VOV4.Êđê -Yan hjan ti du\m ]ar kr^ng La\n dap kngư mphu\n k]ưm mơ\ng mlan 5 lehana\n sui truh kơ mlan 10. Anei jing wưng ana kphê đ^ jing pral, ]ia\ng mnơ\ng tu\ ja\k mơ\ng 85 – 90% hla\m hnơ\ng ]ia\ng mơ\ng ana jih 1 thu\n. Kha\ sna\n, yan hjan a\t jing mmông ga\l kơ du\m mta mnơ\ng nga\, mmao jhat đ^ lar, hla\m ana\n mâo mnơ\ng nga\, mmao jhat bi luh boh, k`^ hla hma\i truh hnơ\ng mâo boh mnga. Klei anei hla\k lehana\n dôk mâo ti dja\p kr^ng hla\m la\n dap kngư, hla\m ana\n mâo ]ar Lâm Đồng.

Boh kphê êluh dưi bi mklă mơ\ng lu mta phu\n, đađa gơ\ ]o\ng êluh amâo dah mnơ\ng ngă. Ti ]ar Lâm Đồng, mta phu\n boh kphê êluh kyua m’mao hdăng ngă jing lu h^n êdi. Jih jang du\m đang kphê mơ\ng ]ar anei mâo sơa^ klei boh kphê êluh, hlăk êjai mnuih [uôn sang ngă lo\ hma dleh dlan êdi hlăm bruă răng mgang lehana\n msir mghaih. Hluê si aduôn Mai Thị Hiền, ti alu\ 10, să Hoà Bắc, kdriêk Di Linh, kyua hma^ djo\ mơ\ng yan adiê, mđia\ hjan amâo mâo sa hnơ\ng, sơnăn du\m thu\n giăm anei, đang kphê mơ\ng go\ êsei khăng mâo lu hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, ngă hma^ djo\ pro\ng kơ boh tu\ dưn:

“Dleh dlan h^n jing mnơ\ng ngă bru\ boh, êluh boh. Lehana\n mnơ\ng ngă bi kd^t hlăm hla, mse\ si ală ariêng, mnơ\ng ngă anei dleh dưi msir mghaih”.

Hlăk êjai ana\n, Nguyễn Văn Nhật, ti să Nam Hà, kdriêk Lâm Hà, ]ar Lâm Đồng la] sơnei, ]ia\ng mkhư\ gang hluăt lăn, du\m mta m’mao ba klei ju\ jhat kơ kphê jing dleh dlan êdi:

“Du\m thu\n giăm anei hluăt lăn [ơ\ng bi rai ti alu\ wa\l să Nam Hà ăt mse\ mơh kdriêk Lâm Hà lu êdi, đađa đang war kphê k`^ hla. {ia\dah hdră msir mghaih amâo djo\ ôh djăp mnuih dưi ngă sơa^”.

Khă gơ\ dưi bi mklă leh mta phu\n ngă êluh boh kphê jing kbiă mơ\ng m’mao ngă, lu go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ăt ka thâo kral klă mơh lehana\n duah hdră răng mgang mâo boh tu\ dưn. M’mao hdăng ngă amâo dah mnuih [uôn sang khăng pia jing mnơ\ng ngă krô adhan, krô boh, tơdah amâo mâo hmao [uh lehana\n msir mghaih, sơnăn hnơ\ng mâo boh kphê hro\ tru\n h^n. Ênoh boh kphê êluh yap mdu\m truh 30%, đađa mâo đang war êluh truh 50% hnơ\ng mâo boh. Đinh Văn Quảng, ti alu\ 1, să Hoà Bắc, kdriêk Di Linh brei thâo; khă gơ\ ba yua du\m hdră răng mgang mnơ\ng pla mjing hluê si hdră mtru\t mjhar, [ia\dah mnơ\ng ngă k`^ hla, êluh boh kphê ăt kăn mdei lei:

“La] kơ klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, kphê ara\ anei mnơ\ng ngă lu\ êdi. Lu êdi jing m’mao ngă. ~u ngă krô adhan, k`^ hla, êluh boh”.

