VOV4.Êđê - Giăm anei kdrê] Anôk răng mgang mnơ\ng pla mjing mâo tu\ ma\ leh lu klei mnuih pla mjing êmuh kơ klei mnơ\ng ngă kơ ana tiêu. Lehana\n kơ hdră dlăng kriê wiê ênăk leh yan hrui pe\ boh. Tluôn anei, Trương Văn Cao, Khua anôk brua\ pla mjing lehana\n răng mgang mnơ\ng pla mjing kdriêk Krông Pa], ]ar Daklak, srăng đru kc\e\ mblang brei klei mnuih pla mjing snei:

- Ơ kỹ sư, Ara\ anei, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mrâo pe\ tiêu, lu anôk ana tiêu hlăk mâo mnơ\ng ngă djiê pral, djiê êmưt ho\ng hnơ\ng tưp lar pral, [ia\dah ka mâo ôh hdră răng mgang mâo boh tu\ dưn. Wưng anei, si hdră c\ia\ng dla\ng kriê leh ana\n răng mgang klei mnơ\ng kơ ana tiêu?

. Trương Văn Cao: Hlăm wưng anei ti du\m kr^ng pla tiêu hla\m lăn Dap kngư la] kluôm leh ana\n Daklak la] hjăn pe\ leh jih tiêu, đađa ăt hlăk dôk pe\ ho\ng du\m đang war ksă hnui. Kyua ana\n, mnuih [uôn sang bi mâo klei c\ia\ng mđing leh pe\ boh, snăn drei bi mdoh đang tiêu. Ana tiêu leh 1 wưng rông boh mse\ snăn, tiêu khăng mâo du\m mta mnơ\ng ngă mse\ si m’mao nga\… Leh ana\n du\m mta eh kan đ^ hlăm ana tiêu. Kyua ana\n, leh rue# jih pe\ boh, mnuih [uôn sang drei mko\ mjing bruă bi mdoh đang war, drei khăng ba yua du\m mta êa drao mâo phu\n agha êa kông ]ia\ng krih 2 bliư\, boh sui mơ\ng 7 – 10 hruê. Mb^t ana\n, mnuih [uôn sang drei bi mdoh du\m mta eh kan hlăm ana tiêu ho\ng du\m mta  mnơ\ng mkra mjing mơ\ng sinh học, mâo klei tu\ dưn pruh mđue#, răng mgang klei mnơ\ng ngă mse\ si êyui, du\m mta eh kan đ’điêt, hluăt [oh [ơ\ng hlăm ana tiêu, ]ia\ng đru kơ ana tiêu êlâo kơ wưng bi [u\t mnga sna\n `u srăng ]uh blang mnga jăk h^n. Mb^t ho\ng bruă bi mdoh đang war, răng mgang du\m mta klei hluăt [ơ\ng, eh kan nga\ kơ ana tiêu, snăn mnuih [uôn sang drei bi mbo\ mnơ\ng tu\ jăk kơ đang tiêu.

- Hla\m bruă mbo\ mnơ\ng tu\ jăk kơ đang tiêu leh pe\ boh, ya mta bruă drei c\iăng  bi  mđing, ơ kỹ sư?

