VOV4.Êđê - Mnuih [uôn sang pla kphê ti kri\ng Lăn Dap Kngư hlăk dôk tuôm ho\ng dua klei lui] liê. Yan adiê thu\n anei amâo găl jăk, hjan sui ngă kơ ana kphê mâo lu klei ruă, boh êluh, adhan krô, kjham hi\n djiê wa\t ana. Hlăk êjai ana\n, ênoh kphê hlăk tru\n hlăm lu thu\n. Êdah kdlưn ti ]ar Gia Lai.

Êbeh 20 thu\n pla kphê leh ana\n sui thu\n hdi\p ti [uôn pro\ng Plei Ku, [ia\ dah Lê Phước Hương ka tuôm [uh ôh gưl hjan lu mse\ si thu\n anei. Hương yap, gưl hjan mrâo êgao sui êbeh 90 hruê. Klei lui] liê mơ\ng gưl hjan anei jing alu\ wa\l 9, să Tân Sơn, [uôn pro\ng Plei Ku, anôk Hương hdi\p mda êa lip êlam. Đang kphê go\ sang Hương mmông anei ăt dôk êngăp hlăm êa 20 cm. Lu ana kphê djiê, luh boh păt ]ia\ng jih, du\m adôk, hluê si Hương, ăt srăng djiê leh êa thu, kyua ara\ anei du\m ana dôk hdi\p bi hmô mse\ si adhan tram hlăm êa, mđue# jih êa srăng djiê yơh: “Kâo bi liê 60 – 70 êklăk hlăm sa thu\n. Ara\ anei lui] liê jih leh. Êa khuôt snăn djiê jih yơh. Ara\ anei boh ăt adôk mơh, [ia\ dah si\t êa khuôt sna\n luh jih yơh, amâo lo\ mâo do\ ba wi\t ôh. Kphê mse\ snei amâo mâo asa\r ba wi\t ôh”.

Ăt mâo mơh đang kphê 1ha hlăk dôk êngăp hlăm êa, Lê Phước Ngà, ti alu\ 9, să Tân Sơn brei thâo, yan boh thu\n anei mnuih pla kphê srăng lui] liê lu. Hlăk êjai ana\n prăk bi liê mse\ si hbâo pruê, êa drao krih mgang leh ana\n prăk mưn mnuih jik rơ\k ênoh yuôm, ênoh ]h^ kphê tru\n leh ana\n adiê hjan nanao, ana kphê [rư\ djiê ngă kơ mnuih ngă lo\ hma bo\ ho\ng ênguôt h’ưi: “Ênoh ]h^ kphê mse\ ara\ anei mnuih pla mjing lui] liê lu snăk. Hbâo pruê, kdrăp mnơ\ng yua pla mjing yuôm, djăp mta mnơ\ng bi liê yuôm sơai\, [ia\ dah ênoh ]h^ kphê tru\n. Leh ana\n ara\ anei lo\ êngăp hlăm êa mse\ snei snăn mnuih [uôn sang lui] hơai\ mang yơh.

Ăt ru\ng răng mse\, ayo\ng Ksor Djuch, ti plei Klah 2, să Ia Dêr, kdriêk Ia Grai, ]ar Gia Lai brei thâo, hjan dăl hlăm 3 mlan êgao ngă kơ ênhă kphê go\ sang `u luh boh lu snăk. Hlăk êjai ana\n yan boh kphê thu\n anei, ênoh duh bi liê đi\ dua blư\ mkă ho\ng thu\n dih. Ayo\ng Ksor Djuch ênguôt hni\ng hi\n kyua du\m prăk bi liê ana\n jing prăk ]an mơ\ng phung ghan mnia ho\ng prăk mnga 5% hlăm sa mlan. Ho\ng klei boh kphê luh lu mse\ thu\n anei, mbi\t ho\ng ênoh kphê tru\n, prăk nư go\ sang ayo\ng Djuch dôk đuôm ho\ng phung ghan mnia dleh mơh dưi tla: “Thu\n dih sa thu\n prăk blei hbâo pruê kno\ng êbeh 10 êklăk prăk, bi thu\n anei êbeh leh 20 êklăk prăk kyua adiê hjan lu. Kâo ]an prăk anôk blei kphê hla\m [uôn pô. Ênoh thu\n anei amâo mdu\m ho\ng thu\n dih ôh, kâo srăng lui] liê lu.

Ênoh kphê asa\r ti kri\ng Lăn Dap Kngư hlăk dôk ti hnơ\ng 32 truh kơ 33 êbâo prăk hlăm sa kg, anei jing ênoh êlưih hi\n êdi hlăm kjuh thu\n êgao. Klei anei bi mklăk ho\ng du\m thu\n êlâo dih jing ênoh [rư\ đi\ yuôm hi\n tơdah giăm yan boh mnga. Nguyễn Thị Huyền, ti plei Klah 2, să Ia Dêr, kdriêk Ia Grai, ]ar Gia Lai brei thâo, klei bi mlih kơ ênoh ênil kphê, mbi\t ho\ng hnơ\ng boh kphê yan anei hro\ mơ\ng 30-40 % ngă kơ mnuih pla kphê srăng lui] liê lu: “Khă dah boh mmnga yan thu\n dih ăt [ia\ mơh, [ia\ dah mâo ênoh yuôm sna\n mâo klei tu\ dưn mơh. Bi thu\n anei boh [ia\, ênoh ]h^ êlưih. Hbâo pruê yuôm, ênoh mưn mnuih mă bruă ăt yuôm mơh, mnuih [uôn sang lui] liê yơh”.

Hluê si klei ksiêm yap mơ\ng phung ngă bruă duh mkra, hnơ\ng ênoh ]h^ kphê ana\p anei ka đi\ ôh. Kyua klei t^ng knăl hnơ\ng boh kphê mơ\ng Brazil mâo, ala ]ar mkăp kphê dôk mrô sa dlông ro\ng lăn, srăng mâo lu thu\n anei. Nguyễn Minh Đường, Khua knơ\ng bruă ba ]hi\ mnơ\ng mơ\ng lo\ hma kơ ala ta] êngao kri\ng Lăn Dap Kngư brei thâo, anei jing klei ktro\ pro\ng snăk, hma\i amâo mâo jăk kơ mnuih ngă lo\ hma leh ana\n anôk bruă ba ]hi\ kphê kơ ala ta] êngao hlăm ala ]ar, boh nik ti kri\ng Lăn Dap Kngư, alu\ wal\ phu\n pla kphê mơ\ng ala ]ar: “Wưng anei, kphê ba ]hi\ kơ ala ta] êngao amâo mâo prăk mnga ôh kyua ana\n mnuih [uôn sang [ia\ ba ]hi\ leh ana\n ênhă kphê hlăm wưng kơ ana\p kyua [ia\ mâo prăk ba wi\t, snăn srăng điêt hi\n, kyua mnuih [uôn sang srăng bi mlih ana pla mjing, kâo đao\ amâo lo\ sui ôh mnuih [uôn sang srăng pla mta ana mkăn. Truh kơ wưng bi mlih ana pla mjing, dhar brua\ kphê srăng dleh yơh mâo djăp boh mnga ba ]hi\ mnia”.

Hlăk êjai yan adiê amâo jăk găl, mnuih pla kphê ti ]ar Gia Lai dôk tlă ana\p ho\ng klei ênoh ênil ]h^ kphê tru\n êdi leh ana\n ka buh klei bi knăl lo\ đi\ ôh. Ho\ng dua klei lui] liê anei, mnuih pla kphê ti nei bo\ ho\ng klei ru\ng răng.