VOV4.Êđê - Truh yan hjan a\t jing wưng boh kphê mphu\n đ^ pro\ng pral mb^t ana\n jing klei c\a\t bluh đ^ pral adhan, kna\t kyua ana\n brua\ dla\ng kriê mbo\ mnơ\ng tu\ ja\k kơ kphê wưng anei jing yuôm bha\n êdi, đru mguôp mka\p dja\p ênu\m mta mnơ\ng tu\ ja\k leh ana\n mjing pum adhan đ^ kyar ktang kja\p kơ du\m yan ti ana\p. Ti gu\ anei, Thạc sĩ Phạm Công Trí, knua\ druh Knơ\ng Kreh knhâo hdra\ mnêc\ nga\ brua\ Lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên sra\ng kc\e\ ktrâo kơ mnuih [uôn sang drei du\m klei c\ia\ng thâo hla\m brua\ bruê hbâo kơ kphê hla\m yan hjan.

      Tui si klei phung kreh knhâo ksiêm duah êjai hlăm brua\ pla mjing kphê mâo mbha ngă lu gưl, boh nik hlăm wưng kphê bi adiê jing wưng yuôm bhăn êdi. Wưng anei kphê ]ia\ng kơ sa ênoh hnơ\ng tu\ jăk pro\ng, ho\ng hdră drei pruê hbâo bi djo\ mđing lu hbâo NPK. Hbâo trung vi lượng ho\ng kphê lu drei amâo mâo jăk mđing ôh. Ara\ anei mâo lu mta hbâo ara\ng ]h^ hlăm kdô ]ih TE, [ia\dah kno\ng mâo ma\ [ia\ đu] trung vi lượng, snăn klei ]ia\ng mbo\ trung vi lượng kơ kphê ka dưi djăp ôh. Klei k[ah trung vi lượng yơh ngă kơ adiê boh kphê luh ara\ anei. Snăn tui si thạc sĩ Phạm Công Trí, knua\ druh brua\ kreh knhâo lo\ hma dliê kyâo lăn Dap kngư la] ti Lăn Dap kngư drei ara\ anei ana\p dơ\ng nao kơ sah mba, msăm truh kơ klei k[ah lu êdi magie, lưu huynh, silit. Tơdah amâo mâo lo\ mbo\ ôh djăp mta trung lượng anei snăn kơh agha lehana\n hla amâo mâo kjăp ôh. Mâo klei bi knăl hla ko# amâodah k`^ kông ana amâo mâo jing ôh, truh kơ klei luh adiê mơh: “Mta\ kơ mnuih pla mjing êjai pruê hbâo NPK djo\ guôp mse\ si 16-8-16, 16-7-17… snăn drei lo\ pruê bi djăp hbâo trung vi lượng. Tôhmô gưl 2, lo\ pruê thiăm Magie, silit, lehana\n Calsi leh kơ năn lo\ pruê hbâo mâo Bo, Kẽm. Kklah ]u\n [ia\ êdi hlăm thu\n brei bi mâo 5 mta ana\n, snăn srăng dưi mkhư\ klei luh adiê. Hlăm anôk mkra mjing hbâo ara\ anei ara\ng dơ\ng thiăm du\m mta trung vi lượng hla\m hbâo NPK, snăn năng lo\ pruê bi djo\ guôp snăn kơh ana kphê srăng hrip mta tu\ jăk, lehana\n mghaih msir klei luh adiê, đru mđ^ boh mnga kphê mâo”.

       Mb^t ho\ng klei luh adiê mda, kbia\ hriê mơ\ng klei pruê hbâo amâo mâo djo\ guôp, ngă truh kơ hla kprê` mơh. Kyuadah mnuih pla kphê kno\ng mđing hjăn kơ NPK lu đei, lehana\n lo\ krih thiăm êa hbâo NPK m^ndah ]ia\ng mtru\t klei đ^ jing kơ boh jăk h^n. {ia\dah ngă mse\ snăn jing ba hriê klei amâo mâo jăk ngă jih trung vi lượng mâo hlăm năn, mơ\ng năn klei lo\ mbo\ trung vi lượng jing yuôm bhăn snăk, Phạm Công Trí mta\: “Hnơ\ng mta hbâo anei pruê bi djo\, man djăp. Bi tơdah drei pruê lu đei kơ mnơ\ng pla ]ia\ng, amâodah hlăm lăn ]ia\ng, snăn srăng ngă jhat mtu\k mtu\l, êbeh mâo k[ah mâo, boh nik ho\ng kẽm, bo, magie srăng ngă bi kprê` hla kphê. Bi tơdah k[ah Bo, snăn ti anôk nô năng ]uh blang mnga, [ia\dah ti ana\n pluh he\ adhan đ’điêt mse\ ho\ng hruh ak. Bi tơdah k[ah kẽm hla kphê srăng kprê` bi k]it. K[ah magie drei [uh hla amâo mâo pro\ng ôh, lehana\n ngă krô hlăm hla, kyuana\n pruê hbâo amâo mâo djo\ kno\ng pruê hbâo khoáng đu] ôh, [ia\dah pruê lu hbâo bru\ eh mnơ\ng rông, ]ia\ng kơ hla pro\ng siam, adiê mda đ^ jing jăk, amâo mâo luh ôh”.

      Thạc sĩ Phạm Công Trí ăt mta\ kơ mnuih [uôn sang, êngao kơ pruê hbâo hoá học, hdơr pruê hbâo vi sinh, lehana\n hbâo bru\ eh mnơ\ng rông, snăn kơh srăng ba w^t klei tu\ dưn kơ lăn, mjing lăn bi êbhui] h^n. {ia\dah hdơr hbâo eh mnơ\ng rông brei mđăm bi mbru\ êlâo kơh ba pruê: “ Êjai mđam hbâo eh mnơ\ng rông, ]ia\ng kơ klei jăk hbâo đ^, mta jhat hro\, đăm ba klei jhat kơ mnơ\ng pla. Êjai yua hbâo bru\, lehana\n hbâo vi sinh, snăn mnơ\ng dhơ\ng hd^p điêt đ^ jing hlăm hbâo ba klei jăk kơ lăn. Jăk h^n drei pruê dơr hlăm lăn, pruê êjai lăn h’ăp msah, mbha ngă 2 – 3blư\ pruê hlăm sa thu\n. Hbâo eh mnơ\ng rông pruê sa blư\ đu], leh kơ năn lo\ pruê thiăm vi sinh 2 – 3 blư\, snăn mnơ\ng pla srăng đ^ jing jăk kyua hbâo vi sinh dôk hlăm lăn sui truh kơ 6 mlan, [ia\dah ktang h^n êdi hlăm 2 mlan. Drei mbha pruê [‘[ia\ ]ia\ng kơ jih jang mta kman jăk mâo hlăm lăn hd^p lu hla\m war kphê”.

      Ara\ anei ênoh ]h^ kphê tru\n, mơ\ng năn mơh phung pla kphê amâo lo\ jăk đei dlăng kriê wiê ênăk ôh ana kphê pô. {ia\dah ăt kphê mơh jing mnơ\ng pô pla phu\n, lehana\n jing mnơ\ng pioh ]h^ kơ ala ta] êngao. }ia\ng pla mjing kphê ho\ng klei kjăp, snăn mnuih pla mjing ]ua\ jê` jê` war bưn pô, dlăng kriê wiê ênăk bi jăk, djo\ guôp, hmao mâo hdră răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, djo\ êa drao, srăng ba w^t klei tu\ dưn jăk, ana\p truh kơ klei mđ^ kyar brua\ lo\ hma ho\ng klei kjăp

                                                          Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.