.Trương Văn Cao: Hlăm wưng anei, ]ia\ng êdi jing hbâo lân, ]ia\ng kơ ana tiêu kru\ hlua\ w^t, bluh đ^ adhan, bi [u\t mnga jăk h^n. Kyua ana\n, drei đăm ba yua lu đei ôh hbâo đạm amâo dah Kali. {ia\ dah ba yua lu hbâo lân, mguôp mb^t krih hlăm hla ]ia\ng mtru\t ana tiêu bi [u\t mnga jăk h^n. Mb^t ana\n, drei ba yua du\m mta hbâo vi lượng mse\ si Bo, kẽm, Magiê, Mangan, mbo\ kơ ana tiêu hlăm klei đ^ jing, mđ^ hnơ\ng đuôm boh, mđ^ hnơ\ng mâo boh mnga hlăm yan ti ana\p. Mta mkăn leh pe\ boh ]ia\ng kơ ana tiêu ]uh blang lu mnga, snăn lui 1 wưng amâo mâo krih êa pioh đru kơ hla tiêu kpal h^n. Kyua ana\n mnuih [uôn sang drei mdei krih êa, wưng mdei sui mơ\ng 30 – 45 hruê tui hluê mdê bi anôk lăn. Hlăm wưng ana\n, drei mguôp mb^t krih lu hbâo lân đru ana tiêu bi [u\t mnga jăk h^n ]ia\ng ana tiêu ]uh blang mnga, bi adiê. Leh mâo hjan, snăn ana tiêu mphu\n bi knăt mda, mguôp ho\ng ]uh blang mnga ]ia\ng ana tiêu bi adiê ja\k lu h^n.

- Hluê si klei hưn lac\ mơ\ng mnuih [uôn sang pla tiêu, ti du\m anôk hlăk mâo lu eh kan ngă, si hdră c\ia\ng răng mgang  bi mdjiê klei mnơ\ng nga\ anei? .

. Trương Văn Cao: Ăt mse\ ho\ng du\m mta ana sui thu\n mkăn mơh, eh kan jing 1 mta mnơ\ng ngă hu^ hyưt ho\ng đang tiêu, [ơ\ng ana tiêu, agha tiêu ngă kơ đang tiêu awa\t êdu đ^ jing. Tơdah hnơ\ng eh kan lu h^n, srăng ngă ana tiêu dliu krô, djiê, hro\ tru\n hnơ\ng mâo boh mnga. Mnuih [uôn sang c\ia\ng bi mđing h^n eh kan jing mnơ\ng ngă đ^ lar ktang hlăm wưng knhah jih yan hjan, ako\ yan bhang leh ana\n sui truh jih yan bhang. Drei bi mhro\ klei đ^ lar mơ\ng eh kan ho\ng du\m hdră ngă si ti gu\ anei: Tal 1: mnuih [uôn sang drei khăng nao ]ua\ nanao đang tiêu, tơdah [uh eh kan hlăm kmru\ boh, kuôp hla leh ana\n hlăm gu\ lăn tơdah klei lăn srăng [uh klă eh kan, mâo du\m tal [hơ\k ko# ju\m agha tiêu. Leh ana\n hnơ\ng eh kan lu h^n srăng ngă kơ tiêu bi k`^ hla, tăp năng êluh wa\t kmru\ boh, leh ana\n k`^ hla mơ\ng phu\n truh kơ êdu\k, đa tăp năng hla tiêu ti êdu\k ăt kprê` he\ leh ana\n ana tiêu êmưt đ^ jing. }ia\ng răng mgang eh kan, mnuih [uôn sang drei bi mjing pum ana tiêu mnga] ta] ]ia\ng mhro\ klei đ^ lêc\ lar mơ\ng eh kan. Mb^t ana\n, đăm ba yua hbâo đạm lu đei ôh, kyua `u ngă kơ hla bluh đ^ lu leh ana\n mjing anôk dôk ja\k kơ eh kan đ^ lar.

- Tơdah ba yua êa drao hoá học ]ia\ng mdjiê eh kan, snăn si hdră drei ba yua, ơ kỹ sư?

