VOV4.Êđê - Ara\ anei, êbeh 5 êbâo 1 êtuh ha đang ktơr ti 11 kdriêk ti ]ar gia Lai mâo hluăt [ơ\ng. Hlăm ana\n. du\m êtuh ha mâo hluăt [ơ\ng jhat rai kjham, amâo dah hlo\ng djiê jih ana ktơr. Tơ dah amâo mâo hdră hmao gang mkhư\, klei hluăt ktơr srăng bluh ti lu anôk mkăn.

2 ha ktơr mơ\ng go\ êsei Nguyễn Văn Mão ti alu\ Ninh Hoà, să Ia Boong, kdriêk }ư\ Prông, ]ar Gia Lai hlăk đ^ jing mtah mda mâo hluăt ktơr [ơ\ng bi rai kjham he\. Kluôm đang ktơr, hla ktơr mâo hluăt [ơ\ng hluh jih. Ti [ro\ng ktơr, jih jang hla mda lehana\n k[o\ng mda ka hmao [o\ng mnga joh jih kyua hluăt [ơ\ng. Nguyễn Văn Mão brei thâo, hluăt ktơr bluh mâo sui ho\ng anei hlăm brô 20 hruê, yap mơ\ng ktơr mrâo mâo 5 – 7 po\k hla. Lu ana ktơr joh krah ana, amâo thâo lo\ đ^ jing ôh kyua hluăt [oh [ơ\ng joh êdu\k. Go\ êsei `u ba yua lu mta êa drao hoá học ]ia\ng mdjiê hluăt ktơr, [ia\dah kăn mâo boh tu\ dưn lei: “Djăp anôk [uh hluăt sơa^. Hluăt anei [ơ\ng hla kuôt mda. ~u [ơ\ng hla mda ngă kơ ana ktơr joh krah ana, amâo thâo [o\ng mnga, sơnăn ktơr amâo mâo boh ôh. Ara\ anei `u đ^ lar lu, ana ktơr đ^ jing siam, sơnăn mâo du\m anôk boh mnga hrui w^t hro\ tru\n”.

Du\m kdriêk t^ng nah Ngo\ jing kr^ng pla ktơr lu h^n mơ\ng ]ar Gia Lai hlăk tu\ klei lui] liê kjham h^n kyua hluăt ktơr ngă. Ti [uôn Bung, să Ya Hội, kdriêk Đăk Pơ, go\ êsei Đặng Thái păt dah êdu ai tiê ho\ng klei hluăt ktơr [ơ\ng bi rai hlăm đang ktơr ênhă pro\ng 1 ha mkrah. Hluăt ktơr [ơ\ng hla lu êdi hlăm adiê mlam lehana\n aguah ưm, yang hruê `u mu\t hlăm êdu\k ana ktơr ]ia\ng đue# kơ mđiă, sơnăn amâo thâo mă ôh ho\ng kngan, [ia\dah ba yua êa drao hoá học. 1 mlan ho\ng anei, khă gơ\ krih êa drao lu blư\, [ia\dah hluăt ktơr ăt mâo jih gưl anei lo\ mâo gưl mkăn:“~u [ơ\ng rai jih hla, [ơ\ng êdu\k lehana\n [ơ\ng hla, ngă kơ ana ktơr amâo thâo đ^ jing. Prăk bi liê 1 giêt êa drao krih mdjiê hluăt ktơr 30 êbâo prăk, ai krih mơ\ng go\ êsei pô, tơdah mưn 1 thu\ng 30 lít hlăm 1 hruê lui] liê lu prăk kăk. Ara\ anei pô duh bi liê ai tiê, prăk bi liê sơnăn pô bi ngă bruă yơh, bi ara\ anei s^t nik ktơr boh mnga hrui w^t amâo mâo lu ôh”.

