kdriêk Êa Sup lo\ mđing kơ hdră dlăng kriê klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, ]ia\ng bi mâo klei tu\ dưn, pioh răng mgang mdiê êlâo kơ mdiê mtian lehana\n [le\, k`ăm đru kơ ana mdiê ktang ksu\n pak jăk, mtian lehana\n [le\ mđrăm siam ba w^t boh mnga jăk :

“Gang mkhư\ klei mnơ\ng ngă kơ mdiê jing dleh, kyuadah hla\m yan hjan tăp năng adiê hl^m jih hruê kăm, tăp năng truh kơ jih mlan, snăn dleh hlăm brua\ răng kriê mdiê. Êjai adiê hjan lu mnơ\ng ngă đ^ lê], bi tơdah adiê mđia\, lehân\n mâo lu hnuê bhang ngă, krih êa drao 4 blư\ snăn kơh jih. Mâo phung thơ\ng kơ brua\ snăn kâo ]ia\ng êmuh, si srăng ngă ]ia\ng bi mjih klei hnuê bhang ngă kơ ân mdiê”./.

}ia\ng hlak mblang du\m klei mđing uê` mơ\ng mnuih nga\ lo\ hma hla\m brua\ dla\ng kriê wiê êna\k mdiê a\t mse\ mơh gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ hla\m wưng mdiê dơ\ng [le\ hla\m yan hjan, hmei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Vũ Thị Thanh Bình, K’ia\ng khua knơ\ng brua\ pla mjing lehana\n ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing ]ar Daklak.

- Akâo kơ ih, ara\ anei mdiê yan hjan ti Dak Lak hlăk wưng k]ưm [le\, anei jing wưng yuôm bhăn bi mklă hnơ\ng mâo mdiê, ih mâo mơh he\ mtă mtăn ]ia\ng mnuih pla mdiê kriê dlăng mdiê pô mâo ba w^t boh tu\ dưn hlăm wưng anei?

Vũ Thị Thanh Bình: Mdiê yan hjan thu\n anei hlăk k]ah êđai lehana\n mdiê ksă hnưm ăt mphu\n mtian, [le\. Wưng anei jing wưng yuôm bhăn mdiê lehana\n mb^t ana\n hlăm yan hjan, mđiă hjan bi kmlah mse\ sơnei ăt srăng mâo lu klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, sơnăn mnuih [uôn sang bi mâo klei bi mđing. Tal 1 ana\n jing ktuôp uê, ktuôp uê khăng [ơ\ng bi rai kjham ti kr^ng drei pla mdiê đrông hlăm thu\n, pla du\m djuê mjeh ktuôp [ơ\ng, boh nik gơ\ mjeh mdiê [âo mngưi, rah pla hnơ\ng kiêr lehana\n dưm hbâo đạm lu đei, ana\n jing du\m mta klei găl ktuôp bluh đ^ lehana\n s^t ktuôp bluh đ^ ti hnơ\ng lu srăng ngă ram kuôt mdiê hnơ\ng mâo srăng hro\ tru\n, boh nik gơ\ ênhă ram kuôt mdiê srăng amâo mâo hrui w^t boh mnga ôh”.

- }ia\ng hmao [uh ăt mse\ mơh mkhư\ gang ktuôp uê anei, sơnăn ya hdră mnuih pla mjing mdiê bi ngă?

Vũ Thị Thanh Bình: }ia\ng hmao [uh hnưm ktuôp anei, sơnăn du\m knơ\ng bruă thơ\ng kơ bruă lo\ hma mse\ si anôk bruă pla mjing kriê dlăng mnơ\ng pla mjing, anôk bruă mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma bi ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang khăng nao ]ua\ đang lo\ hma ho\ng hdră đru mdul mse\ si ktuê dlăng mplư ho\ng pui kđen. S^t ktuê dlăng mplư ho\ng pui kđeh [uh hnơ\ng lu hlăm pui kđeh, sơnăn drei mtă mtăn kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ]ia\ng mâo du\m hdră mkhư\ gang ho\ng du\m mta êa drao sinh học, hoá học djo\ guôp lehana\n ba yua hluê mta ]ua\n 4 djo\, tal êlâo djo\ mta êa drao, djo\ hnơ\ng, djo\ wưng lehana\n djo\ hdră.

Sơnăn ya mta êa drao  ba yua w^t boh tu\ dưn ]ia\ng mkhư\ gang ktuôp uê anei?

Vũ Thị Thanh Bình: Klă s^t tơdah [uh ênoh ktuôp uê lu, sơnăn kơh drei ba yua du\m mta êa drao. Tal êlâo jing ba yua mta êa drao sinh học, êa drao bi knar klei klei đ^ jing ]ia\ng mdjiê ktuôp uê anei. Mâo du\m mta êa drao mâo Phu\n bruă Lo\ hma lehana\n Anôk bruă răng mgang mnơ\ng pla mjing ktrâo la] leh mse\ si du\m mta hoạt chất Bubropezin, hoạt chất phenobucar, isobrocar lehana\n du\m mta hoạt chất mkăn drei dưi ba yua ]ia\ng mdjiê ktuôp uê tơdah ktuôp uê hnơ\ng lu.

