VOV4.Êđê- K`ăm mđ^ gru hnơ\ng asa\r kphê, ba kphê doh, ka mkra mjing kơ lu phung yua, auo\ng Y Pôt Niê, ti kdriêk Krông Ana, ]ar Dak Lak g^r tui hriăm, mko\ mkra anăn knăl Êđê Cafe, dưi mâo lu phung yua khăp mnăm. Kdrê] "Hrăm mb^t ho\ng mnuih ngă lo\ hma" hruê anei, alum kơ [^ng găp hmư\ klei yăl dliê kơ klei khăp mphu\n ]o# kơ bruă mơ\ng mta mnơ\ng lo\ hma siă suôr mơ\ng [uôn sang pô mda asei anei.

Mrâo bi leh jih jang brua\ knhal tui] dôk đeh kphê, Y-Pôt Niê ]o\ng kngan pô nao ksiêm dlăng jih jang mnơ\ng dhơ\ng leh đu\ng bi djăp ênoh. Y-Pôt brei thâo, jih jang huôm mnơ\ng ana\n srăng ba jao kơ pô blei yua hlăm wưng tết. Y-Pôt Niê am^ kkiêng thu\n 1988, jing khua kia\ kriê anôk brua\ mkra mjing kphê ti [uôn Kla, sa\ Drai Săp, kdriêk Krông Ana, ]ar Daklak. Kha\dah mrâo mko\ mjing mkrah thu\n ho\ng anei, [ia\dah jih jang mnơ\ng mkra mjing mơ\ng anôk brua\ anei mâo leh lu mnuih thâo mơ\ng sui leh.

Yăl dliê kơ brua\ `u mkra mjing kphê, Y – Pôt la], thu\n 2014, leh rue# hriăm Cao đẳng Y tế Đà Nẵng, `u nao ma\ brua\ ti du\m boh sang êa drao hlăm [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, lehana\n Daklak. Mâo sa blư\, `u dja\ sa anu\ng kphê kpu\ng sang `u pô ]o\ng mkra nao mđup brei kơ sa ]ô mah jia\ng ti [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, lehana\n mâo klei lo\ w^t la] jăk mơ\ng pô ana\n. Pô ana\n bi lar hlăm Facebook hưn mthâo ho\ng mah jia\ng [^ng găp kphê `u:

“Tal êlâo kâo dôk bi m^n, ma\ asa\r kphê đeh dlông pui, leh kơ ana\n kwa\ lehana\n lông kar mkra brei mah jia\ng mnăm. Leh kơ ana\n, mah jia\ng iêu đ^ng blu\ lo\ w^t la], di`u bi mni kơ kphê pô jăk, jing 100% kphê êdi. Mơ\ng ana\n, mah jia\ng kâo mta\ po\k nga\ sa anôk ]h^ kphê, amâodah po\k sa knơ\ng brua\ ]ia\ng kơ lu mnuih thâo kơ ana\n knăl kphê kpu\ng anei lu h^n. Mơ\ng ana\n kâo jih ai tiê ksiêm duah, lehana\n mâo mko\ mjing kphê hjăn kơ pô”.

 Y Pôt ruah đeh kphê ho\ng kngan ]iăng krơ\ng mnâo [âo mngưi

Lông ngă [ia\dah ]h^ s^t, kphê `u mkra mjing mâo leh lu mnuih mđing êmuh ]ia\ng blei. Klei anei, ngă kơ Y-Pôt dôk bi m^n, ya ngă pô amâo hlo\ng mkra mjing ho\ng ênoh lu, ]ia\ng mđ^ klei tu\ dưn kphê mơ\ng mnuih [uôn sang hlăm [uôn pla mjing. M^n snăn hlo\ng ngă mtam, Y-Pôt bi liê truh 100 êklăk prăk pioh duh bi liê kdrăp ma\ brua\.

Ako\ thu\n 2019, mơ\ng boh kphê leh pe\ hlăm hma pô, Y-Pôt mâo mkra mjing kpu\ng kphê tal êlâo. ~u lông ]h^ hliê lehana\n kăp mđing hmư\ si mnuih blei yua w^t la] ]ia\ng lo\ bi jăk h^n kpu\ng kphê pô. Tui si Y-Pôt, ]ia\ng mâo kphê jăk, [âo mngưi snăn hlăm klei mkra mjing, đeh kwa\ brei bi mđing h^n. lehana\n asa\r kphê brei jing kphê doh, amâo mâo duah bi lu\k ho\ng mnơ\ng mkăn ôh. Tui hluê ho\ng klei ]ia\ng mnăm mdê mdê mkra mjing kpu\ng kphê mdê mdê. Thâodah đeh man djăp uê uê. Bi mnuih khăp mnăm ph^, khua h^n snăn đeh bi ju\ uê h^n. Đeh ho\ng kngan ho\ng kpur djuh srăng mjing kpu\ng kphê mâo mnâo [âo mngưi jăk snăk.