. Trương Văn Cao:  Mhro\ [ia\ klei ba yua du\m mta êa drao leh ana\n hbâo hoá học, kyua `u srăng ngă lui] klei bi kna klei hd^p mnơ\ng dhơ\ng hd^p mơ\ng đang war, kyua ana\n du\m mta mnơ\ng hd^p đđiêt mâo klei tu\ dưn hro\ tru\n, mb^t ana\n ênoh eh kan đ^ lar h^n. Drei dưi mơh ba yua du\m mta êa drao mguôp mb^t krih hlăm hla leh ana\n krih hlăm phu\n ]iăng mhro\ klei đ^ lar mơ\ng eh kan, mkhư\ gang klei k]eh mđai leh ana\n đ^ lar mơ\ng eh kan. Ho\ng đang war mâo mnơ\ng ngă, snăn brei ba yua du\m mta mnơ\ng mkra mjing sinh học ]ia\ng msir mghaih. Du\m mta mnơ\ng mkra mjing sinh học doh ja\k kơ wa\l hd^p mda, êđăp ênang kơ klei suaih pral jih jang drei, ara\ anei mâo du\m mta mnơ\ng mkra mjing sinh học mse\ si m’mao 3 mta êa, drei krih êa hlăm phu\n ]ia\ng mhro\ eh kan đ^ lar. Boh nik gơ\, knhal jih yan hjan leh ana\n ako\ yan bhang, mnuih [uôn sang drei ba yua du\m mta mnơ\ng mkra mjing ana\n ]ia\ng mhro\ eh kan đ^ lar. Amâo lui eh kan đ^ lêc\ lar pral đei srăng dleh dưi msir mghaih.

- Mâo đa đa war tiêu ara\ anei hlăk mâo klei k`^ hla amâo thâo lo\ jih. Bu] phu\n snăn [uh agha bi kbu\n amâodah djiê leh. Snăn si srăng ngă ]ia\ng răng mgang klei mse\ snăn?

. Trương Văn Cao: Klei ana tiêu k`^ hla kbia\ hriê mơ\ng lu mta klei, tăp năng kyua k[ah hbâo; tal 2 kyua kman ngă bi kbu\n agha; tal 3 jing kbia\ hriê mơ\ng du\m mta mmao jhat djiê êmưt êjai hlăm agha tiêu tuôm he\ ho\ng klei dram êa, amâo mâo klei găl đ^ jing mse\ ho\ng aguah tlam ôh ngă kơ ana tiêu dơ\ng k`^ hla. Hlăm klei k`^ hla sui mse\ ana\n, pia jing mnơ\ng ngă djiê êmưt. Drei dưi ksiêm klei mnơ\ng anei ngă ho\ng hdră klei hlăm agha. Tơdah [uh hlăm agha mâo klei bi bu\n klo\, snăn anei jing klei kman ngă bi bu\n agha tiêu, tơdah leh kman ngă snăn agha tiêu srăng dleh kơ klei hrip êa mơ\ng lăn pioh rông kơ ana, mơ\ng ana\n ngă k`^. Bi tơdah truh kơ kjham, kman ngă kơ agha srăng bi rai jih agha tiêu lehana\n mjing anôk kơ mta mmao jhat phitopthora amâodah lo\ pia mnơ\ng ngă djiê pral, lehana\n pia kơ mta mmao phusarium jin gmnơ\ng ngă djiê êmưt. Mta mkăn le\, klei k`^ hla kyua eh kan gam mu\t hlăm agha hrip [ơ\ng ăt ngă kơ ana tiêu k`^ mơh. Hlăm klei anei drei mkhư\ eh kan đu]. Bi klei kman ngă bi kbu\n bo\k hlăm agha, leh ksiêm dlăng [uh agha tiêu bo\k bi kbu\n, snăn drei mkhư\ ho\ng du\m chế phẩm, ]ia\ng mkhư\ kman hlăm agha, tơdah leh klei kman ngă ram hro\ leh, mmông ana\n kơh ana tiêu ]h^ndah dưi lo\ hlua\ mrâo.

- Si klei ba yua chế phẩm mguôp ho\ng hbâo pruê ]ia\ng dưi mkhư\ klei kman ngă bi kbu\n kơ agha tiêu?

