Ako\ mlan 11, ênoh ]h^ boh kphê ti du\m ]ar Lăn Dap Kngư đ^ truh 45 êklăk prăk/tôn, jing kdlưn h^n hla\m 5 thu\n giăm anei. {ia\dah, ênoh anei amâo mâo djăp ôh ba klei m’ak kơ mnuih pla mjing, kyuadah hnơ\ng boh kphê digơ\ mâo tru\n hro\ êdi.

Dương Quang Thạo, ti êpul 14, phường Thống Nhất, [uôn pro\ng Pleiku mâo êbeh 3 ha đang kphê. Du\m yan êlâo dih, yap mdu\m đang kphê mâo hrui w^t hlăm brô 70 ton boh kphê mtah, [ia\ thu\n anei hnơ\ng mâo hro\ tru\n 2/3, go\ êsei kno\ng hrui mâo êbeh 20 ton. Dương Quang Thạo la] snei: ênoh kphê khă đ^ leh ana\n năng ai lo\ dơ\ng đ^ h^n hlăm knhal jih yan, [ia\ ăt kăn djăp lei bi hnô kơ hnơ\ng mâo êbeh 50 ton hro\ tru\n. Mb^t ho\ng ana\n, ênoh prăk duh bi liê hlam wưng êgao đ^ h^n, anăn yan hrui pe\ anei go\ êsei dleh mơh dưi mâo prăk mnga. Dương Quang Thạo brei thâo:“ Thu\n mrâo êngao, amâo mâo êa krih, hnơ\ng đuôm boh amâo mâo lu, leh ]uh blang mnga, snăn bru\ jih mnga, bru\ wa\t boh mda. Tơdah mâo êa krih, snăn [ia\ êdi ăt hro\ lui] 1/3 hnơ\ng mâo, tơdah amâo mâo êa krih snăn lui] truh mkrah wah. Mâo du\m đang kphê amâo mâo êa kno\ng dưi do\ng ana đui], amâo mâo boh ôh. Hjan lu, klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă lu mơh, m’mao hrah đ^ lar lu. Kâo ]ia\ng krih êa  drao, [ia\dah mâo he\ hjan ana\n êgao he\ mmông krih, anăn klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă đ^ lar ktang. Mmông ana\n pô bi mdjiê `u amâo mâo lo\ mâo  klei  tu\ dưn ôh”.

Ăt dôk hlăm klei mâo ênoh amâo mâo boh mnga mâo go\ êsei Đỗ Đình Xiêm, ti alu\ Thắng Trạch 2, wa\l krah Ia Kha, kdriêk Ia Grai. Klei adiê mđiă không ktang  nga\ k[ah êa du\m mlan ako\ thu\n anei, amâo djo\ kno\ng ngă kơ đang kphê mơ\ng go\ êsei `u hro\ tru\n boh mnga đui] ôh, [ia\ hnơ\ng tu\ ja\k mơ\ng kphê ăt hro\ tru\n mơh. Khă gơ\ ênoh kphê đ^, [ia\ kaưn dưi lo\ bi hrô lei ho\ng klei lui] liê kyua amâo mâo boh mnga. Đỗ Đình Xiêm la]:“  Sa thu\n hrui w^t mâo êbeh 20 ton hlăm 1 ha. {ia\ thu\n anei amâo mâo ôh, năng ai `u kno\ng êbeh plu\h ton. Boh pro\ng asa\r kphê kăn mđơr ho\ng đar thu\n lei. Asa\r `u amâo djăp hnơ\ng ]ua\n. Pe\ ]h^ mtah mâo 7 êbâo 500 prăk hlăm 1 kg, truh kơ yan mâo 9 truh kơ 9 êbâo 500 prăk. Ênoh đ^, [ia\ boh le\ [ia\ đui]. Prăk mnga hrui w^t thu\n anei [ia\ h^n mkă ho\ng đar thu\n”.

Yan kphê thu\n anei, kluôm ]ar Gialai mâo giăm 72 êbâo ha kphê leh mboh. Hnơ\ng mâo hluê si t^ng knăl mâo 2 ton 400 kg hlăm 1 ha, tru\n hro\ 10% mkă ho\ng yan êlâo. Đađa kdriêk mse\ si }ư\ Sê, Ia Grai… hnơ\ng mâo kphê hro\ tru\n h^n mkă ho\ng hnơ\ng hro\ tru\n mb^t.