- Akâo kơ ih, êngao kơ ktuôp uê, sơnăn mnơ\ng ngă krô hla ăt jing 1 mta hluăt [ơ\ng bi rai mdiê hlăm yan hjan anei, hluê si ih, si ênoh lui] liê mơ\ng hluăt anei ngă lehana\n si hdră mkhư\ gang?

 Vũ Thị Thanh Bình: Mnơ\ng ngă krô hla ăt đ^ lar hlăm klei hnơ\ng h’uh đ^, boh nik gơ\ hlăm wưng mdiê mphu\n [le\ lehana\n m’mao ngă krô hla đ^ lar ktang ti đang lo\ hma rah pla kiêr, dưm hbâo đạm lu đei lehana\n mnơ\ng ngă krô hla anei ăt hu^ hyưt kyua `u tưp lar lehana\n ngă klei lui] liê đ^ h^n.

- Akâo kơ ih brei thâo lăng klei bi êdah thâo kral mnơ\ng ngă anei

Vũ Thị Thanh Bình: Mnơ\ng ngă dliu krô mâo 2 mta ana\n jing mnơ\ng ngă krô hlăm hla lehana\n mnơ\ng ngă krô hlăm kuê amung mdiê. Tal êlâo, tơdah mnơ\ng ngă hlăm hla drei khăng nao ]ua\ đang lo\ hma drei sra\ng [uh du\m gru k]o\ ju\ uê hlăm hla mdiê. Ho\ng mnơ\ng ngă dliu krô drei ăt bi mkhư\ gang hnưm ho\ng hdră ba yua êa drao mkhư\ gang mnơ\ng ngă dliu krô.

Ư, ara\ anei mâo klei s^t êdi ana\n jing s^t mdiê mâo mnơ\ng ngă sơnăn mnuih [uôn sang khăng nao kơ anôk ]h^ êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing ti alu\ wa\l lehana\n hâo hưn boh klei mnơ\ng ngă lehana\n pô ]h^ êa drao brei êa drao. Gưl tal êlâo ba yua gơ\ jih, du\m gưl êdei tơdah lo\ bluh mâo `u bi kdơ\ng ho\ng êa drao? Ya phu\n agha kbiă hriê klei anei?

Vũ Thị Thanh Bình: Klă s^t ho\ng du\m mta mnơ\ng hd^p đơđiêt ngă klei ju\ jhat asei mlei bi kdơ\ng ho\ng êa drao, kyua ana\n Anôk bruă răng mgang mnơ\ng pla mjing ăt khăng mtô mblang ana\n jing drei đăm ba yua ôh 1 mta êa drao wưng sui, [ia\dah drei bi mlih du\m mta êa drao mkă ]ia\ng mdjiê ktuôp ana\n, amâo dah mguôp mb^t mta êa drao anei ho\ng mta êa drao mkăn ]ia\ng mdjiê ktuôp lehana\n mkhư\ gang klei bi kdơ\ng ho\ng êa drao.

- Êngao kơ bruă mkhư\ gang mơ\ng ngă sơnăn si hdră mnuih pla mdiê ăt bi kriê dlăng mdiê pô hlăm wưng anei ]ia\ng hnơ\ng mâo boh mnga hrui w^t h^n?

Vũ Thị Thanh Bình: Ho\ng mdiê lo\ sơnăn drei krơ\ng djăp êa mơ\ng 3 -5 cm, krơ\ng n’nao kơ mdiê đ^ jing siam, mb^t ana\n drei dưm hbâo NPK bi knar djăp ênu\m, mhro\ [ia\ klei krih êa drao hlăm wưng mdiê dôk [le\, kno\ng krih êlâo amâo dah êdei kơ mdiê [le\.

- Ara\ anei du\m kr^ng ti ]ar Dak Lak ba yua lăn ]ia\ng pla mdiê 3 yan, digơ\ bi m^n pla mse\ sơnăn boh mnga hrui w^t srăng đ^ h^n, [ia\dah klă s^t ăt ngă lu klei ju\ jhat kyua lăn ăt ]ia\ng mâo wưng mdei ]ia\ng lo\ mjing mnơ\ng tu\ jăk. Ih mâo mơh he\ ya klei mtă mtăn ho\ng du\m phung digơ\ anei?

Vũ Thị Thanh Bình:  Ho\ng djăp mnơ\ng pla mjing ăt mse\ sơa^, amâo djo\ kno\ng mdiê ôh, du\m mta mnơ\ng pla mjing [ia\ hruê mlan drei mâo wưng mdei, plah wah yan anei yan êdei hlăm brô 1 mlan, tơdah 2 mlan jăk h^n mơh ]ia\ng mta mnơ\ng ngă ana\n s^t drei kuai k[ươ amâo dah [hu lăn sơnăn wưng anei mta mnơ\ng ngă srăng djiê gơ\ dul [ia\. Tơdah drei pla n’nao đrông sơnăn amâo mâo hruê mlan bi mdjiê ôh, mta mnơ\ng ngă anei srăng lo\ dôk mơ\ng yan adiê nao kơ yan êdei. S^t drei pla mse\ sơnăn srăng mâo lu mnơ\ng ngă, ngă hma^ djo\ kơ hnơ\ng mâo boh mnga, kyua ana\n ho\ng mdiê drei pla 2 yan đui].

-          La] jăk kơ ih lu