. Trương Văn Cao: Ara\ anei mnuih pla mjing dưi ba yua chế phẩm Tecvigo pioh krih hlăm phu\n tiêu hluê ho\ng hnơ\ng ktrâo ata\t hla\m hruh hla\m giêt, tơdah mâo klei kman ngă, diih krih 2 blư\, mơ\ng 7 – 10 hruê krih sa blư\. Lehana\n grăp phu\n tiêu krih mơ\ng 5 – 7 lit êa drao leh mtlai. Mta mkăn le\ ba yua chế phẩm sinh học Trichoderma bi lu\k ho\ng hbâo eh mnơ\ng rông leh mbru\, amâodah hbâo vi sinh, drei pruê hlăm war tiêu mơ\ng 5 – 7kg/phu\n, pruê hlăm krah yan hjan, mơ\ng 2 – 3 blư\ snăn srăng dưi mkhư\ klei kman ngă kơ agha tiêu. Lehana\n nanao hlăm grăp thu\n ba yua hbâo eh mnơ\ng rông leh bi mbru\, amâodah adrăng bru\ sun hla\m phu\n tiêu, mguôp mb^t ho\ng trichoderma srăng đru kơ agha tiêu lo\ mâo lu mnơ\ng hd^p jăk, lehana\n mđ^ hnơ\ng pH hla\m lăn, đru kơ agha đ^ jing ktang, snăn kơh dưi msưh jih klei kman ngă kơ agha.

Tơdah ba yu ahbâo hoá học lu đei s^t nik srăng ngă kơ ana tiêu djiê djăl snăk. Bi tơdah kăn pruê rei snăn ana tiêu srăng mâo klei bi knăl k[ah hbâo, boh nik jing k[ah hbâo đạm srăng ngă k`^ hla, boh nik tơdah k[ah hbâo hlăm phu\n tiêu hla khua srăng luh. Kyuana\n, brei drei pruê hbâo bi djo\, bi mguôp ho\ng hbâo bru\, hbâo vi sinh bi lu\k ho\ng eh êmô leh bi mbru\. Hlăm sa phu\n tiêu du\m mơ\ng 3 – 4kg hbâo bru\/thu\n, lehana\n pruê mơ\ng 1 – 1,2kg hbâo NPK, lehana\n mbha pruê hlăm yan hjan. Êngao ana\n du\m mta hbâo mkăn mse\ si hbâo kan bi mbru\, êtak bi mbru\ ho\ng kpei mbru\, pruê mb^t s^t nik srăng mkiêt mkriêm prăk bi liê, lehana\n djăp hnơ\ng tu\ jăk kơ ana tiêu đ^ jing. Bi hro\ ênoh ba yua hbâo hoá học, mkiêt mkriêm ênoh bi liê, lehana\n đru mđ^ jing lăn, mkăp djăp hnơ\ng tu\ jăk kơ ana tiêu, lehana\n mâo klei đ^ jing hla jăk snăk, rông boh siam ngă kơ war tiêu mtah mda nanao…

- Sna\n he\, mni la] jăk kơ ih hriêc leh hla\m klei bi blu\ hrăm anei!

Trương Văn Cao: Diih mrâo hmư\ leh hmei yăl dliê kơ hdră gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ ana tiêu. Hmei ]ang hmang mâo ma\ du\m klei diih êmuh kơ du\m brua\ răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă hlăm klei pla mjing. Tơdah diih mâo mmông myun ]ia\ng hiu ]ua\ dlăng du\m war pla mjing hmei srăn đru diih, lehana\n k]e\ brei kơ diih anôk nao ]ua\. Amâodah diih blu\ đ^ng blu\ ho\ng hmei mtam ho\ng mrô: 0903 554 322, amâodah mrô sa anôk 05003 521 590, mâo phung trua\n kơ brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing srăng đru k]e\ kơ diih. Hơê] hmưi kơ diih ma\ brua\ tu\ jing, lehana\n mâo sa yan boh mnga jăk.

                           H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.