VOV4.Êđê - K`^t triêl jing sa hlăm du\m mta mnơ\ng khăng yua hlăm klei mkra mjing mnơ\ng [ơ\ng grăp hruê, amâodah yua mkra mjing êa drao pioh mdrao lu mta klei rua\. Ara\ anei, ho\ng klei thâo dưn yua tu\ jing kdrăp djiêl ma\ curcumin mơ\ng k`^t triêl, snăn k`^t triêl jing leh sa mta mnơ\ng mâo ênoh, dưi pla mjing leh hlăm djăp anôk kluôm ala. Bi ti Daklak lehana\n hlăm Lăn Dap Kngư du\m êtuh go\ êsei pla mjing mâo mđ^ kyar klei hd^p mda mơ\ng brua\ anei. Lu phung duh mkra la] Daklak yơh jing anôk jăk êdi pioh pla k`^t triêl, pioh mkra mjing lehana\n pioh ]h^ kơ ala ta] êngao. Hlăm kdrê] “Ana êa drao ho\ng klei hd^p” hruê anei hmei lo\ dơ\ng hưn mthâo ho\ng diih, du\m go\ êsei pla mjing k`^t triêl, lehana\n klei ]ang hmăng mơ\ng mta mnơ\ng pla anei [rư\ hruê [rư\ [uh kla\ h^n:

Thu\n 2016, leh [uh lu mnuih hlăm kdriêk bi pla k`^t mâo ba w^t lu klei tu\ dưn, lehana\n [uh ênoh ]h^ k`^t ăt yuôm lehana\n h’^t, aduôn Hoàng Thị Hoa, ti thôn 3, sa\ Êa Yiêng, kdriêk Krông Pa], ]ar Daklak bi mlih lăn mâo 1ha mơ\ng hma hbei [lang, ara\ anei pla k`^t. Leh yan tal êlâo, aduôn Hoa mâo ba w^t truh 30 tôn k`^t, mâo mnga truh 180 êklăk prăk. Thu\n anei, go\ sang `u lo\ mđ^ ênha\ pla truh 1ha mkrah, ho\ng klei ]ang hmăng mâo ba w^t lu prăk h^n:“ Truh kơ thu\n anei go\ sang kâo pla yan tal dua leh, go\ sang kâo [uh klei tu\ dưn pro\ng mơ\ng k`^t ba w^t, ]ang hmăng kơ ênoh ]h^ mâo klei yuôm nanao sơăi, h’^t hnơ\ng hrui w^t kơ mnuih pla mjing”.

Y - Suen {uôn Ya\, ti [uôn Hra Ea Hn^ng, sa\ Drai Bhăng, kdriêk }ư\ Kui`, la] klei tu\ dưn mơ\ng brua\ pla k`^t triêl ho\ng `u jing bi kngăr êdi. Thu\n 2015, `u pla hlăm lăn ru\ kphê leh khua, lehana\n pla k`^t êjai ]ia\ng lo\ mju\t mjing lăn, lehana\n ]ia\ng kơ mâo ênoh ba w^t mơh êjai mdei brua\ pla kphê, la] jing ma\ [ia\ hruê rông kơ sui hruê yơh. Bi kngăr mơh, amâo mâo yo\ng m^n ôh dưi ba w^t he\ klei tu\ dưn pro\ng snăn knar ho\ng klei pla kphê mơh, kdlưn h^n lu blư\ mka\ ho\ng pla ktơr êtak, lehana\n hbei [lang. Grăp yan mâo ru\ 16 tôn k`^t, ho\ng ênoh ]h^ mơ\ng 6 êbâo truh 8 êbâo prăk/kg. Leh kah jih kơ ênoh bi liê `u adôk mnga êbeh 120 êklăk prăk. Sa klei jăk mkăn `u [uh jing jăk ho\ng brua\ pla k`^t ana\n jing, ana mnơ\ng anei ênưih pla, amâo jăk mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă ôh, lehana\n kăn lu] liê lu rei ai tiê dlăng kriê, knhal tu] k`^t mâo ba w^t ]h^ djăp mâo mnuih blei:“ Ana k`^t hd^p ênưih amâo mâo klei dleh dlan ôh, kno\ng ma\ [ia\ hbâo, lehana\n jik rơ\k. Kơ anôk ]h^ ăt djăl mơh duah, kyuadah ara\ anei lu mnuih tui nao blei hlăm hma mtam, mse\ ho\ng thu\n dih mâo mnuih nao hmei kơ hma mtam yơh”.

Mơ\ng klei găl jăk mơ\ng brua\ pla k`^t triêl hlăm lăn Daklak, ako\ thu\n 2017, mâo lu phung duh mkra nao ksiêm dlăng, lehana\n duh kơ brua\ pla mjing k`^t pioh ngă êa drao. Hlăm ênoh ana\n mâo knơ\ng brua\ Solavina, sa hlăm du\m knơ\ng brua\ trua\n kơ brua\ pla mjing ana êa drao pioh mkra mjing lehana\n ]h^ kơ ala ta] êngao. Leh ksiêm dlăng tal êlâo, knơ\ng brua\ mâo ruah leh 300 go\ êsei, ho\ng 300 ha ti kdriêk Krông Pa], ]ar Daklak nao hlăm brua\ anei. Du\m go\ êsei mâo leh knơ\ng brua\ đru mjeh, mtô hdră dlăng kriê wiê ênăk, lehana\n mâo klei kuôl ka\ kăp blei jih k`^t mnuih [uôn sang pla mjing. Ara\ anei ênha\ pla mjing k`^t hlăk hlê đ^ h^n. Aduôn Hoàng Thị Thảo, khua kia\ kriê knơ\ng brua\ Solavina ti Lăn Dap Kngư la]:“ Ara\ anei knơ\ng brua\ hmei hlăk ru\ mjing mơ\ng 3 – 5 boh sang mkra mjing ti kdriêk, lehana\n du\m anôk je\ giăm ho\ng kdrăn pla k`^t ]ia\ng bi hơ^t kơ ênoh ênil mnuih [uôn sang ]h^ k`^t. Hmei dôk ngă truh jih thu\n 2017 anei srăng bi leh du\m boh sang mkra mjing k`^t hlăm ako\ yan hrui êmiêt, lehana\n srăng hrui blei k`^t pioh kơ sang mkra mjing djiêl ma\ curcumin”.

Du\m yan pla mjing k`^t mâo leh klei tu\ dưn, lu mnuih pla mjing mâo leh ênoh ba w^t hơ^t, lehana\n knư\ hruê knư\ lu phung duh mkra hriê bi mguôp duh mkra pla mjing mb^t ho\ng mnuih [uôn sang. Klei anei hlăk brei [uh klei ]ang hmăng êdah kla\ êdi mơ\ng sa mta mnơ\ng pla mjing anei hlăk mâo ênoh mơ\ng jih jang mnơ\ng pla mjing ti Daklak, lehana\n hlăm Lăn Dap kngư mse\ mơh.

Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.