Knơ\ng bruă Pla mjing leh ana\n Răng mgang mơ\ng pla mjing Gialai mtă răng, klei hyưt amâo mâo djo\ boh mnga kyua adiê mđiă không ktang nga\ k[ah êa ti lu kr^ng pla kphê mơ\ng ]ar ăt dôk đ^ hlăm yan ti ana\p. Mnuih [uôn sang ngă lo\ hma c\ia\ng bi mâo du\m hdră kdơ\ng mgang klei k[ah êa leh gưl hrui pe\ boh yan anei. Hà Văn Uyển, Khua Knơ\ng bruă la]:“ Leh hrui pe\ boh, mtă kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma bi ja\mdjah djâo hla kyâo răng mgang phu\n kphê, kdơ\ng mgang êwa êa hu\l đue#, krơ\ng wưng dưi bi kdơ\ng klei k[ah êa sui h^n. Tal 2, mơ\ng ara\ anei mtam, khă gơ\ ka jih rue# ôh yan hjan, [ia\ drei c\ia\ng bi mâo hdră k]ah kriê dlăng kơ du\m mta ana mse\ si ana mgang ang^n, roh kyâo dliê. ~u srăng mâo adhan hla mgang mđia\ kơ ana kphê hlăm yan bhang, mjing adiê êđăp hlăm đang kphê jăk h^n”.

                        Hdra\ hrui pe\, kriê pioh boh kphê.

Hrui pe\, [hu, bi mthu, kriê dlăng kphê jing du\m bruă ngă juăt mưng leh ho\ng mnuih [uôn sang mơ\ng đưm. Khă snăn ]ia\ng mhro\ tui] hnơ\ng du\m klei truh amâo mâo jăk mơ\ng bruă hrui pe\ truh kơ klei tu\ jăk kơ đang kphê, ăt mse\ mơh biu mhro\ klei lui] liê êjai hrui pe\ leh ana\n bruă mkra mjing tal êlâo, snăn c\ia\ng kơ mnuih [uôn bi hluê ngă djo\ du\m hdră nga\ bruă. Ti gu\ anei, kỹ sư Võ Văn Thắng, Knơ\ng brua\ Kreh knhâo hdră mnêc\ ngă bruă Lo\ hma, Dliê kyâo Tây Nguyên, srăng đru k]e\ du\m klei thâo kơ bruă hrui pe\, kriê dlăng kphê leh hrui êmiêt:

- Akâo kơ kỹ sư brei thâo, klei hrui kphê amâo mâo djo\ hdră, si srăng ba klei amâo mâo jăk kơ ana kphê, lehana\n hnơ\ng jăk kơ asa\r kphê?

. Kỹ sư Võ Văn Thắng: Klei hrui pe\ boh kphê amâo mâo djo\ hdră, srăng ngă kơ mnuih pe\ suăi êmăn, lehana\n pe\ amâo mâo ya] ôh. Tal dua, srăng ngă kơ war kphê dleh mơh lo\ đ^ jing leh hrui pe\ boh, ngă hro\ boh mnga kơ yan êdei. Êjai pe\ kphê amâo mâo djo\ hdră, hnơ\ng jăk boh kphê srăng hmăi mơh, kyuadah pe\ boh mtah, boh mda, lehana\n ra] jih wa\t kmru\, mmông ana\n dleh [hu, lehana\n [hu mmông ana\n amâo mâo srăng krô bi knar ôh.

Dah snăn si jing klei pe\ kphê djo\ hdră, lehana\n ya mta klei drei bi mđing he\ êjai pe\ kphê, Ơ Kỹ sư?

 Kỹ sư Võ Văn Thắng: }ia\ng kơ brua\ pe\ kphê mâo klei tu\ dưn, jing êlâo kơ pe\ kphê 15 hruê nao krih êa drao mdjiê he\ hdăm, ]ia\ng kơ ênưih pe\. Leh mdjiê hdăm, dlăng war kphê pô mâo boh ksa\ mơ\ng 30 – 40% snăn dơ\ng pe\ yơh gưl tal êlâo. Êlâo kơ pe\ diih mprăp he\ bi djăp mnơ\ng yua mse\ si: Ktrei khăt adhan, mdho# man dưn awan pưn pe\ boh, găng kngan, [aih, kdô. Brei mđing: Gang kngan, drei ruah gang kpal man dưn, ăt ]ia\ng thâo bi knăl mơh êjai pe\ boh, amâo mâo jăk ôh găng kpal đei ngă dleh thâo knăl êjai pe\ boh. Kdô, drei pioh dưm boh kphê brei jing kdô doh. Tơdah ba yua du\m kdô hbâo pruê, lehana\n hoá chất snăn brei rao boh he\ bi doh êlâo, [ia\dah jăk h^n nao blei kdô mrâo mtam ]ia\ng kơ boh kphê pô hơ^t hnơ\ng doh h^n.