Du\m mta hluăt lăn hlăm êpul hiu [oh [ơ\ng hlăm agha kphê khăng mâo hlăm đang kphê hlăk mboh wa\t ho\ng đang kphê adôk đơđiêt. Ngă kơ agha bru\ lehana\n djiê [rư\ [rư\ mơ\ng kdrê] agha, ngă kơ ana kphê amâo dưi hrip mă êa lehana\n mta mnơ\ng tu\ jăk, dliu [rư\ [rư\ lehana\n djiê yơh. Ho\ng ana kphê hlăk mâo boh kyua mâo lu agha, sơnăn ana kphê mâo klei bi êdah k`^ hla lehana\n djiê êmưt h^n mkă ho\ng ana kphê adôk đơđiêt. S^t agha kphê mâo mnơ\ng ngă k`^ êdei kơnăn ju\ uê, 1 nah p^ng bru\, gru k`^ hlăm hla kjham h^n, ana amâo thâo đ^ pro\ng, amâo thâo bluh đ^ adhan mda, du\m kdrê] ana amâo thâo đ^ jing ngă kơ ana kphê djiê.

Hluê si Trần Tiến Đạt, ti [uôn pro\ng Đà Lạt, ]ar Lâm Đồng, êdei du\m thu\n ksiêm dlăng brei [uh, hnơ\ng mâo boh kphê mâo klei hma^ djo\ pro\ng tui hluê si hnơ\ng hluăt lăn mâo hlăm lăn lehana\n agha tloh êka:

“Ara\ anei mnơ\ng ngă k`^ hla, bru\ agha kyua hluăt lăn lehana\n m’mao ngă, `u ngă kơ ana kphê k`^ hla lehana\n djiê yơh. Anei jing mnơ\ng ngă dleh răng mgang msir mghaih. Kyua drei ka thâo klă kơ hluăt lăn, đađa mnuih bi la] mnơ\ng ngă k`^ hla yơh, ana kphê djiê kyua lu mta mnơ\ng ngă mkăn si tô hmô r^ng rai. Hlăk ana\n drei bi răng mgang r^ng rai, amâo thâo ôh mta phu\n jing kbiă mơ\ng hluăt lăn ngă, sơnăn mnơ\ng ngă [rư\ hruê [rư\ tưp lar lu, h^n mơh dleh răng mgang”.

Klă s^t ]ia\ng răng mgang klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă mâo boh tu\ dưn, sơnăn klei thâo kral jing yuôm bhăn êdi. Kyua mâo klei thâo krah klă mta mnơ\ng ngă, sơnăn kơh ba yua djo\ êa drao, mơ\ng ana\n dưi mdjiê truh kơ phu\n agha mnơ\ng ngă mâo boh tu\ dưn h^n. Hluê si Nguyễn Đức Thiết, sang hră cao đẳng công nghệ kỹ thuật [uôn pro\ng Bảo Lộc, ho\ng du\m mta êa drao krih mnơ\ng ngă êluh boh kphê, ara\ anei hlăm sang mnia ba ]h^ lu mta, mâo wa\t êa drao krih lehana\n kma hlăm ana. Khă sơnăn, mơ\ng klei mâo klă s^t brei [uh, amâo djo\ ôh djăp mta êa drao ba w^t boh tu\ dưn sơă^ kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma. Du\m mta êa drao răng mgang m’mao hdăng ngă jăk h^n khăng mâo klei ktrâo la] hram êlam, pral, dưi mdjiê lehana\n mkhư\ gang phu\n mnơ\ng ngă ti êngao wa\t hlăm ana kphê. Klei yuôm bhăn h^n mơ\ng mnuih [uôn sang ana\n jing si be\ ]ia\ng thâo kral klă mta m’mao ba klei ju\ jhat hlăm ana kphê:

“Mnuih [uôn sang ngă lo\ hma thâo kral hlăm hla, mâo du\m gru krô bi kd^t. Ti kdrê] ana adôk mta, mâo du\m gru ju\ uê, tơdah ruêh drei [uh klă gru\k gr^k ti kdrê] adhan. Bi hlăm boh, tơdah mâo m’mao hdăng ngă khăng mâo gru ju\ uê hlăm boh”.

Hluê si klei ksiêm yap, grăp thu\n hlăm alu\ wa\l ]ar Lâm Đồng mâo [ia\ êdi mơ\ng 25 – 30% ênhă đang kphê mâo hluăt lăn ngă lehana\n du\m mta m’mao ruă djăp mta. Tơdah amâo mâo ba yua ôh du\m hdră msir mghaih sa hnơ\ng lehana\n răng mgang mnơ\ng ngă, ênhă đang kphê lui] liê kyua mnơ\ng ngă srăng [rư\ hruê [rư\ pro\ng h^n./.