VOV4.Êđê - Ara\ anei mnuih pla mjing hlăk dôk prăp êmiêt kơ gưl pruê hbâo hlăm knhal tu] yan hjan. Anei jing wưng boh kphê leh pro\ng, brua\ pruê hbâo si srăng ngă ]ia\ng kơ boh kphê msăr, ksa\ siam, jing klei lu mnuih dôk mđing. Tluôn anei, Thạc sĩ Mai Công Trí, Knua\ druh knơ\ng brua\ ksiêm duah klei kreh knhâo brua\ lo\ hma, dliê kyâo Lăn Dap Kngư ktrâo ata\t kơ mnuih pla mjing hdră pruê hbâo kơ kphê hla\m wưng anei.

      Hla\m knhal jih yan hjan jing wưng knhal tui] rông boh mơ\ng ana kphê. Anei a\t jing wưng mnuih pla kphê pruê hbâo gưl knhal tui]. Hluê si Thạc sĩ Mai Công Trí, pruê hbâo wưng anei amâo djo\ kno\ng mâo klei tu\ rông boh êlâo kơ hrui pe\ đuic\ ôh,  [ia\dah lo\ mjing ai kơ ana kphê đ^ jing ja\k hla\m wưng kbia\ mnga hla\m thu\n êdei.“ Pruê hbâo kơ ana kphê c\ia\ng bi mđing kơ 2 brua\ jing brei dưi rông ana: mâo adhan, hla, boh ja\k s’a^, leh ana\n tal dua jing rông wa\t la\n. Drei nga\ brua\ sna\n la\n gơ\ êbhui, ana kphê đ^ jing ja\k mơh. Wưng anei jing sa hla\m du\m wưng yuôm bha\n êdi. Ana\n jing wưng ana kphê đ^ jing leh ana\n boh kphê đ^ pro\ng h^n mơh leh ana\n mpra\p mka\p mnơ\ng tu\ ja\k bi mkla\  hnơ\ng tu\ leh ana\n boh mnga mâo. Tơ drei pruê hbâo amâo dja\p ênu\m sna\n sra\ng nga\ kơ boh kphê điêt, amâo pro\ng ôh, êluh boh kphê kha\ng mâo mơh. Kyua ana\n s^t pruê hbâo dja\p ênu\m sra\ng mđ^ hnơ\ng tu\ leh ana\n hnơ\ng mâo boh mnga mơ\ng ana kphê”.

     Hluê si klei thâo mơ\ng lu phung nga\ brua\ pla kphê, sna\n hdra\ dla\ng kriê wiê êna\k kphê wưng anei hnơ\ng mâo boh mnga leh ana\n hnơ\ng tu\ ja\k kơ asa\r mâo klei bi mlih kla\ klơ\ng mơh. Tui hluê ho\ng hnơ\ng leh ana\n mta hbâo pruê drei bi ba yua ho\ng hnơ\ng mdê mdê. Thạc sĩ Mai Công Trí mta\ snei: “ Wưng anei jing wưng kphê đ^ jing kyua ana\n klei ]ia\ng kơ mta đạm amâo lu ôh, klei ]ia\ng kơ lân jing man dưn leh ana\n hla\k ]ia\ng lu mta hbâo kali. Kyua ana\n tơ kah knar sna\n c\ia\ng drei pruê ti hnơ\ng hbâo đạm – lân – kali jing 1:1:2, jing mta hbâo kali brei drei pruê lu [ia\. Kha\ sna\n, tui hluê ho\ng ana kphê pô sna\n c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang pruê bi knar plah wah hbâo vô cơ leh ana\n hbâo hữu cơ. Hla\m hbâo vô cơ, mnuih [uôn sang c\ia\ng bi mđing êngao kơ N-P-K sna\n du\m mta trung, vi lượng a\t dưi ba yua djo\ guôp mơh. Drei [uh mta trung lượng mse\ si lưu huỳnh, canxi, magie ka bi knar sna\n drei c\ia\ng bi mđing mơh. Du\m mta vi lượng mâo kẽm, bo… a\t hma\i truh kơ hnơ\ng tu\ leh ana\n hnơ\ng mâo boh mnga kphê. Tơ drei pruê hbâo hliê, hbâo bi lu\k sna\n c\ia\ng mđing kơ hnơ\ng leh ana\n lo\  mbo\ du\m mta trung, vi lượng. Tơ drei pruê hbâo NPK sna\n brei drei ruah du\m mta hbâo NPK mâo dja\p ênu\m trung vi lượng rơ\ng kơ ana kphê dưi mâo dja\p hnơ\ng tu\ ja\k”.

       Mb^t ho\ng brua\ pruê hbâo bi knar, djo\ hdra\ leh ana\n djo\ hnơ\ng, ]ia\ng đ^ jing ja\k leh ana\n đru kơ phu\n kphê kja\p, drei lo\ dưi ba yua hbâo yua kơ hla ( jing krih ti hla amâo dah pruê ti phu\n kphê) hluê si klei ktrâo la] mơ\ng phung mkra mjing. Klei bhia\n pruê hbâo kơ gra\p đang war  c\ia\ng bi tui hluê ho\ng hnơ\ng jing mơ\ng la\n leh ana\n hnơ\ng mâo boh mnga mơ\ng kphê. Tơ pruê hbâo a\t c\ia\ng bi mđing mơh kơ yan adiê pioh mâo hdra\ pruê bi djo\ guôp. Thạc sĩ Mai Công Trí mta\ snei: “ Thu\n anei jing thu\n mdê mrâo ga\n sa wưng adiê thu krô k[ah êa sui leh ana\n k[ah êa hl^m hjan. Phu\n kphê ka đ^ jing dja\p ênu\m ôh kơ adhan, ana, hla kyua ana\n drei c\ia\ng mđing kơ klei anei. Ara\ anei dah djo\ gơ\ dê jing yan hjan leh, [ia\ ara\ anei le\ hnơ\ng êa a\t ka dja\p mơh, kyua ana\n tơ pruê hbâo brei drei mđing dla\ng kơ hdra\ pruê hbâo dơr hla\m la\n he\ amâo dah pruê tơ la\n mâo dja\p leh hnơ\ng h’a\p leh ana\n drei c\ia\ng mđing kơ klei hu^ dah nga\ kơ ana kphê kdja\t hlơr đei. Kyua dah tơ mrâo kno\ng hjan ma\ bhiâo leh ana\n [ia\ đui] êa hjan sna\n drei hlo\ng pruê hbâo ti dlông la\n mtam, tơ adiê hlo\ng lo\ mđia\ sna\n hbâo pruê ana\n amâo mâo klei tu\ leh ana\n nga\ lui] liê lu”.

                                          Y Khem – H’Nê] pô ]ih hlo\ng ra\k.