Brei diih mbha ngă 3 gưl pe\ boh. Gưl tal êlâo đăm pe\ ôh boh mtah, kyuadah wưng anei boh mtah ka\ boh ôh mta krô, kyuana\n leh drei pe\ boh mtah, s^t nik srăng nga\ hro\ hnơ\ng jăk boh kphê. Truh gưl tal tlâo kơh dưi yơh pe\ jih mb^t ho\ng boh mtah kyua adôk ma\ kno\ng [ia\ hlăm ana, lehana\n mmông anei boh mtah leh khua mơh, kno\ng ka truh ti hnơ\ng ksa\ đu], drei [uh boh bliư\ rak dơ\ng truh kơ ksa\ hrah.

Êjai pe\ diih yua dua blah [aih lang gu\ phu\n kphê man djăp mđu\ ]ia\ng kơ boh kphê amâo mâo kdah đue# kơ ta] ôh. Mâo dua hdră pe\. Sa jing ra] jih kmru\, ho\ng đơ adhan ksa\ ênu\m, lehana\n bi knar. Bi adhan adôk mâo boh mtah, snăn drei pe\ m`ir ma\ ti du\m kmru\ ksa\, bi boh adôk mtah lui snăn guôn ksa\, lehana\n drei ra] amâodah m`ir pe\ ho\ng ai man dưn, răng đăm hlo\ng ra] he\ mb^t ho\ng hla hlăm êdu\k adhan ôh. Leh pe\ man djăp ktro\ hlăm [aih, snăn trôk boh kphê hlăm kdô. Êjai trôk hdơr dui` he\ jih djah hla mtu\k mtu\l.

Ơ kỹ sư leh pe\ boh, si drei srăng kriê pioh kphê ]ia\ng bi hro\ hnơ\ng lu] liê, mơ\ng du\m klei hmăi amâo mâo jăk ho\ng boh kphê

 Kỹ sư Võ Văn Thắng: Boh kphê leh w^t pe\, jăk h^n hlo\ng mkra mjing mtam jing djo\. Bi tơdah ka mkra mjing mtam ôh, snăn ho\ng kphê rubosta, drei amâo mâo jăk ôh lui sui êgao 48h. Tal dua le\, êjai hlăm klei [hu, đăm [hu kpal êgao đei 40cm ôh, kyuadah mmông ana\n ênưih truh kơ klei h’uh hlơr. Êjai truh hlăm klei h’uh hlơr mse\ djuê ana\n srăng ngă kơ asa\r kphê ]a\t h’oh, lehana\n du\m mta mnơ\ng amâo mâo jăk djăp mơh ngă amâo mâo jăk kơ asa\r kphê, lehana\n srăng hmăi amâo mâo jăk mơh kơ klei suaih pral mnuih yua. Bi tơdah tuôm ho\ng adiê amâo mâo jăk, ka dưi hlo\ng mkra mjing mtam ôh, snăn drei duah anôk êđăp, tuh lang boh kphê lehana\n hdơr ksul nanao grăp hruê ]ia\ng kơ boh kphê đăm h’uh hlơr ôh. Tơdah mâo klei găl je\ giăm mâo kdrăp bi mthu, snăn drei mưn ara\ng bi mthu brei, tơdah tuôm ho\ng adiê hl^m hjan sui.

Êjai trôk boh kphê, lehana\n pioh hlăm hjiê, brei drei mđing gu\ tur hjiê drei yua balet. Bi tơdah diih amâo mâo ôh balet, snăn diih yua kdrê] kyâo đăl đăm kdô kphê so# ho\ng tur hjiê ôh. Kyuadah tơ so# ho\ng tur ênưih srăng h’ăp mơ\ng tur hjiê ngă kơ boh kphê h’ăp, lehana\n tuôm ho\ng adiê hlơr, amâo mâo hnơ\ng mnga] ta] ho\ng êngao, lehana\n kơ lam. Tal dua, êjai dăp kphê hla\m hjiê, kăn jăk lei dăp kdô kphê so# ho\ng mtih, [ia\dah dăm kbưi ho\ng mtih hlăm brô 30cm ]ia\ng mâo anôk huông mnga] ta], `e\ mơ\ng klei h’uh hlơr mơ\ng mtih ho\ng boh kphê, mjing êwang k’hư man dưn mâo êlan êwa mơ\ng êngao ho\ng hlăm lam.

- Mni lac\ jăk kơ kỹ sư.

                                                            H’Nga pô ]ih hlo\ng răk