 Y Pôt ruah đeh kphê ho\ng kngan ]iăng krơ\ng mnâo [âo mngưi

}ia\ng mâo ana\n knăl kphê jia\ knhuah hjăn pô, Y-Pôt nao leh kơ anôk brua\ kia\ kriê klei m^n mrâo, ]ia\ng ngă hra\ mơar kơ ana\n knăl kphê doh mâo ana\n pia “Kphê Êđê”. Mb^t ho\ng ana\n, `u jih ai tiê hưn mdah hlăm hla po\k yang [uôn mse\ si Facebook, Zalo lehana\n ]o\ng pô truh hlăm du\m anôk ]h^ kphê hla\m ]ar, lehana\n êngao ]ar hiu hưn mdah, ]ia\ng duah mnuih blei kphê pô. Y Pôt brei thâo, go\ sang `u mâo 3 ha. Kyuana\n, ]ia\ng rơ\ng dưi mâo kphê jăk pioh ]h^ mnia, `u ngă leh klei bi mguôp ho\ng du\m go\ sang pla kphê hlăm [uôn Kla, mđ^ ênha\ pla mjing kphê doh truh 10 ha. Lehana\n mjing brua\ knua\ ma\ kơ 5 ]ô mnuih hlăm [uôn mkra mjing, đeh kphê mâo prăk ba w^t hlăm brô mơ\ng 2 êklăk mkrah truh 4 êklăk prăk, sa mlan.

Ho\ng du\m klei g^r, Y – Pôt mâo duah leh lu mnuih blei yua, mâo wa\t blei hluôm lehana\n blei hliê. Mâo ba ]h^ kơ lu ]ar, [uôn pro\ng mse\ si: Hà Nội, Thanh Hoá, Quảng Nam, Đà Nẵng, [uôn pro\ng Hồ chí Minh… đru leh kơ `u mâo ]h^ hlăm brô 4 êtuh kg kphê kpu\ng hlăm sa mlan. Mb^t ho\ng ana\n, kyua djăp ênoh ]ua\n jăk tui si klei ksiêm mkla\ hnơ\ng jăk kphê, snăn kphê asa\r “Êđê Café mâo ]h^ leh truh kơ Singapore kah knar mơ\ng 2 – 400 kg/mlan. Y-Pôt yăl dliê:

“Anei jing mta kphê doh, kphê jăk Organic snăn phu\n tal êlâo hmei ]h^ mâo 250 êbâo prăk/kg. Bi ara\ anei kyua k[ah kphê doh, snăn hmei lo\ mđ^ ênoh ]h^n yuôm h^n truh 395 êbâo prăk/kg. Lehana\n. lehana\n ara\ anei mta kphê doh anei mâo ]h^ leh truh kơ lu mah jia\ng, lehana\n tue ala ]ar ta] êngao duah lehana\n khăp yua”.

 Y  Pôt ( ti krah) hưn mthâo mnơ\ng dhơ\ng mơ\ng Êđê Cafe ti anôk rang mdah

Kha\dah mrâo mko\ mjing, [ia\dah “Êđê Kphê” mâo bi ikla\ leh anôk pô, lehana\n ana\n knăl pô. Hlăm thu\n 2019 leh êgao, knơ\ng brua\ Êđê Kphê mâo ma\ leh ana\n knăl dôk tal 10 hlăm ana\n knăl hing ang thu\n 2019” (mâo Knơ\ng brua\ ksiêm mka\ hnơ\ng dưi bi ktưn, êpul hgu\m kreh knhâo mđ^ kyar brua\ duh mkra Việt Nam mkăp brei).

Yăl dliê kơ hră êlan ti ana\p, Y Pôt brei thâo srăng lo\ dơ\ng hiu hưn mthâo ho\ng djăp anôk ]h^ kphê hlăm ]ar, lehana\n êngao ]ar ]ia\ng po\k mlar anôk ]h^ mnia. Mb^t ho\ng ana\n, `u dôk bi m^n po\k ]h^ lu mta mnơ\ng mse\ si boh [ơr, tiu, mdiê ]ia\ng kơ boh mnga mơ\ng sang pô ]h^ mâo ênoh h^n:

“Duah anôk bi mnia mblei ho\ng ta] êngao pro\ng h^n kpu\ng kphê pô, mâo lu mnuih mơ\ng ala ta] êngao thâo kphê doh Daklak. Ara\ anei, kha\dah mrâo 6 mlan [ia\dah mơak snăk kyua mâo kuôl ka\ leh klei bi mnia mblei ho\ng Singapor. Mb^t ho\ng ana\n, hlăk dôk bi trông ho\ng pô mnia mblei jăk ana\n jing Nhật Bản lehana\n Hàn Quốc”.

Leh lu thu\n dleh dlan, adôk ka thâo b^t klông êlan ngă brua\, Y – Pôt Niê mâo duah leh sa hdră djo\ hlăm klei ru\ mjing brua\ knua\. Dưn yua jih klei găl boh mnga [uôn sang pô mâo, êkei êdam Êđê anei đru mđ6 leh klei tu\ dưn boh mnga brua\ lo\ hma mơ\ng [uôn sang pô./.

 Y-Khem Niê mblang