Trần Quang Hiệu, k’iăng khua Anôk bruă kriê dlăng bruă lo\ hma kdriêk Đăk Pơ brei thâo, hluăt ktơr [ơ\ng bi rai hlăm du\m djuê mjeh ktơr mse\ si NK 66, NK 67, NK 7328 lehana\n du\m djuê mjeh ktơr ê-un. Hnơ\ng hluăt ktơr ti alu\ wa\l lu mơ\ng 4 – 8 drei hlăm 1 m2, kyua ana\n ênưih tưp lar tơdah amâo mâo hdră msir mghaih pral:“Mtă mtăn kơ mnuih [uôn sang s^t ba yua êa drao mdjiê hluăt ktơr, sơnăn ba yua djo\ êa drao. Tal 2 bi mdjiê hluăt mda, bi mdjiê wa\t boh. S^t mâo hluăt [ơ\ng drei ba yua êa drao yơh. Ênoh ktơr amâo mâo yuôm ôh, sơnăn s^t răng mgang klei hluăt [ơ\ng bi ksiêm dlăng klă bi mdjiê hluăt, răng mgang hnơ\ng mâo mnơ\ng pla, [ia\dah ăt krơ\ng kjăp boh tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma”.

Hluê si Lưu Hoài Hưng, khua Anôk bruă kriê dlăng bruă lo\ hma kdriêk }ư\ Prông bi mklă, thu\n anei hjan truh hnui, hnơ\ng adiê hlơr, yan adiê amâo mâo sa hnơ\ng mjing klei găl kơ hluăt ktơr k]eh mđai, đ^ lar pral. }ia\ng mdjiê jih mta hluăt anei, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma krih amâo dah pruê êa drao hoá học hlăm êdu\k ana ktơr hlăk wưng hluăt adôk mda. Mb^t ho\ng ana\n, bi mđ^ hnơ\ng hbâo pruê, kriê dlăng ksă êmă ]ia\ng ana ktơr djăp đ^ jing, [o\ng mnga. Kyua dah ktơr ti wưng anei, hluăt ktơr amâo lo\ dưi [ơ\ng bi rai ôh:“Tơdah ba yua êa drao hoá học, sơnăn hnơ\ng hluăt djiê. Hluăt ktơr pro\ng k]e\h mđai lu gưl, gưl anei k]eh gưl adih mboh. Ti wưng mboh krih êa drao amâo mâo klei tu\ dưn ôh, kno\ng krih ti wưng hluăt mda. Krih 7 – 10 hruê nao ksiêm dlăng lo\ mâo gưl hluăt mda mkăn. Hlei pô krih 2 -3 blư\ sơnăn kơh ktơr đ^ jing. Truh ti wưng anei ka ksiêm yap ôh klei lui] liê, dôk guôn truh jih yan kơh”.

Hluê si klei ksiêm yap mơ\ng Anôk bruă Răng mgang mnơ\ng pla mjing lehana\n Pla mjing Gia Lai, ara\ anei mâo êbeh 5 êbâo 100 ha ktơr ti 11 kdriêk hlăm kluôm ]ar mâo hluăt ktơr [ơ\ng bi rai. Hlăm ana\n, mâo giăm 1 êbâo 200 ha hluăt [ơ\ng kjham, ngă hma^ djo\ kơ hnơ\ng mâo boh mnga knhal jih yan, đađa lui] ti mang. Du\m alu\ wa\l mâo hluăt ktơr [ơ\ng bi rai ana ktơr lu h^n êdi ti du\m kdriêk t^ng nah Ngo\ Dhu\ng mơ\ng ]ar Gia Lai mse\ si }ư\ Pưh, Krông Pa, Kông Chro, Đăk Pơ, }ư\ Prông. Knơ\ng bruă Lo\ hma ]ar Gia Lai bi mâo du\m hdră đru mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mkhư\ gang klei hluăt ktơr đ^ lar, k`ăm mhro\ klei lui] liê, mb^t ana\n mkhư\ gang mta hluăt anei đ^ lar hlăm du\m alu\ wa\l mkăn./.